ASQAQTA, ASTANA!
Elorda men Elbasy – egiz uǵym. Arqadaǵy Astana men ony salǵan Azamattyń aty qatar atalady, qatar qasterlenedi. Týǵan kúnińmen, eńseli elorda! Týǵan kúnińizben, ardaqty Nursultan Ábishuly! Mereke qutty bolsyn, qadirli halaıyq!
_____________________
DANA MEN QALA
Astananyń elordalyq «ótili» taǵy bir jylǵa kóbeıdi. Qalalyq, respýblıkalyq, halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy oqıǵalarǵa toly bolyp ótken ýaqyt elordanyń qalyptasýynyń, eldiń jáne Elbasynyń arasyndaǵy ǵajaıyp baılanysty burynǵydan da aıshyqty asha tústi.
Qala da beıne-bir jandy aǵza sııaqty. Ol da dúnıege keledi, ósedi, kámeletke tolady. Astananyń qalyptasýy – óz boıyna talaı birizdi kezeńderdi qamtıtyn tarıhı úderis. Ol kezeńderdi álemniń barlyq áıgili qalalary bastan keshken. Áıtse de, Astananyń olardan túbegeıli ereksheligi boldy: bizdiń elordamyzdyń bul joldy qysqa merzimde, bylaısha aıtqanda eksternmen ótýine týra keldi. Basqadaı jol da joq-ty. Ákimshilik ortalyqty kóshirýdi uzaq jyldarǵa sozyp jiberý qarjyny shaıyp alýǵa soqtyryp, bul úderistiń jerine jetpeı qalýy da múmkin edi. Eń bastysy, astanany bir qaladan bir qalaǵa áıteýir aýystyra salý eshqashan maqsattyń ózi bolǵan emes. Bul istegi túpki mindet áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası oqıǵalardyń barysyna eleýli túrde yqpal etýge múmkindik beretin tirek núktesin tabýǵa tirelip turǵan-dy.
Astanany aýystyrý ıdeıasy Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń oıynda sonaý 90-shy jyldardyń basynda pisip-jetilgen edi, endi, búgin ótken jyldar bıiginen kóz tastaǵanymyzda, biz sol sheshimdi jalǵyz ǵana durys sheshimge aınaldyrǵan tarıhı oqıǵalardyń oı qısynyn kóre alamyz. Sol kezeńde ekonomıkalyq, ınfraqurylymdyq, áleýmettik daǵdarys barynsha asqynyp turǵan bolatyn.
Qatar qıystyryp qarasaq, Qazaqstan ol tusta Astananyń qurylysy jańa bastalyp jatqan sol jaǵalaýyn eske salǵandaı edi. Konstıtýsııalyq-memlekettik qurylymnyń «tireýish dińgekteri» myqtap qaǵylyp, osy zamanǵy naryq ekonomıkasynyń irgetasy qalanǵan, áleýmettik damýdyń bas jelileri tóselip, syrtqy álemmen baılanystyń kommýnıkasııalary jolǵa qoıylǵan bolatyn. Jumys belgilengen baǵytta júrip jatty, alaıda, ózgeristerdiń qıyn-qystaý kezeńinde, kez kelgen qurylys alańyndaǵy sııaqty, jaǵdaı jaısyzdaý edi, eń bastysy, «qasbetterdiń», ıaǵnı kózge kórinip turǵan nátıjeniń bolmaýy dúdámal kúıge túsiretin.
Qoǵamdy batyl jobanyń tóńiregine toptastyrý qajet boldy, onyń tabysqa jetýi, ishki jáne syrtqy jaǵdaıattardyń qataldyǵyna qaramastan, eldiń asqaraly asýlardy ala alatynyn kórsetýge tıisti edi. Ulttyń rýhyn jańa bıikke kóteretin, sonymen birge, kórnekti kúıde kózge túsetindeı, naqty mazmunǵa toly keýdeli baǵdar qajet etildi. Halyqtyń kóńil-kúı aýanyn dál sezine otyryp, Prezıdent keıinnen shyn máninde ańsar tutarlyqtaı bolyp shyqqan nusqany taba bildi. Jańa astananyń qurylysy materıaldyq kúsh pen rýhanı serpilistiń ilýde bir kezdesetin úzdik úılesimi bolyp shyqty.
Osy artyqshylyqtardy paıdalaný úshin astanany dál osylaısha – tez ári batyl kóshirý qajet edi. Sóz bar ma, mundaı strategııa belgili bir táýekelmen túıisip jatatyn. Shynynda da, eger Astananyń salynýy tyǵyryqqa tirelgendeı bolsa, alda kútip otyrǵan artyqshylyqtar orasan orasholaqtyqtarǵa oryn bosatar edi. Bul tańdaýdyń jaýapkershilik júgin kózge elestetýdiń ózi ońaı emes, ony Memleket basshysy, árıne, dál paıymdady da. Aqıqattyń basy ashylar shaq týdy.
Shyntýaıtynda, Nursultan Nazarbaev sol kezdiń ózinde ulttyń kóshbasshysy retinde qalyptasqan bolatyn. О́ıtkeni, kóshbasshylyqtyń basty sıpaty da jańa qýatty ıdeıany usynýdan, onymen adamdardy jigerlendirýden, sóıtip, ony halyqpen birge júzege asyra bilýden tanylady ǵoı.
Al bul úshin baryp turǵan alapat qýat jumsaý qajet edi. Astanany eldiń ortasyna aýystyrý kerektigine jurttyń kózin jetkizýmen qıyndyqtar bite qalǵan joq, qaıta olar jańadan bastaldy. Astananyń tusaýkeseri aldyndaǵy gazetter tigindilerin búgin aqtaryp qarar bolsaq, táı-táı basqan elordanyń erteńine oraı aıtylǵan synnyń, kúdik-kúmán men túńile-toryǵa aıtylǵan boljamdardyń kóptigine kóz jetkizemiz. Tipti qala damýynyń keleshegine onsha kóp kúmán keltirmegenderdiń ózi onyń bolashaǵyn onsha baı-qýatty etip sýretteı qoımaıtyn. Mysaly, qalanyń qurylys kókjıegi birneshe bıznes-ortalyqtarmen jáne avtokólik joldarymen ǵana baılanystyryldy. Munyń ózi túsinikti de, óıtkeni, sonaý 90-shy jyldardyń aıaǵynda keıin júzege asyrylǵan reformalardyń arqasynda qol jetken qýatty ekonomıkalyq jáne áleýmettik órleýdi kózge dál elestete qoıatyn adamdar az da edi.
«Qazirgi Astana – Sizdiń ultyńyzdyń erik-jigeriniń, jańarýy men jumylýynyń sımvoly» – Fransııa premer-mınıstri Fransýa Fııon Qazaqstanǵa sapary kezinde Elbasymyzǵa osylaı dedi. Al Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń baǵasy mynandaı: «Astananyń ajary – jańa Qazaqstannyń bederli beınesi. Bul qala ártúrli etnosqa jatatyn, ártúrli din ustanatyn bir ult retinde úılesimdi ómir súretin adamdardyń ortaq úıi, ol óńirdegi eń qarqyndy damyǵan jáne ekonomıkalyq jaǵynan tabysty qalaǵa aınalǵan».
Saıası qaıratkerlerdiń Astananyń damýy men búkil eldiń damýynyń paraparlyǵyn biraýyzdan aıtatyny nelikten? Olaı bolatyny, qazirdiń ózinde búkil álemdik qoǵamdastyqqa myna jaıdyń basy ashyq: Astananyń asqaqtaýynda Qazaqstan órkendeýiniń órnegi tur. Astanada atymen jańadan salynǵan, kórgen jandy qaıran qaldyratyn sol jaǵalaý men eń úzdik úlgi-qalyptar boıynsha jańǵyrtylyp jatqan eski bólik ózara jarasym tapqan. Qazaqstanda da solaı: bizdiń elimizde burynǵy jetistikterdi qıratpaı, olardy jańǵyrta otyryp, ortaq modelge úılesimdi etip, jańa memleket qurýdyń sáti tústi. Nursultan Nazarbaevtyń osynaý biregeı ustanymy Astananyń da, búkil Qazaqstannyń da tabysyna jol ashar kiltke aınaldy.
Qala bet-beınesiniń qalaı ózgergenin baǵalaýǵa múmkindik beretin obektıvti ólshemder kesheni bolady. Eń aldymen, ómir súrýge jaılylyǵy. Astananyń qazaqstandyqtar úshin tartymdy orynǵa aınalǵanynyń daýsyz dáleli qala halqynyń serpindi ósýi, qazirdiń ózinde elorda turǵyndarynyń sany kóptegen sarapshylar 2030 jyly ǵana jetedi degen mejege jaqyndap qaldy. Astana mártebesin alǵaly beri elordada bala týý 80 paıyzǵa jýyq ósti!
Qurylystyń buryn-sońdy bolyp kórmegen qarqyny turǵyndardy osy zamanǵy páterlermen, mekteptermen, aýrýhanalarmen, áleýmettik ınfraqurylymmen qamtamasyz etýdi anaǵurlym arttyrýǵa múmkindik berdi. Qalada medısına kesheni quryldy, ol halyqaralyq deńgeıdegi óz qyzmetin tek elorda turǵyndaryna ǵana emes, búkil qazaqstandyqtarǵa kórsetedi. Oqý oryndarynyń udaıy ósýi Astananyń eldiń bilim berý jáne ǵylymı-zertteý ortalyǵy retindegi rólin arttyra tústi, olardyń arasynda Nazarbaev Ýnıversıteti erekshe oryn alady. Astanalyqtardyń mádenı, shyǵarmashylyq, sporttyq áleýetin arttyrýǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan.
Qala damýynyń endigi bir obektıvti ólshemi – ekonomıkalyq turǵydan ózin-ózi qamtamasyz etýi. Sońǵy on jyldyń ishinde qalanyń ishki jalpy óniminiń kólemi 50 esege jýyq ósti, Astananyń eldiń IJО́-sindegi úlesi bir jarym paıyzdan on paıyzǵa artty, ınvestısııalar 30 ese kóbeıdi. Astananyń qurylys sektory otandyq ónerkásiptiń serpindiligin qamtamasyz etti, al búginde elorda ınnovasııalyq jobalardyń túıisken jerine aınalyp, búkil ekonomıkaǵa qarqyn berip otyr.
Eger biz tek iri qala, serpindi damyp kele jatqan qala jaıynda ǵana emes, elorda jaıynda aıtatyn bolsaq, onda nyshandy oqıǵalar syndy ólshemdi de mindetti túrde aýyzǵa alýǵa tıispiz. Astana eleýli halyqaralyq forýmdar ótetin orynǵa aınaldy. Olardyń arasynda Astana Deklarasııasy qabyldanǵan EQYU-nyń tarıhı Sammıti bar. Islam Yntymaqtastyq Uıymy Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń sessııasynda qabyldanǵan qujat ta osyndaı atqa ıe boldy. Elordamyzda kúni keshe aıaqtalǵan bul irgeli is-shara da tarıhı dep ataldy, óıtkeni Qazaqstan astanasynda uıymnyń jańa ataýy men jańa emblemasy jóninde sheshim qabyldandy.
Astana Búkilálemdik Islam ekonomıkalyq forýmyn, asa bedeldi halyqaralyq qurylymdardyń biri bolyp tabylatyn Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń mereıtoılyq sammıtin qabyldady. Bizdiń jas astanamyzda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi sııaqty teńdesi joq oqıǵalar dúnıege keldi. Onyń ústine, Astana álemdik deńgeıdegi mádenı jáne sporttyq is-sharalardy ózine tartyp turatyn orynǵa aınalýda. Bul oraıda qysqy Azıada-2011-di eske alýdyń ózi jetkilikti.
Nyshandy sáýlet nysandarynyń da mańyzy erekshe, olarsyz qala kóshbasshylyq sıpatqa ıe bola almaıdy. Astanadaǵy ondaı nysandardy sanap shyǵýdyń ózi biraz ýaqytty alady. Bir-birimen qosyla kelgende olar dala tósinde ornaǵan elordanyń barlyq qonaqtary qadir tutatyn qalanyń ózgege uqsamaıtyn tól beınesin quraıdy. «Astana-Báıterek» monýmenti men Beıbitshilik jáne kelisim saraıy sııaqty aıshyqty ǵımarattar asa kórnekti jetistikter qataryna qosylady», dep atap ótti Eýropa Odaǵynyń syrtqy saıasat máseleleri jáne eýropalyq kórshilik saıasat boıynsha komıssary Benıta Ferrero-Valdner. «Astananyń orasan iri ári osy zamanǵy jańa ǵımarattary arhıtektýranyń halyqaralyq áleminde áńgime taqyryby bolyp keledi», deıdi Gaaga qalasynyń meri Iozıas van Aartsen.
Osynaý obektıvti ólshemder Astananyń tek ákimshilik ortalyq retinde ǵana emes, el júregi retinde de tabysty qalyptasqanyn daýsyz dáleldeıdi. Buǵan osyndaǵy árbir iske Prezıdenttiń ter tóge tynymsyz basshylyq jasaýynyń arqasynda qol jetti. Elbasy ıdeıalardy oılap taýyp, iske qosýmen shektelip qalmaı, árbir nysandy jeke qamqorlyǵyna aldy, jańa astanany jas baladaı mápelep, onyń negizgi ólshem-qalyptarǵa saı bolýyn qamdady.
Elbasynyń erik-jigerimen qalada túbirli álemdik úderisterge qatystylyq aýany qalyptasty. Munyń ózi sondaılyq tabıǵı túrde júzege asty, óıtkeni Qazaqstannyń ózi de óńirlik jáne halyqaralyq oqıǵalardyń passıonarlyq qatysýshysy retinde tanyla bildi. Nursultan Nazarbaevtyń ózi úshin saıasatker retinde álemdik aýqymdaǵy qaıratkerge aınalý kezeńi týdy.
Memleket basshysynyń taǵdyry jańa astanamen jymdasa órilgen, sondyqtan da Elbasynyń halyqaralyq arenadaǵy asa bıik bedeli Astananyń jahandyq qalalardyń azyn-aýlaq tańdaýly tobyna qosylýǵa degen umtylysyna negiz qalaıdy. Bul arada tıisti ınfraqurylymnyń bolýy jáne halyqaralyq is-sharalardyń belsendi ótýi sııaqty ólshemderden basqa da ólshemder qajet bolady. Jahandyq qala degenimiz – álemdegi saıası úderisterge yqpal etetin sheshimder qabyldanatyn meken, ol memleketter men óńirler arasyndaǵy kommýnıkasııanyń dánekershisi, halyqaralyq aqparattyq-basqarý-shylyq qurylymnyń bederli belgisi.
Álemge áıgili jazýshy Paýlo Koelonyń: «Men qazirdiń ózinde Astanany dala tósinde jaıqala ósip kele jatqan gúlge teńeı alamyn. Qazaqstannyń jańa astanasy myna dúnıeniń máńgi toqtamas kóshpelileri men dárýishterine jańǵyrýdyń qandaılyq mańyzdy ekenin eske salyp turatyn bolady», degen sózin keltirýdiń oraıy bar.
Astanany jahandyq qala retinde qalyptastyrý maqsaty, bálkim, qol jetpesteı kóriner, alaıda, bir kezderde bul jerde táýelsiz Qazaqstannyń astanasyn salý ıdeıasy da osyndaı bolyp kórinbep pe edi?
Árkimdi árqashan óz ornyna qoıatyn Tarıh ózine mármárdan, qoladan, tipti altynnan eskertkish turǵyzǵan kósemderdi biledi. Sonymen birge, ózderiniń keleshekti kózdegen sheshimderi men batyl qadamdary, ózderi turǵyzǵan mektepteri men ýnıversıtetteri, teatrlary men stadıondary, kópirleri men joldary arqyly attaryn máńgilikke qaldyrǵan adamzattyń uly perzentteri de bar. Osynyń bári bir qalanyń boıyna toǵysyp, ondaǵy tóselgen árbir tas ony jasaýshynyń qamqorlyǵymen qalanyp, onyń rýh qýatynyń bir bólshegin tanytyp turatyny da bolady.
Oral MUHAMEDJANOV, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy.
DANA MEN QALA
Astananyń elordalyq «ótili» taǵy bir jylǵa kóbeıdi. Qalalyq, respýblıkalyq, halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy oqıǵalarǵa toly bolyp ótken ýaqyt elordanyń qalyptasýynyń, eldiń jáne Elbasynyń arasyndaǵy ǵajaıyp baılanysty burynǵydan da aıshyqty asha tústi.
Qala da beıne-bir jandy aǵza sııaqty. Ol da dúnıege keledi, ósedi, kámeletke tolady. Astananyń qalyptasýy – óz boıyna talaı birizdi kezeńderdi qamtıtyn tarıhı úderis. Ol kezeńderdi álemniń barlyq áıgili qalalary bastan keshken. Áıtse de, Astananyń olardan túbegeıli ereksheligi boldy: bizdiń elordamyzdyń bul joldy qysqa merzimde, bylaısha aıtqanda eksternmen ótýine týra keldi. Basqadaı jol da joq-ty. Ákimshilik ortalyqty kóshirýdi uzaq jyldarǵa sozyp jiberý qarjyny shaıyp alýǵa soqtyryp, bul úderistiń jerine jetpeı qalýy da múmkin edi. Eń bastysy, astanany bir qaladan bir qalaǵa áıteýir aýystyra salý eshqashan maqsattyń ózi bolǵan emes. Bul istegi túpki mindet áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası oqıǵalardyń barysyna eleýli túrde yqpal etýge múmkindik beretin tirek núktesin tabýǵa tirelip turǵan-dy.
Astanany aýystyrý ıdeıasy Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń oıynda sonaý 90-shy jyldardyń basynda pisip-jetilgen edi, endi, búgin ótken jyldar bıiginen kóz tastaǵanymyzda, biz sol sheshimdi jalǵyz ǵana durys sheshimge aınaldyrǵan tarıhı oqıǵalardyń oı qısynyn kóre alamyz. Sol kezeńde ekonomıkalyq, ınfraqurylymdyq, áleýmettik daǵdarys barynsha asqynyp turǵan bolatyn.
Qatar qıystyryp qarasaq, Qazaqstan ol tusta Astananyń qurylysy jańa bastalyp jatqan sol jaǵalaýyn eske salǵandaı edi. Konstıtýsııalyq-memlekettik qurylymnyń «tireýish dińgekteri» myqtap qaǵylyp, osy zamanǵy naryq ekonomıkasynyń irgetasy qalanǵan, áleýmettik damýdyń bas jelileri tóselip, syrtqy álemmen baılanystyń kommýnıkasııalary jolǵa qoıylǵan bolatyn. Jumys belgilengen baǵytta júrip jatty, alaıda, ózgeristerdiń qıyn-qystaý kezeńinde, kez kelgen qurylys alańyndaǵy sııaqty, jaǵdaı jaısyzdaý edi, eń bastysy, «qasbetterdiń», ıaǵnı kózge kórinip turǵan nátıjeniń bolmaýy dúdámal kúıge túsiretin.
Qoǵamdy batyl jobanyń tóńiregine toptastyrý qajet boldy, onyń tabysqa jetýi, ishki jáne syrtqy jaǵdaıattardyń qataldyǵyna qaramastan, eldiń asqaraly asýlardy ala alatynyn kórsetýge tıisti edi. Ulttyń rýhyn jańa bıikke kóteretin, sonymen birge, kórnekti kúıde kózge túsetindeı, naqty mazmunǵa toly keýdeli baǵdar qajet etildi. Halyqtyń kóńil-kúı aýanyn dál sezine otyryp, Prezıdent keıinnen shyn máninde ańsar tutarlyqtaı bolyp shyqqan nusqany taba bildi. Jańa astananyń qurylysy materıaldyq kúsh pen rýhanı serpilistiń ilýde bir kezdesetin úzdik úılesimi bolyp shyqty.
Osy artyqshylyqtardy paıdalaný úshin astanany dál osylaısha – tez ári batyl kóshirý qajet edi. Sóz bar ma, mundaı strategııa belgili bir táýekelmen túıisip jatatyn. Shynynda da, eger Astananyń salynýy tyǵyryqqa tirelgendeı bolsa, alda kútip otyrǵan artyqshylyqtar orasan orasholaqtyqtarǵa oryn bosatar edi. Bul tańdaýdyń jaýapkershilik júgin kózge elestetýdiń ózi ońaı emes, ony Memleket basshysy, árıne, dál paıymdady da. Aqıqattyń basy ashylar shaq týdy.
Shyntýaıtynda, Nursultan Nazarbaev sol kezdiń ózinde ulttyń kóshbasshysy retinde qalyptasqan bolatyn. О́ıtkeni, kóshbasshylyqtyń basty sıpaty da jańa qýatty ıdeıany usynýdan, onymen adamdardy jigerlendirýden, sóıtip, ony halyqpen birge júzege asyra bilýden tanylady ǵoı.
Al bul úshin baryp turǵan alapat qýat jumsaý qajet edi. Astanany eldiń ortasyna aýystyrý kerektigine jurttyń kózin jetkizýmen qıyndyqtar bite qalǵan joq, qaıta olar jańadan bastaldy. Astananyń tusaýkeseri aldyndaǵy gazetter tigindilerin búgin aqtaryp qarar bolsaq, táı-táı basqan elordanyń erteńine oraı aıtylǵan synnyń, kúdik-kúmán men túńile-toryǵa aıtylǵan boljamdardyń kóptigine kóz jetkizemiz. Tipti qala damýynyń keleshegine onsha kóp kúmán keltirmegenderdiń ózi onyń bolashaǵyn onsha baı-qýatty etip sýretteı qoımaıtyn. Mysaly, qalanyń qurylys kókjıegi birneshe bıznes-ortalyqtarmen jáne avtokólik joldarymen ǵana baılanystyryldy. Munyń ózi túsinikti de, óıtkeni, sonaý 90-shy jyldardyń aıaǵynda keıin júzege asyrylǵan reformalardyń arqasynda qol jetken qýatty ekonomıkalyq jáne áleýmettik órleýdi kózge dál elestete qoıatyn adamdar az da edi.
«Qazirgi Astana – Sizdiń ultyńyzdyń erik-jigeriniń, jańarýy men jumylýynyń sımvoly» – Fransııa premer-mınıstri Fransýa Fııon Qazaqstanǵa sapary kezinde Elbasymyzǵa osylaı dedi. Al Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń baǵasy mynandaı: «Astananyń ajary – jańa Qazaqstannyń bederli beınesi. Bul qala ártúrli etnosqa jatatyn, ártúrli din ustanatyn bir ult retinde úılesimdi ómir súretin adamdardyń ortaq úıi, ol óńirdegi eń qarqyndy damyǵan jáne ekonomıkalyq jaǵynan tabysty qalaǵa aınalǵan».
Saıası qaıratkerlerdiń Astananyń damýy men búkil eldiń damýynyń paraparlyǵyn biraýyzdan aıtatyny nelikten? Olaı bolatyny, qazirdiń ózinde búkil álemdik qoǵamdastyqqa myna jaıdyń basy ashyq: Astananyń asqaqtaýynda Qazaqstan órkendeýiniń órnegi tur. Astanada atymen jańadan salynǵan, kórgen jandy qaıran qaldyratyn sol jaǵalaý men eń úzdik úlgi-qalyptar boıynsha jańǵyrtylyp jatqan eski bólik ózara jarasym tapqan. Qazaqstanda da solaı: bizdiń elimizde burynǵy jetistikterdi qıratpaı, olardy jańǵyrta otyryp, ortaq modelge úılesimdi etip, jańa memleket qurýdyń sáti tústi. Nursultan Nazarbaevtyń osynaý biregeı ustanymy Astananyń da, búkil Qazaqstannyń da tabysyna jol ashar kiltke aınaldy.
Qala bet-beınesiniń qalaı ózgergenin baǵalaýǵa múmkindik beretin obektıvti ólshemder kesheni bolady. Eń aldymen, ómir súrýge jaılylyǵy. Astananyń qazaqstandyqtar úshin tartymdy orynǵa aınalǵanynyń daýsyz dáleli qala halqynyń serpindi ósýi, qazirdiń ózinde elorda turǵyndarynyń sany kóptegen sarapshylar 2030 jyly ǵana jetedi degen mejege jaqyndap qaldy. Astana mártebesin alǵaly beri elordada bala týý 80 paıyzǵa jýyq ósti!
Qurylystyń buryn-sońdy bolyp kórmegen qarqyny turǵyndardy osy zamanǵy páterlermen, mekteptermen, aýrýhanalarmen, áleýmettik ınfraqurylymmen qamtamasyz etýdi anaǵurlym arttyrýǵa múmkindik berdi. Qalada medısına kesheni quryldy, ol halyqaralyq deńgeıdegi óz qyzmetin tek elorda turǵyndaryna ǵana emes, búkil qazaqstandyqtarǵa kórsetedi. Oqý oryndarynyń udaıy ósýi Astananyń eldiń bilim berý jáne ǵylymı-zertteý ortalyǵy retindegi rólin arttyra tústi, olardyń arasynda Nazarbaev Ýnıversıteti erekshe oryn alady. Astanalyqtardyń mádenı, shyǵarmashylyq, sporttyq áleýetin arttyrýǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan.
Qala damýynyń endigi bir obektıvti ólshemi – ekonomıkalyq turǵydan ózin-ózi qamtamasyz etýi. Sońǵy on jyldyń ishinde qalanyń ishki jalpy óniminiń kólemi 50 esege jýyq ósti, Astananyń eldiń IJО́-sindegi úlesi bir jarym paıyzdan on paıyzǵa artty, ınvestısııalar 30 ese kóbeıdi. Astananyń qurylys sektory otandyq ónerkásiptiń serpindiligin qamtamasyz etti, al búginde elorda ınnovasııalyq jobalardyń túıisken jerine aınalyp, búkil ekonomıkaǵa qarqyn berip otyr.
Eger biz tek iri qala, serpindi damyp kele jatqan qala jaıynda ǵana emes, elorda jaıynda aıtatyn bolsaq, onda nyshandy oqıǵalar syndy ólshemdi de mindetti túrde aýyzǵa alýǵa tıispiz. Astana eleýli halyqaralyq forýmdar ótetin orynǵa aınaldy. Olardyń arasynda Astana Deklarasııasy qabyldanǵan EQYU-nyń tarıhı Sammıti bar. Islam Yntymaqtastyq Uıymy Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń sessııasynda qabyldanǵan qujat ta osyndaı atqa ıe boldy. Elordamyzda kúni keshe aıaqtalǵan bul irgeli is-shara da tarıhı dep ataldy, óıtkeni Qazaqstan astanasynda uıymnyń jańa ataýy men jańa emblemasy jóninde sheshim qabyldandy.
Astana Búkilálemdik Islam ekonomıkalyq forýmyn, asa bedeldi halyqaralyq qurylymdardyń biri bolyp tabylatyn Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń mereıtoılyq sammıtin qabyldady. Bizdiń jas astanamyzda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi sııaqty teńdesi joq oqıǵalar dúnıege keldi. Onyń ústine, Astana álemdik deńgeıdegi mádenı jáne sporttyq is-sharalardy ózine tartyp turatyn orynǵa aınalýda. Bul oraıda qysqy Azıada-2011-di eske alýdyń ózi jetkilikti.
Nyshandy sáýlet nysandarynyń da mańyzy erekshe, olarsyz qala kóshbasshylyq sıpatqa ıe bola almaıdy. Astanadaǵy ondaı nysandardy sanap shyǵýdyń ózi biraz ýaqytty alady. Bir-birimen qosyla kelgende olar dala tósinde ornaǵan elordanyń barlyq qonaqtary qadir tutatyn qalanyń ózgege uqsamaıtyn tól beınesin quraıdy. «Astana-Báıterek» monýmenti men Beıbitshilik jáne kelisim saraıy sııaqty aıshyqty ǵımarattar asa kórnekti jetistikter qataryna qosylady», dep atap ótti Eýropa Odaǵynyń syrtqy saıasat máseleleri jáne eýropalyq kórshilik saıasat boıynsha komıssary Benıta Ferrero-Valdner. «Astananyń orasan iri ári osy zamanǵy jańa ǵımarattary arhıtektýranyń halyqaralyq áleminde áńgime taqyryby bolyp keledi», deıdi Gaaga qalasynyń meri Iozıas van Aartsen.
Osynaý obektıvti ólshemder Astananyń tek ákimshilik ortalyq retinde ǵana emes, el júregi retinde de tabysty qalyptasqanyn daýsyz dáleldeıdi. Buǵan osyndaǵy árbir iske Prezıdenttiń ter tóge tynymsyz basshylyq jasaýynyń arqasynda qol jetti. Elbasy ıdeıalardy oılap taýyp, iske qosýmen shektelip qalmaı, árbir nysandy jeke qamqorlyǵyna aldy, jańa astanany jas baladaı mápelep, onyń negizgi ólshem-qalyptarǵa saı bolýyn qamdady.
Elbasynyń erik-jigerimen qalada túbirli álemdik úderisterge qatystylyq aýany qalyptasty. Munyń ózi sondaılyq tabıǵı túrde júzege asty, óıtkeni Qazaqstannyń ózi de óńirlik jáne halyqaralyq oqıǵalardyń passıonarlyq qatysýshysy retinde tanyla bildi. Nursultan Nazarbaevtyń ózi úshin saıasatker retinde álemdik aýqymdaǵy qaıratkerge aınalý kezeńi týdy.
Memleket basshysynyń taǵdyry jańa astanamen jymdasa órilgen, sondyqtan da Elbasynyń halyqaralyq arenadaǵy asa bıik bedeli Astananyń jahandyq qalalardyń azyn-aýlaq tańdaýly tobyna qosylýǵa degen umtylysyna negiz qalaıdy. Bul arada tıisti ınfraqurylymnyń bolýy jáne halyqaralyq is-sharalardyń belsendi ótýi sııaqty ólshemderden basqa da ólshemder qajet bolady. Jahandyq qala degenimiz – álemdegi saıası úderisterge yqpal etetin sheshimder qabyldanatyn meken, ol memleketter men óńirler arasyndaǵy kommýnıkasııanyń dánekershisi, halyqaralyq aqparattyq-basqarý-shylyq qurylymnyń bederli belgisi.
Álemge áıgili jazýshy Paýlo Koelonyń: «Men qazirdiń ózinde Astanany dala tósinde jaıqala ósip kele jatqan gúlge teńeı alamyn. Qazaqstannyń jańa astanasy myna dúnıeniń máńgi toqtamas kóshpelileri men dárýishterine jańǵyrýdyń qandaılyq mańyzdy ekenin eske salyp turatyn bolady», degen sózin keltirýdiń oraıy bar.
Astanany jahandyq qala retinde qalyptastyrý maqsaty, bálkim, qol jetpesteı kóriner, alaıda, bir kezderde bul jerde táýelsiz Qazaqstannyń astanasyn salý ıdeıasy da osyndaı bolyp kórinbep pe edi?
Árkimdi árqashan óz ornyna qoıatyn Tarıh ózine mármárdan, qoladan, tipti altynnan eskertkish turǵyzǵan kósemderdi biledi. Sonymen birge, ózderiniń keleshekti kózdegen sheshimderi men batyl qadamdary, ózderi turǵyzǵan mektepteri men ýnıversıtetteri, teatrlary men stadıondary, kópirleri men joldary arqyly attaryn máńgilikke qaldyrǵan adamzattyń uly perzentteri de bar. Osynyń bári bir qalanyń boıyna toǵysyp, ondaǵy tóselgen árbir tas ony jasaýshynyń qamqorlyǵymen qalanyp, onyń rýh qýatynyń bir bólshegin tanytyp turatyny da bolady.
Oral MUHAMEDJANOV, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy.
