Elektr energııasyn alatyn shıkizat mal fermasynda bolyp shyqty

О́tken jyly oblystyq ishki saıasat bas­qar­masy uıymdastyrǵan baspasóz týry sa­pa­rymen jýrnalıster, saıası partııalar já­ne úkimettik emes uıymdar ókilderi oblys­tyń birneshe aýdandary men qalalaryn aralap shyqqan bolatyn. Onda top músheleri óńirde atqarylyp jatqan ıgi isterge qa­nyqty-ınvestısııalyq jobalardyń, ıaǵnı ja­ńa kásiporyndardyń ónimine, boı kó­ter­gen áleýmettik nysandardyń jumysyna, áleýmettik baǵdarlamalardyń atqarylý ba­ry­syna kýá bolǵan edi. Al bul joly olar mingen avtobýs Qarasý aýdanyna keldi. Bas­pasóz týry saparyna qatysqandardy qarsy alǵan aýdan ákiminiń orynbasary Bekbolat Ýálıev qonaqtarǵa aýdan týraly jan-jaqty aıtyp berdi. Oblys ortalyǵynan shalǵaı jatqan Qarasý oblystaǵy iri aýdandardyń birinen sanalady. 700 myń gektar jerge egin ekken qarasýlyq dıqandardyń bıyl kóńili kóterińki. Jańbyrly jyl qarasýlyq dıqan­darǵa eki jyl boıy jerdiń apshysyn qýyr­ǵan qýańshylyqty umyttyrǵandaı. Egin al­qaptary jaıqalyp tur. Negizi, Qarasý – qa­shan­nan Qostanaı óńirindegi astyqty aýdan. Qarasýlyqtar «nan bolsa, án de bolady» degen qanatty sózdiń mańyzyn jeńildetken emes. Astyqtyń arqasynda sońǵy jyldary aýyldyń áleýmettik jaǵdaıy jaqsara tústi. Qazir 40 mektep, 41 densaýlyq saqtaý mekemesi jumys istep tur. Klýbtar men stadıondar, sport alańdary da birtindep qalpyna keltirilýde. 2009 jyly qarasýlyqtar aýdan­nyń qurylǵanyna 70 tolýyn atap ótkende toıǵa tamasha tartý jasaldy. Aýdanda birinshi ret mýzeı ashyldy, sport mektebi paı­dalanýǵa berildi. Qazir aýdan sportshylary respýblıkalyq jarystardan shań berip júr. Aýdan basshylarymen kezdesýde tek jetistikter ǵana emes, óńirdiń ózekti másele­le­ri de kóterildi. Aýyldy daǵdartyp, eńsesin basyp ketken 90-shy jyldardan keıin Qa­rasý aımaǵyndaǵylar aýyz sýǵa jaryǵan emes. Buryn Esilden tartqan qubyrdyń bar­lyǵy da tozǵan soń, jurt ashy qudyqtyń sýy­na qarap qalǵan edi. Mine, sońǵy jyl­dary respýblıkalyq bıýdjetten bólingen qar­jyǵa negizgi magıstral tartý ju­mys­ta­ry jandana bastady. Bıyldyń ózinde bul maqsatqa 410 mıllıon teńge bólindi. Aýyz sýdy Qarasý aýdanynyń ortalyǵyndaǵy, aýdandaǵy iri Oktıabr eldi mekenindegi, Shalǵyshy stansasy men Jeleznodorojnyı selolyq okrýgindegi ár úıge kirgizý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 80 mıllıon teńge qarjy bólindi. Qazir mamandar onyń joba­laý-smetalyq jumystaryn daıyndaýǵa kirisip ketti. Ústimizdegi jyly Qarasý ózeniniń ańǵaryn tazalaý jumystary júrgizildi. Bul kópten beri kezegin kútken sharýa edi. Sonyń arqasynda Qarasý aýyly men oǵan jaqyn eldi mekender sýǵa jaryp qaldy. О́zenniń sýy aýyz sýǵa paıdalanýǵa jaramasa da, tur­ǵyndardyń baqshasy men malyn sýarýyna molynan jetedi. Barlyq aýyldardaǵy sııaq­ty Qarasýda da joldyń «jyry» kóp. Ústi­mizdegi jyly aýdan ishindegi Qarasý men Qoı­baǵar stansasy arasyn qosatyn tas jol­dyń jeti shaqyrymy jóndeledi. Jýrnalıster desanty aýdanǵa jemshóp daıyndaý naýqanynyń qyzyp jatqan kezinde keldi. Sondyqtan aýdan basshylaryna qo­naq­tar tarapynan berilgen saýaldar osy máse­le­ni jıi tóńirektedi. О́ıtkeni, ótken jyldar­ǵy qýańshylyqta jemshóptiń azabyn tart­qan­nyń biri osy aýdan bolatyn. Oblys kóle­minde shóptiń tonnasy 15 myń teńgege deıin jetken edi. Al qoradaǵy bes-alty ýaq maly men eki sıyrynyń betine qarap otyrǵan aýyldaǵy aǵaıyn úshin jemshóp kún kóristiń kózi bolyp sanalady. Qazekem «mal-janyń aman ba?» dep, jannan buryn maldyń aman­dyǵyn beker suraǵan deısiz be? Aýylda mal ustamaǵannyń kúni joq. Al sońǵy jyldary jaıylymnyń tarylyp, shabyndyqtyń azyp ketýinen aýyldaǵy aǵaıynnyń tuzy sor bolyp otyrǵan mekender az emes. О́tken jyly qarasýlyqtar malyna oblystyń ózge aýdandarynan shóp tasyp berip, qystan áýpi­rimdep shyqty. Aýdan basshylary bıyl eki jyldyq jemshóp qoryn jasaýǵa talpynys ústinde eken. Búginde jeke sektordyń qora­synda 46 myń bas, sharýashylyq sýbekti­lerinde 12 myń bas mal bar. Iá, maldyń deni jeke sektorda. Al tehnıka men kúsh-qýat jaýapkershiligi shekteýli seriktestikter men sharýa qojalyqtarynda. Jyldaǵydaı, mun­da da sharýashylyqtar jeke sektorǵa shópten qarasady, sharýa onyń tonnasyn 7 myń teńge shamasynda bolady dep boljaıdy. Kezdesýde jeke sektordaǵy mal úshin veterınarlyq qyzmettiń kemshindigi, mamandardyń tap­shy­lyǵy da aıtylmaı qalmady. Baspasóz týrymen kelgen jýrnalıster, saıa­sı partııalar, ózge de úkimettik emes uı­ymdar ókilderi ǵana emes, Qarasý aýdanyna bettegen kim bolsa da osyndaǵy mal kóńin paıdalaný arqyly elektr energııasyn óndi­retin qondyr­ǵyny kórýge asyǵyp jetedi. О́ıtkeni, mundaı qondyrǵynyń elimizde áli teńdesi joq. Ásh­e­ıinde sharýalar qutyla almaı dalaǵa shyǵaryp tastaıtyn maldyń qıy endi elektr ener­gııa­syn óndirýge qajetti shı­kizatqa aınalyp otyr. Ýkraınadan ákel­gen bul qondyrǵyny «Qa­ra­man ı K» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi mal turatyn baz­dyń dál janyna ornalas­ty­ryp­ty. Tasyp ta áýre bolmaıdy. Mundaı qon­dyrǵymen ýk­raın­­dyqtar sharýashylyqqa jetetin elektr energııasyn alyp otyrǵan kó­ri­nedi. «Bıogaz» qondyrǵysy taıaýdaǵy ýaqytta tolyqtaı iske qosylǵanda jylyna 3 myń kılovatt elektr energııasyn óndiretin bolady. Sharýashylyq dırektory Serik Qajıevtiń aıtýyna qara­ǵanda, qondyrǵy óndirgen elektr qýaty sha­rýa­shylyq qajetine tolyq jetedi. Sonymen qatar mal bazalaryn, tehnıka parkine jylý da osy qondyrǵymen óndiriledi. – Sharýashylyqta 4,5 myń iri qara, jylqy bar. Barlyǵy da asyl tuqymdy mal. О́tken jyly mal bordaqylaý alańyn iske qostyq. Kompıýter zamanynda aýyl sharýa­shy­lyǵyn qalaı elektr energııasynsyz elestetesiz? Sondyqtan osy «Bıogaz» qondyr­ǵysy bolashaqtyń óndirisi degen senimimiz bar. Qaldyqsyz tehnologııa degenińiz osy bolar. Munan shyqqan organıkalyq qaldyq egis dalasyna taptyrmaıtyn tyńaıtqysh, –deıdi sharýashylyq basshysy Serik Qajıev. Baspasóz týryna qatysqan saıası partııa jáne úkimettik emes uıymdar ókilderi qara­sýlyqtar isine rızalyq tanytty. – Táýelsizdik alǵan 20 jyldyń ishinde aýyl kóp qıyndyqty bastan keshti. Biraq qazir ony quldyratpaı ustap turý emes, gúldendirýge bet aldyq. Qarasý aýdanynda da onyń tamasha mysaldaryna kýá boldyq. Bul elimiz úshin úlken jetistik, – deıdi Qa­zaq­stan Kommýnıstik halyqtyq partııasy ob­lys­tyq fılıalynyń tóraǵasy, professor Dmıtrıı Legkıı. Oblystyq ishki saıasat basqarmasy men «Adal kómek» qoǵamdyq qory birlesip at­qarǵan baspasóz týry munymen toqtamaq emes. Alda oblystyń basqa aýdandary men qalalaryna saparlar tur. – Maqsatymyz – Prezıdent basshyly­ǵy­men eldegi respýblıkalyq, oblystyq deń­geıde júzege asyrylyp jatqan damý baǵ­dar­lamasy týraly jurtshylyqty aqparattan­dyrý. Osy oraıda baspasóz týry tıimdiligin kórsetip otyr, – deıdi oblystyq ishki saıasat basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Nur­han Nógerbekov. Aldaǵy saparlarda da baspasóz týryna qatysýshylardy tańǵaldyrar ister kútip tur­­ǵanyna eshkimniń kúmáni joq. Názıra JÁRIMBETOVA. Qostanaı.