Birinshi

Osy bir sýret qolyma túskeli degbirim ketti. Árıne, «poehalı» dep álemde tuńǵysh ret Qa­zaqstan jerinen ǵaryshqa ushqan Iý.A.Ga­ga­­rındi kim bilmeıdi! Ol myńdaǵan, mıllıondaǵan bala­lardyń armanyn oıatqan ǵaryshker. Búginde sheteldiń keıbir sáýegeıshil jýrnalısteri «Gagarın kosmosqa ushqan joq. Sondyqtan da ol ishqusa bolyp, ishimdikke salynyp, aqyry apattan opat boldy», – dep ǵalamtorda baıbalam salýda. Tarıhqa kúıe jaǵýǵa bolmaıdy. Osy rette batyr Baýyrjannyń myna bir sózi eske túsedi. Suraq: Batyr Baýke, ómirde shyndyq bar ma? Jaýap: Bar. Biraq shyndyq keshigip júredi. Shyndyq shyryldap jetem degenshe, ótirik pen ósek aldyńdy órtep jiberedi. Ǵajaıyp jaýap emes pe? О́mirde ne bol­maıdy? Qaı zamanda da shyndyq keshigip júredi. Biraq zaman men ýaqyt bárin orny-ornyna qoıady. Búginde solaı. Biz birden ótkendi mansuqtap edik, endi qajetti shyndyqty arshyp ala bastadyq. Qaı qoǵamdyq formasııany alsaq ta, eń áýeli tarıhty Adam arqy­ly taný qajettigin moıyndaıtyn bol­dyq. Alystaǵy tarıhı tulǵalar týraly tebi­renbeı-aq, kesheden búginge kelgen zamandastary­myz týraly oı tolǵap kó­relikshi! Máselen, Nursultan Nazarbaevty ala­ıyq. Ol kommýnıstik júıeniń túlegi, ot kósedi, bolat balqytty. Kom­somoldyq joldamamen son-aý Dneprodzerjınskide kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshede oqydy. Ol bolashaqqa sendi. Sondyqtan da jumysshy maman­dyǵynyń mártebesin kóterip, óziniń rýhanı tartylys kúshin jeńdi. Bolat osylaı shyńdaldy. Iýrıı Gagarın de qarapaıym otbasynyń uly. Aeroklýbtan № 1 kosmonavtyq dárejege jetken ushqysh. ...1962 jyl. Máskeý. Komsomoldyń HIV sezi. Qazaqstannan osy sezge 185 delegat saılanǵan. Árıne, bul tarıhı derek. Oǵan júzden júırik jastar jetekshileri saılanatyn. Osylaı ǵasyr­lar to­ǵysynda ol adamdar ótken tarıhtyń jyl­nama­syna aınaldy da, ýaqyt kerýeni keri zymyrady. Ras, qoǵam da kelmeske ketti. Biraq sol kezeńde ómir súrgen adamdar týraly biz ne bilemiz? Bilgimiz kele me? Myń suraq, myń saýal. ...Qazaqstannan ǵaryshqa ushqan Strekalov myrzamen dastarqandas bolǵanmyn. Sonda Keńes Odaǵynyń batyry, ushqysh-kosmonavt Strekalov myrza bir áńgime aıtyp edi. Onyń kýási, Qazaqstan jastarynyń jetekshisi, qoǵam hám memleket qaıratkeri – Serik Ábdirahmanov. Máskeý­degi – «Reseı» qonaq úıi. Sonda Strekalov aıtqan áńgime: «Biz Keńes Odaǵynyń Batyry, synaqshy ushqysh, jalǵyz kózdi Anohın degen azamatty pir tutatynbyz. Ol komsomoldyń, partııanyń daý­ryq­pa jınalystaryna kóp shaqyrylatyn adam­dardyń biri edi. Ol «jasandy kózim úshin qudaıǵa minájat etemin. О́ıtkeni, saý kózimdi ala­qanymmen jaýyp, qalǵyp-múlgip alatynmyn. Al qalyń jurt ony baıqaı bermeıtin, óıtkeni jasandy kózim baqyraıyp ashyq turatyn edi»... Sol Anohınniń Gagarınge bylaı degeni bar. «Iýra, sen jerdiń tartylys kúshin jeńdiń ǵoı, endi dańqtyń kúshin jeńe alar ma ekensiń?» Iá, qalaı bolǵanda birinshi bolý ońaı emes. Onyń aýyrtpalyǵy da, jaýapkershiligi de sonda. Qanshama myqtylar dańq salmaǵyn kótere almaı, ómirin ókinishpen aıaqtady. Bári bir Allaǵa aıan! Sonymen, qazaq radıojýrnalıstıkasynyń kór­nekti ókili, qazaq radıosynda tuńǵysh ret «Táýlik tynysy» aqparattyq baǵdarlamasyn tikeleı efırge alyp shyqqan jýrnalıst-jeńgem Rýslana Qudaı­bergenova telefon soqty. – Sen Elbasy, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti týraly kitap shyǵaryp qana qoımaı, sarabdal saraptama maqala da jazyp júrgen adamsyń ǵoı. Qolyma bir sýret tústi. Muny komsomoldyń HIV seziniń delegaty, «Lokomotıv» deposynyń belgili mashınısi bolǵan, marqum R. Dosymov degen otbasynyń úıinen alyp, jiberip otyrmyn. Munda Iý. Gagarın Qazaqstan delegasııasymen birge sýretke túsipti. Qasynda kim tur deısiń ǵoı, tańǵalma, Nurekeń, Nursultan Nazarbaev tur. Sýretti alǵan soń, árıne, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti, Elbasy N.Á. Nazarbaevtyń otty jana­ryna erekshe nazar aýdardym. Ekeýi de top jaryp tur. Árıne, birinshi qatarda – Iý.Gagarın. Bir adamnan soń N.Nazarbaev. Ekeýiniń de jymıǵan kúlkileri birden kóz tartady. Olar tanysyp, sóılesip úlgerdi me? Sýrettegi qalyń top kimder? Olardyń taǵdyrlary ult tarıhymen qalaı astasty. Jýrnalıst retinde sýrettegi adamdar taǵdyry týraly tolǵanys pen talǵam osylaı maqalaǵa jol saldy. – ...Ol sezge Keńester Odaǵynyń túkpir-túkpirinen 6 myńnan astam eńbek, óndiris, ǵylym men tehnıka, óner, komsomol jetekshilerinen turatyn qyz-jigit qatysqan. «Júzden júırik, myńnan tulpar» shyqqandar. Solardyń biri – temirtaýlyq Nursultan Nazarbaev edi. Nursultan metallýrg bolatyn. Sergek te sezimtal, nyq sóılep, nyq júretin jas jumys­shynyń erekshe bir qasıeti bar. Onyń qasyna bári úıirilip turar-dy. Jaltaqtaý men jalbaqtaýdy bilmeıtin minezi áý bastan-aq tanylǵan. Osy oraıda, sol kezdegi Qazaqstan komsomoly Orta­lyq komıtetiniń hatshysy, qazaq rýhanııa­tynyń iri tulǵasyna aınalǵan О́zbekáli Jánibekov marqumnyń esteligine júginelik. «...Sezge (komsomoldyń – Ý.Q.) qatysatyn Qazaqstan delega­sııasyn Máskeýge poıyz­ben jiberip, ózim ushaqpen ba­ryp, Qazan vokza­lynan qarsy al­dym. «Nur­sultan, qaliń qalaı?» desem, Alma­tyda, sezde kórge­nin umy­typ qalǵan bolar, «Siz kim bolasyz?» degen qarsy suraq estidim. Nursultan Nazarbaevpen osylaı tanys­qan edim. Bul 1962 jyldyń sáýir aıy edi». Búkpesiz, zilsiz derek. Iá, komsomoldyń Ortalyq ko­mıtetiniń hatshysy О́.Jánibekovti N.Nazarbaev tanymaǵan da shy­ǵar. Basqa bireý bolsa jik-japar bo­lyp, ıilip turary anyq-ty. Eki myqtynyń bul tanysýy oqys bolǵanymen, birin-biri mo­ıyn­daýymen erekshelendi. Áıtpe­se, О́zekeń bul kórinisti óz esteligine engizer me edi. Nursultan Nazarbaev óz ómiriniń iri betburys sátterinde О́zbekálideı iri tulǵany qaperden shy­ǵar­maıdy. Ásirese, densaýlyǵy syr berip, aýrýǵa shaldyqqan tusynda О́zaǵaǵa Nurekeń kómek qolyn usynady. Buǵan О́zekeńniń jary Halıhan Aıdos­qyzynyń ózime jazǵan haty kýá. «Oılamaǵan jerden О́zekeń qatty naýqasta­nyp qaldy... Ol ottan da, sýdan da aıanbaıtyn edi. Biraq aýrý jeńe bastady. ...Árıne, mundaı jaǵ­daıda qarajat kerek. Azdap jıǵan-tergenimiz juǵyn da bolmady. ...Ne isterimizdi bilmeı tur­ǵanda Elbasy, Nursultan Ábishuly Nazarbaev qol ushyn berip, Anglııaǵa qarjy berip attandyrdy». Adamı úlgi dep osyny aıt! О́mir osy. Qazaqtyń noqtaǵa basy syımaǵan uldarynyń biri, Ábish Kekilbaı kókem aıtqandaı ol «japan túzge jeke bitken kók seńgirdeı dara tulǵa» edi. Sheraǵań bolsa «Ol – kıeli adam» deıdi. Álqıssa, komsomol týyn jap-jas, kosmos qyrany Iý. Gagarın Kreml saraıyna alyp kirgen. Myń san delegat oryndarynan turyp dý qol sha­pa­laqtap, urandap, zaldy jańǵyryqtyrdy. Al sezd jumysynyń úzilis sátterinde aımaqtardan kel­gen delegasııalar kezekpe-kezek sýretke túsip jatty. Qazaqstan delegasııasyna kezek keletin emes. Osyndaı sáttiń birinde Nursultan Nazarbaev Aqtóbe oblystyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy Úkitaı Baıjomartovqa: – Úkitaı Serikbaıuly, Iýrıı Gagarın kosmosqa qazaq jerinen birinshi bolyp ushty ǵoı. Birinshi bolyp Qazaqstan delegasııasymen sýretke túskeni jón emes pe edi, - dep aıtyp qalǵan. ...Úkitaı Serikbaıulymen ótken jyly Al­matyda «Alataý» shıpajaıynda on kún birge de­mal­ǵanmyn. Tanysqan sátimizden bir ústeldiń ba­syn­­da otyrdyq. Tamaqty asyqpaı, talǵap ishedi. Beı­ne bir tarıh qoımasy sııaqty. О́tken-ketkendi eske alyp, biraz tarıhtyń betin aqtardy. Kitabyn syı­­lap, ony menen buryn ju­baıym oqyp, ol týra­ly as máziri ústinde óz oıyn bildirgen-di. Sonda Úkeń: – «Kitapty saǵan emes, kelinime jazyp, qoltańba qoıyp berýim kerek eken ǵoı», – dep rahattana kúlip te alǵan. Úkitaı Baıjomartov KazGÝ-diń túlegi, ekono­mıka ǵylymdarynyń kandıdaty, professor. 1955-1963 jyldary Taldyqorǵan, Almaty ob­lystyq komsomol komıtetiniń hatshysy, Aqtóbe oblystyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshy­sy bolǵan. Odan soń Aqtóbe oblystyq kásipodaq­tar uıymyn bas­qardy. Kim oılaǵan, Ú.Baıjomartov aǵamen qaıtadan suhbattasam dep. Buǵan sebepker osy sýret. Máskeýdegi, Gagarınmen túsken sýretten Úkeńdi birden tanydym. 49 jyl ótse de... Sonan soń ǵalam­tordan osy sýretke túsirýdiń hıkaıasyn oqydym. «Men oılanyp ta úlgergen joqpyn. Qalaı keliskenimdi de bilmeımin. Biraq Nursultannyń sózin jerge tastaı almadym. Belorýssııanyń delegat­tary­men sýretke túsip jatqan Iýrıı Gagarınge kelip, Qazaq­stan delegasııasy sýretke túsýge kútip otyr­ǵanyn jetkizdim. Ári, «Iýra, siz kosmosqa Qazaq­stan jerinen birinshi ushtyńyz ǵoı. Qazaqstan úshin siz erekshe tulǵasyz, óz ulyndaı kóredi», – dedim Nursultannyń sózin eske alyp. – Káne, qaıda tursyzdar, – dep, Gagarın Qazaq­stan delegasııasyna jaqyndap keldi. ... Qazaqstan delegasııasy Iýrıı Gagarındi qaýmalap, sýretke túsýge daıyndalyp jatty. Bul rásimnen kóp delegasııa músheleri qur qaldy dese de bolady. О́ıtkeni, sýretke túsý merzimin kútip, Kremlder saraıyn qyzyqtap júrgen qanshama qyz-jigit bar edi. Tarıhtyń qas-qaǵym sáti. Úlgergeni úlgerdi, úlgermegeni qaldy. – Jigitsiń Úkitaı, – dep Nursultan Nazarbaev Iýrıı Gagarınniń oń ıyǵy jaǵyna kelip, tildesip te qaldy. Biraq ony búginde Nurekeńniń, Nursultan Ábishulynyń ózinen basqa adam ne týraly suraǵanyn aıta almaıdy. Bizge málimi sol sýret, sol qas-qaǵym sýret. Sonymen, fotograf apparattyń túımesin basty. Jarq-jurq. Ta­rıh­tyń jańa bir paraǵy jazyldy. Birinshi kosmonavt pen Qazaq­stannyń bolashaq birinshi Prezı­dentiniń taǵdyrlary toǵysty. Osy sýret keıipkerleriniń tanys-beıtanys beınelerine qarap, sanaǵa san oı keldi. «Sol sezd delegattary kimder? Olardyń arasynan qazaq eliniń keshegi hám búgingi tarıhynda oryn alatyn tulǵalar bar ma?» – degen oımen, eń aldymen Aqtóbege, Úkitaı Serik­baı­uly Baıjomartov aǵa­myzǵa telefon shaldym. Amandyq-saý­lyq suras­qannan keıin, Iý.Gagarınmen sýretke túsý tarıhy tý­ra­ly ózim biletin derekterdi aıttym. – Qospasy joq, shyndyq, dál solaı bolǵan... – Úke, taǵy bir suraq qoısam ba dep edim... – Árıne, ne surasań da óz erkiń. Men jaýap berýge daıyn­myn. Suraq: – Sizdiń Nursultan Ábish­uly Nazarbaevpen birge komsomol seziniń de­legaty bolǵanyńyzdy bildik. Biraq siz Aqtóbe oblystyq komsomol komıte­tiniń birinshi hatshysy bola turyp, metallýrg Nazarbaevtyń «tap­syr­­masyn» qalaı oryndap júrsiz? Jaýap: – Ol ýaqytta qazirgi­deı sheneýniktik, bıýrokrattyq joq bo­latyn. Ári Nazarbaevtyń jalyny men tegeýrini, qazaq­sha aıtsam, mysy basyp turatyn. Son­dyq­tan da onymen syrlasýǵa bárimiz daıyn edik. Suraq: – Sonda ne týraly syrlasyp júrsiz? Jaýap: – Mysaly, men Qa­zaqstan komsomoly Ortalyq ko­mıtetiniń birinshi hatshysy bolyp kete jazdadym. Ol kezde Qazaq­stan komsomolynyń jetekshisi Qosaı Ále­qululy Egizbaev Qazaq­stan kompar­tııasy Ortalyq komıtetine jaýapty qyzmetke aýys­qan bolatyn. Birinshi hatshy­nyń orny bosapty. Al marqum О́z­bekáli Jáni­bekov ıdeologııa jónin­degi hatshy edi. Suraq: – Ashyǵyraq aıtsam, ol qyz­metke nege saılanbaı, bolmasa usy­nylmaı qaldyńyz? Jaýap: – Qoımadyń ǵoı, aıtaıyn. Sol kúni meni VLKSM Ortalyq komı­tetiniń bólim meń­gerýshisi Topty­gın degen ózine sha­qyrdy. Bardym. Áńgime aýany my­naý bolyp shyqty. Eger men Qazaq­standa shoshqa sharýashylyǵyn damytý týraly komsomol­dyq bastama kótersem, birinshi hatshylyq maǵan buıyrmaq... Suraq: – Al siz, ne dedińiz? Jaýap: – Ne deýshi edim. Qazaqstan barlyq jan-janýarlardy ósirip jatyr, biraq shoshqa baǵyp, komsomoldyq bastama jasaý ulttyq mentalıtetimizge jat dedim. Suraq: Ol ne dedi? Jaýap: – Toptygın shoshqa ósirýmen aty shyq­qan qostanaılyq, qazaq qyzy Dámeli Jaqsy­lyqovany qoldaý qajettigin qaıta aldyma tartty. Men kónbedim. Ol basshylarǵa baryp keldi de, «kete berińiz, bossyz», – dedi. Jáne bul áńgimeni komso­moldaǵy qyzmettes áriptesterge emes, Nursultan Nazarbaevqa aıttym. Suraq: – Nursultan Nazarbaev ne dedi? Jaýap: – Nazarbaev eshteńe de degen joq. Qolymdy qysty, otty janarynan durys istegenimdi uqtym. Erekshe syılastyq osy kúnge deıin jalǵasyp keledi. Suraq: – Prezıdent ǵumyrnamasynyń osy bir sáti qaǵys qalyp kele jatyr edi. Sizderdiń aralaryńyzdaǵy syılastyq pen syrlastyqtyń basqa da kórinisteri bar ma? Buǵan ne aıta alasyz? Jaýap: – Nege joq bolsyn. Nursultan Ábish­ulymen son-aý bir jyldary Helsınkıde ótken Álem jastarynyń VIII festıvaline de barǵanbyz. Suraq: – Onda delegattar ártúrli toptarǵa bólinip, jiberilýshi me edi? Jaýap: – Iá, ol kezde ár delegattyń kan­dıdatýrasy muqııat tańdalatyn, irikteletin. Nursul­tan Nazarbaev oblystyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshylarymen birge saıası toptyń quramyna kirdi. Al ol bolsa bar bolǵany jumysshy metallýrg bolatyn. Suraq: – Sonda este qalarlyq bir oqıǵa boldy ma? Osy týraly oılanyp kórseńiz qaıtedi? Jaýap: – Oılanatyn túgi de joq. Bári de kóz al­dym­da. Ol kezde kapıtalıstik qoǵam men kommýnıstik qoǵam arasyndaǵy ıdeologııalyq qarama-qaı­shylyq beleń alyp turatyn. Sondaı saıası pikira­lysý kezinde, sheteldik jastar uıymynyń múshesi N.Nazarbaevqa «Siz baısyz ba, kedeısiz be? Sizdiń eńbekaqyńyz ómir súrýge jete me, mysaly ústińiz­degi kostıým-shalbar qansha tura­dy?», – dep suramasy bar ma? Sonda N.Nazarbaev birden, qysylmaı- qymtyrylmaı «Meniń kostıýmim sizdikinen bes esedeı qymbat bolar dep oılaımyn. Ári meniń elimde baı da, kedeı de joq. Al meniń jalaqyma keletin bolsaq, ol ómir súrýge de, oqýǵa da, ata-anama qamqor­lyq jasaýǵa da jetedi», – dep qoıylǵan suraq­qa tótesinen jaýap berdi. Jáne bul búkpesiz shyndyq edi. Iri óndiris oshaq­tarynyń jumys­shy­lary mınıstrmen para-par aılyq alatyn. Úkeńmen qoshtasyp, endi Tarazǵa, Sheraǵań, Sherhan Murtaza kókeme telefon shaldym. – E, túbinen qazyp jatyr ekensiń ǵoı. Qaz, qaz. Biraq óte quntsyz adammyn osy. Áıteýir bir kem dúnıe bolady da turady. О́kinishke qaraı, ol sýret mende joq. Biraq sýrette bar ekenimdi bilemin... – Jaqynda bir maqalańyzda «Men qazir úıirinen aıyrylǵan kári qulja sııaqty saıaq jaıylamyn» depsiz. Degenmen, ótken-ketken este bolar. 1962 jyly VLKSM XIV sezinde Gagarınmen, Nazarbaevpen birge sýretke túsipsiz. Sonyń jaı-japsaryn bileıin dep edim... – Nazarbaevty men odan da buryn biletinmin.Sen meniń «Lenınshil jasta» Ortalyq Qazaqstan boıyn­sha menshikti tilshi bolyp biraz jyl qyzmet atqarǵanymdy bilesiń ǵoı. – Árıne, Sheraǵa! Al bildim deıin... – Bilseń, men Temirtaýda metallýrg bolyp jumys istegen Nazarbaev týraly birinshi maqala jazǵandardyń biri shyǵarmyn. Umytpasam, sol 1962 jyldan beri Elbasy meni Sháke, men Nureke deımin. Bedel qyzmetpen ǵana emes, ózin-ózi syılatqan qasıetpen qalyptasady. – Sol sezdiń sizdiń taǵdyryńyzda alatyn orny bar ma? – Bar bolǵanda qandaı. Men komsomol sezine «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń qyzmetkeri retinde saılanǵan bolatynmyn. Al «Lenınshil jastyń» sol kezdegi bas redaktory, arýaǵyńnan aınalaıyn Bóldekbaev edi ǵoı. Sezden kelgen soń О́. Jánibekov basqa qyzmetke aýysqan marqum Bóldekbaevtyń ornyna meni «Lenınshil jasqa» bas redaktor etip taǵaıyndady. Nesin aıtasyń, arystan júrekti, qurysh bilekti, ultshyl tilekti narqasqa jigit edi ǵoı, О́zekeń! ... Dúnıejúzi qazaqtary IV quryltaıynyń ótip jatqan kezi. Qaýymdastyq tóraǵasy, Elbasy, Qazaqstannyń tuńǵysh Prezıdenti N.Nazarbaev zor tolǵanyspen, erekshe tebirenispen baıandama jasa­dy. Osy alqaly jıynda sol komsomol seziniń qos keıipkerin birden kezdestirdim. Onyń biri – qazaq­tyń ataqty aqyny Tumash aǵaı, Tumanbaı Mol­daǵalıev ta, ekinshisi – qazaqtyń biregeı qaırat­ker qyzdarynyń biri Ǵaınıken Bıbatyrova bolatyn. – Iá, 1962 jyly Máskeýde komsomol sezine delegat boldym, – dedi Tumaǵań máseleniń máni­sin bilisimen. Gagarındi de, Nazarbaevty da, Jáni­bekovti de sol sezde jaqynnan kórgenmin. Aqyn aǵań ashyq aýyzdaý ǵoı. Kreml saraıy­nyń bir jerinde óleń jazyp otyrdym bilem. Ol sýretke men ilingem joq. Álde belgilengen ýaqyttan buryn sýretke túsý rásimi bastaldy ma, ol jaǵy esimde joq. Ǵaınıken Aıdarhanqyzy Bı­batyrova apaı birden qýantyp tastady. – Iá, komsomoldyń Máskeýdegi XIV seziniń delegaty bolǵanmyn. Ol kezde men Almaty qala­lyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy edim. – Mende ol derek bar. Siz bar bolǵany 28 jasyńyzda Almaty qalalyq uıymynyń jetekshisi bolypsyz. – Tý-ý, jastyǵymmen qaıta bir tabys­tyrǵandaı boldyń-aý, baýyrym. Ol sát kózden de, kóńilden de ketpeıdi. Sýretke túsý ıdeıasy bar-dy. Biraq ony Nursultan Nazarbaev tezdetip jibergeni ras. Men Gagarınniń sol ıyǵyn ala sýretke túskem. – Ǵaınıken apaı, kórdim. «Úp» etken jelmen ushyp keteıin dep tursyz ǵoı. Qyldyryqtaı qyz­dyń qala komsomolyn basqarǵanyna tańym bar... – Komsomol ómir mektebi.Báribir jastarsyz qo­ǵam damı almaıdy. Sondyqtan da «Jas Otan», «Jas qyran» uıymdarynyń qurylýy teginnen-tegin emes. – Nazarbaev Gagarınmen ne týraly sybyrlasty, esińizde joq pa? – Jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt ótti. Biraq bárimiz japa-tarmaǵaı Iýrıı Alekseevıchtiń qolyn alyp qalýǵa tyrystyq. «Nazarbaev birinshi bolý qıyn emes pe?», – dep surady-aý dep jobalaımyn. О́ıtkeni, men óte jaqyn turdym. Biraq úzildi-kesildi naqtylaýdan aýlaqpyn. Ǵaınıken Aıdarhanqyzynyń sýrettegi biraz adamdar týraly mol aqparaty bar eken. О́mirde bar, ómirden ozǵan adamdar týraly birshama áńgi­meledi. Olardyń arasynda akademık Kúlásh Qunan­taıqyzy, qoǵam qaıratkeri Z.Kamalıdenov, H.Zakırıanov, R.Myrzalıev syndy qaıratker­lerdiń at­tary ataldy. Árıne, maqalada attary atalǵan tul­ǵalar týraly erekshe áńgimeledi. Iá, Nursultan Ábishuly da qazaq­tyń egemendigin jarııalap, táýelsiz­dik týyn kótergen birinshi qazaq, tuńǵysh Prezıdent, tuńǵysh Ult kóshbas­shysy. Muny eshkimnen surap alǵan joq. Muny halyq senim tapsyrdy, muny ult qala­dy, muny álem moıyndady. Qazaqtyń tuńǵysh prezıdenti bolý da ońaı emes. Búkil ha­lyqtyń amanatyn arqalaý, bı­liktiń basynda otyrý jaýapkershilikti ǵana emes, salmaqty saıa­sat­ty qajet etetini anyq. Son­dyq­tan da Táýelsizdiktiń 20 jylynda Nazarbaev pen Qazaqstan bir uǵymǵa aınaldy. Osyǵan Elbasynyń basy aınalǵan joq. Osy rette Elbasy aıtqan bir áńgimeni qaıta bir jańǵyrtqan jón bolar. «...Ashhabad. Kún kúıip tur. Bul kezdesý Túrkimenstannyń Pre­zıdenti Sapar­murat Nııa­zovtyń (marqum) shaqyrýy­men ótip edi. Ortalyq alań. Altyn­dalǵan adam­nyń jol nusqaǵan keıiptegi eskertkishi kúnmen shaǵy­lysyp, jar­qyrap tur. – Nursultan Ábishuly, qa­rańyz­shy, Nııazov Lenınge keremet eskertkish qoıypty, – dedi kózine qolyn kóle­geı­leı ustaǵan Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon. – Qaıdaǵy Lenın. Bul Saparmurattyń ózi ǵoı. – Solaı ma? Muny baıqaǵan S.Nııazov sózge aralasty. – Ekeýiń qyzyǵa qarap tursyńdar ma, álde... Aıtpaqshy, Nursultan Ábishuly, meniń Túrki­menstan úshin atqarǵan jumysyma qaraǵanda, seniń Qazaqstan úshin atqarǵan qyzmetiń úlken ǵoı. Sen jańa memleket qurdyń, Astana turǵyzdyń. Saǵan nege eskertkish qoıylmaıdy? – Saparmurat, Mark Avrelııdi eske túsir. – Imperator, sen Rımdi keńeıttiń, Rımdi baıyttyń, óziń kemeńger ári jomartsyń. Biz saǵan eskertkish qoıalyq, – demeýshi me edi otandastary. Sonda ol: – Onyń tusynan ótip bara jatqan álde­bireýler, bul eskertkish kimge qoıylǵan degenniń ornyna, oǵan nege eskertkish qoıylmaǵan degeni áldeqaıda oryndy emes pe? – dep jaýap bergen ǵoı. Mine, Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Ulyq bolsań kishik bol», «Halyqtyń sultany bol­ǵansha, ultany bol» degen ulaǵatyn únemi júrekte ustaı­tynynyń kýási bolyp júrmiz. Kezinde «Ha­lyq qaharmanyna» usyndyq – almady, «Qazaq­stannyń Eńbek Erin» atadyq – kónbedi, ózi salǵan Astananyń atyn berýdi aıttyq – qabyldamady. Pendelikten joǵary turý – kisilik qasıet. Ol úshin oıly júrek, sergek sezim, sap-sap kóńil kerek. Osynyń bári Nursultan Nazarbaevtyń boıynda bar adastyrmaıtyn temirqazyq juldyzǵa aınalyp otyr. Bir sýret, san taǵdyr. Sondyqtan da Nazarbaev taǵdyry da tarıh tarazysyn basyp tur. О́ıtkeni, ol ulttyń ólshemine aınalyp ketken birinshi qazaq! Qazaqstan – Nursultan, Nursultan – Qazaqstan!... Ýálıhan QALIJAN, Parlament Májilisiniń depýtaty.