Saq júrseń, saý júresiń

Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi demalys kezinde qaýipsizdik sharalaryn saqtaýǵa shaqyrady Jaz maýsymynda Qapshaǵaı sý qoımasy almatylyqtardyń dástúrli demalys mekeni ekeni belgili. Arǵy jaǵy Antalııa, bergi jaǵy Alakólge bara almaıtyn qalalyqtardyń kópshiligi osy kóldi jaǵalaıdy. Osyǵan oraı, Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi demalys kezinde qaýip­sizdik sharalaryn saqtaýǵa shaqyrady. 11 shildede Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń Kóliktik baqylaý komıteti Almaty qala­synda Qapshaǵaı sý qoımasyn­daǵy shaǵyn kemelerdi paıdalaný qaýip­sizdigin qamtamasyz etý máse­le­leri­ne baılanysty baspasóz más­lıhatyn ótkizdi. Is-sharanyń maq­saty – halyqtyń nazaryn sý kó­ligindegi kólik oqıǵalaryn al­dyn alýǵa jáne shaǵyn kólemdi kemelerdi paıdalaný barysyn­da­ǵy qaýipsizdik máselesine aýdarý. Jazǵy maýsymda, ásirese, de­ma­lys jáne meı­­ram kúnderi qala turǵyn­dary men qonaq­tar­dyń kópshiligi jaǵajaılarda dem alǵandy qa­laıdy. Demalý­shylardyń aı­tar­lyqtaı bó­li­gi sýǵa shomy­lyp qana qoımaı, sonymen qatar, katamaran teýip, jelqaıyqpen, eskek qaıyqtarmen júzedi. Sońǵy jyldary sý motosıkl­deri, ıaǵnı skýterler men gıdrosıklder de jıi qoldanylýda. Son­­daı-aq, sý attraksıondary, onyń ishinde, ózdigimen júrmeı­tin, ıaǵnı gıdrosıkl nemese katerge tirkeý arqyly júretin úr­le­meli júzý quraldary (el olar­dy «tabletka», «banan» dep ataı­dy) keńinen paıdalanylýda. Osyǵan oraı, sońǵy jyldary respýblıkamyzda shaǵyn kólemdi kemelerdiń ekpindi túrde ósý ten­densııasy saqtalyp, 2001 jyl­dan beri shaǵyn kólemdi keme­ler­diń sany 3 esege deıin ósken. 2001 jylǵy olardyń sany 10283 bolsa, 2011 jyly bul kórsetkish 29019 deıin jetipti. Tek Almaty oblysy men Al­maty qalalarynyń ózinde shaǵyn kólemdi kemelerdiń alty myńǵa jýyǵy tirkelipti. Olardyń ba­sym bóligi Qapshaǵaı sý qoıma­syn­da paıdalanylýda. Kemeler sanynyń kóbeıýine baılanysty kólik oqıǵalarynyń ósý qaýpi baıqalýda. Bıylǵy jyl­dyń ózinde respýblıka aý­maǵynda shaǵyn kólemdi kemelerge baılanysty 9 oqys oqıǵa tirkelgen. Kólik oqıǵalarynyń bolý sebepteri keme júrgizýshileri kemeni paıdalanýdaǵy qaýipsizdik erejelerine baılanysty norma­tıvtik-quqyqtyq aktilerdi bilmeýi, kemeni mas kúıinde júrgizýi jáne de qarapaıym qaýipsizdik ere­je­lerin elemeý bolyp tabylady. Komıtettiń dál osy kún­derdegi basty mindetteriniń biri – kemelerdegi kólik oqıǵa­laryn eskertý jáne zań buzýshylyq áreketterin aldyn alý. Ústimizdegi jyldyń birinshi jartysynda Kóliktik baqylaý komıtetiniń ınspektorlyq qyz­meti nátıjesinde 222 ákimshilik zań buzýshylyq áreket aıqyn­dal­ǵany anyqtalyp otyr. «Skýter» respýblıkalyq ak­sııa­syna mańyzdy oryn berilgen. Onyń maqsaty – adamdar jappaı demalatyn oryndardaǵy shaǵyn kólemdi kemelerdi, ásirese úlken jyldamdyqta júretin kemelerdi paıdalanýdaǵy qaýipsizdikti qam­tasyz etýdi júzege asyrý. Baspasóz máslıhatynda Kó­lik­tik baqylaý komıteti zańn­a­ma­ny jetildirý maqsatynda «Kólik máselelerine baılanysty keıbir zańnamalyq aktilerge ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týra­ly» zańdy júzege asyrý bary­syn­da 16 normatıvtik-quqyqtyq aktiler jobasyn, onyń ishinde 14 Úkimet qaýlysyn ázirlegenin málimdedi. Aınash ESALI, Almaty.