Altyn ǵasyrdyń «Altyntaýy»

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Astanada ótken «Qýatty Qazaqstandy birge quramyz!» atty forým-kórme elimizdiń ekonomıkalyq órleýin aıshyqtaǵan aıryqsha oqıǵa boldy. «Qazaqstandyq qamtý- 2011» kórmesine tańdaý túsken 139 taýar óndirýshi men qyzmet kórsetýshilerdiń taýarlary usynylýy, Elbasyǵa 114 mıllıard teńgeniń 75 ınvestısııalyq nysany tanystyrylǵany otandastarymyzdy maqtanysh sezimine bóledi. Bul, Elbasy aıtqanyndaı, strategııalyq mańyzy bar ındýstrııalyq saıasattyń alǵashqy kezeńiniń qorytyndysy ári álemniń ozyq 50 eliniń qataryna birtaban jaqyndaı túskenimizdi bildiretin bıik baǵam.   Nursultan Ábishuly ekonomıkadaǵy ósimniń 7 paıyzyn 2010 jyly iske qosyl­ǵan jańa kásiporyndar qamtamasyz etkendigine rıza kóńil bildirip, munda astanalyq Aqmola oblysynyń úlesi salmaqty ekendigin atap ótti. Oblys 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý memlekettik baǵdarlamasy sheń­berinde jalpy quny 649 mıllıard teńge­niń 31 jobasyn qamtıtyn ınves­tı­sııalyq áleýetti quryp otyr. Serpilistiń alǵashqy jylynda 15 joba iske asyrylsa, bıylǵy meje – 16. Aqmola­lyqtar atynan kórmege 4 kásiporyn qatysyp, bıylǵy jartyjyldyqta ónim bere bastaǵan 5 nysannyń jumysy tanystyryldy. Bulardyń árqaısysynyń óńir tirshiligin jandandyrýdaǵy orny erekshe. Solaı desek te, «Altyntaýdyń» aty bólek shyǵyp tura­tyndyǵy belgili. Memleket basshysynyń respýblıkalyq forým-kórmede álemdik deń­geıdegi jańa kásiporynnyń aıaq alysyn úlgi etip sóıleýi, osymen sabaqtastyryp, elimizde aldaǵy kezde jylyna 70 tonna altyn óndirý mindetin qoıýy kezdeısoq emes. Qazaqstanda 120 altyn ken orny bolsa, Úkimetke osynaý óndiriske qatysty bir­yńǵaı zaýyt quryp, sapalyq kór­setkish­terdi jaq­sartýǵa tapsyrma berildi. Bul kókshelikterge kóńil ósirer jaýapkershilik júkteıtindeı. Buryn ol Vasılkov taý-ken baıytý kombı­naty atalatyn. El­basy N.Nazarbaev byl­tyrǵy 28 mamyrda altyn aıy­rý fabrıka­syn óz qo­ly­men iske qosqan sal­ta­natty sátte bola­shaq­tyń kásipor­ny­na «Al­tyn­taý-Kókshe­taý» ataýyn berý j­ó­ninde usynys jasaǵan edi. Búginderi jurt aý­zynda «Altyn ǵa­syr­dyń «Al­tyntaýy» degen sóz de jıi aıtylady. «Astana kúni» mere­ke­siniń erteńinde «Al­tyntaýǵa» asyqtym. Kók­­shetaýdyń kez-kelgen shaǵyn aýdanynan ar­naıy avtobýstar aǵylyp turady. Ja­nymdaǵy kórshim sóz bastady. – Tanymadyńyz ba? Sómkemde gazetińiz bar. Sáýle Aznabaevamyn, – deıdi prezıdenttik «Bolashaq» baǵdarlamasymen shetelde oqyp kelgen ınjener qyz. Sezge tatı­tyn forým-kórme boldy. Elbasynyń: «In­dýstrııa­lyq-ınnovasııalyq baǵdarlama serpinmen bastaldy. Muny men memleket pen táýelsizdikti qurýmen mańyzy birdeı memlekettik tapsyrma dep esepteımin. Biz álemdik ınnovasııalyq ekonomıkaǵa qosy­lýy­myz kerek... Álem qazirgi kúni besinshi tehnolo­gııa­lyq tóńkeris qarsańynda tur», degen sózderi búginginiń erteńge ólshem bolmaı­tyndyǵyn eskertkendeı. Shyndyǵynda, izdenisten tanbaǵandar ilgeri baspaq. Qyryq jyldan astam tarıhy bar óndiris orny kúrdeli buralań belesti bastan ótkerdi. Alyp keshenniń jumysy toqtap qalǵan kezder de bolǵan. Soǵan qaramastan, 1991 jyly ken ornynda TMD-da alǵash ret kendi úımelep usaqtaý tásili qoldanyldy. Ol altyn aıyrý deńgeıin kóterip, kásiporyn tıimdiligin arttyrady dep kútildi. Áıtkenmen, atalǵan ádis tabıǵı qory birtindep azaıyp kele jatqan qyshqyl quramdy kenniń tıimdi óńdelýin qamta­ma­syz etkenimen, qorlanýy jóninde meılinshe senimdi sýlfıd kenin qaıta óńdeý úshin jańa tehnologııalardy jáne qomaqty ınvestısııa jumyldyrýdy alǵa tartty. Kompanııanyń burynǵy basshylary 2003-2006 jyldary jańa altyn aıyrý fab­rıkasyn salýǵa talpynys jasap kórgen, biraq ártúrli sebeptermen, eń bastysy, za­ma­nalyq tehnologııanyń joqtyǵynan qu­ry­lys qolǵa alynbaı qaldy. Osynyń sal­darynan kenishten ózi qurylǵan kúnnen bastap 2006 jylǵa deıin bas-aıaǵy 11,5 tonna qymbat metall men 14,3 mıllıon tonna ken alyndy. Prezıdenttik baǵdarlama sharapatymen kenishte túbegeıli qaıta qurý jumystary bastaldy. Bul iske 60 mıllıard teńge nemese 700 mıllıon dollardan astam ınvestısııa jumyldyryldy. Kópten kútken altyn aıyrý fabrıkasynyń qurylysy 2008 jyl­dyń sáýirinde bastalyp, 2009 jyldyń tórtinshi toqsanynda aıaqtaldy. Mundaı ser­pilis álemdik tájirıbede bolmaǵan. Ádet­te mundaı nysandardy paıdalanýǵa berýge orta eseppen bes jyl ýaqyt jum­salady eken. Qaıtarym kókeıdegi esepten asyp tústi. Bilikti mamandardyń saraptaýynsha, atal­ǵan nysannyń tolyq qýatyna enýimen jy­lyna 8 mıllıon tonna shıkizat óńdeýge múm­kindik týady, al alynǵan jalpy kenniń kólemin 122,3 mıllıon tonnaǵa jetkizý jos­parlanýda. Munda qazirdiń ózinde jy­lyna 13-14,5 tonna altyn óndirý belgilengen nemese kenishti paıdalanýdyń barlyq kezeńinde 215 tonna altyn alý jóninde tu­jy­rym jasalýda. Bul ótken kezeńderdegi kórsetkishterden 10 ese artyq degen sóz. Bas marksheıder Vıktor Haıkov óndi­ris­tik úderistegi negizgi ózgeris quramynda altyny bar kendi qaıta óńdeý kezinde ony úımelep úgitýden bas tartý jáne altyn aıyrý barysyndaǵy dástúrli tásildermen birge kúrdeli ári keshendi tehnologııany engizý ekendigin aıtady. Ol flotasııa, gravıtasııa jáne sıandaý tásilinen kórinis beredi. Jańa fabrıka 600 ataýdan turatyn, kóp­tegen kórsetkishteri boıynsha zama­nalyq ozyq quraldarmen jabdyqtalǵan. Bular negizinen Kanada, Avstralııa, AQSh, Bolgarııa, Shvesııa, Fınlıandııa, Germanııa, Italııa jáne Reseı memleketterinen jetkizilgen. Ken óndirisi parkiniń jabdyqtary tolyq almastyryldy. Qazir munda Amerıka, Japonııa, Shvesııanyń synnan ótken zama­nalyq 67 dana taý-ken tehnıkasy jumys isteýde. Bul tehnıkalardyń jalpy quny 50 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Árıne, mundaı ozyq tehnologııa men jabdyq­tardy basqarý joǵary biliktilikti talap ete­di. Búgingi kúni kombınat quramynda 1950 adam bar. Byltyr 1000 adam kásibı daıar­lyqtan ótken. Jalpy, kompanııa 2007 jyldan beri kadr­lardy oqytý men qaıta daıarlaýǵa 2 mıllıon dollarǵa jýyq qarjy jumsaǵany bola­shaqtyń beriktigin ańǵartady. Sondaı-aq, aksıonerlik qoǵam ujym múshelerine eńbek jáne áleýmettik qolaıly jaǵdaılar týǵyzýǵa, ekologııalyq qaýipsizdikti qamta­ma­syz etýge aıryqsha kó­ńil bóledi. Osy maqsat­tarǵa 4 mıllıon dollar ınvestısııa tartylǵany sózimizdiń dáleli bol­maq. Kásiporynnan qaıtar sátte Elbasy N.Nazarbaevtyń aıshyqty etip jazyl­ǵan mynadaı sózderi kózime tústi: «Álemdi qursaǵan ekonomıkalyq daǵdarys azýly memle­ketterdiń ózin teńsel­tip turǵan kezeńde biz jańa kásiporyndar sa­lyp jatyrmyz. Astana­lyq Aqmola oblysynda búgin shyn mánindegi “altyn zaýyt” paı­dalanýǵa berildi». Bataly tilektiń asta­rynda «Altyntaý-Kókshetaý» AQ ujymyn alǵa bastar, el ıgiligin eseleýge jigerlendirer qýat qaınary jatqanyn ańǵardym. Baqbergen AMALBEK, Aqmola oblysy.