Qyzbeldegi el qyzyl sý iship otyr

Qyzbel – Jangeldın aýdanyndaǵy burynǵy úlken sharýashylyq bolatyn. Búginde Saǵa aýyldyq okrýginiń aıma­ǵyna kiredi. Munda alash arystary Mir­jaqyp Dýlatov pen Seıdázim Qad­yr­baevtyń, Álmaǵambet Qasymovtyń, memleket jáne qoǵam qaıratkerleri Muqat­aı Jurmuhamedov pen Asqar Zakarınniń, kórnekti ǵalymdar Fazylhan Báıimbetov pen Saılaý, Sábıt Baızaqovtardyń, jazý­shy, etnograf Seıit Kenjeah­metov­tiń kindik qany tamǵan. Sábıt Muqanov­tyń «Móldir mahabbat» romanynyń keıipkerleri – Sultanbek (Búrkit) pen Bátımanyń (Bátes) týyp-ósken, mektep tabaldy­ryǵynan attaǵan kıeli jeri de osy. Bul ólkede aqıyq aqyn Ǵafý Qaıyrbekov eńbek jolyn bastap, ataqty «Qyzbel sýretteri» óleńder toptamasyn jazý arqy­ly qazaq poezııasynyń qabyr­ǵaly tulǵasyna aınalǵan. Qaısybirin aıtamyz, qasıetti de shejireli aımaqtyń taǵy­lymdy tarıhy keler urpaqtyń kádesine ábden jaraıtyndyǵy qýanyshqa bóleıdi. Sol shejireli de kıeli eli ala jazdaı sherli kúıde ómir súrip jatyr. Aýyz sýdyń birden-bir kózi Qońyraýly ózeni­niń sýy aldymen qurttap ketip, keıin kádimgi qandy iriń tústes qyzyl sýǵa aınalyp, ishýden qaldy. Múm­kindigi barlar Arqalyqtan qalbyrly sý tasyp paıdalanýda. Al qoly qysqalar amal­syzdan qyzyl sýdy qorek etýde. Shaıǵa qaınatyp, qasyq salǵanda, ol qap-qara bolyp totyǵyp ketedi eken. Bul netken kúıdirgi ekenine jurttyń basy áli qatyp júr. Aýyl halqy qansha sabyrly, kónbis desek te myna keleńsizdik árkimdi tıtyq­tatyp tur. Anaý bir kezde ár deńgeıdegi zerthanaǵa sý aparyp tapsyrylǵan eken, onyń nátıjesi de dúdámal sekildi, ashyq jarııalanbapty. Aýdan, oblys ákimdigi nege enjarlyq tanytady? Osy jaǵdaı kelesi jylǵy kóktemde de qaıtalan­basyna kim kepil? Jalpy alǵanda, «Aqbulaq» aýyz sý baǵdarlamasynyń shapaǵaty shalǵaı­daǵy aýyldarǵa tımeı jatqandyǵynyń bi­r kóleńkeli jaǵyn osyndaı keleńsiz­dikten ańǵarýǵa bolar. Halyq qamyn kim oılaı­dy? Dabyl qaǵatyn kez jetti emes pe? Adam densaýlyǵyn kúıttesek, mun­daı shekten shyqqandyqtyń kesirin kim tyı­maq? Ár deńgeıdegi densaýlyq saqtaý or­gandary nege únsiz? Ekolo­gııalyq uıym­dar she, jumǵan aýzyn ash­paıtyn. El ishi dúrbeleń. Kúızelis meń­degen. Bul apat neniń soıqany ekendigin boljap bile almaı, dal bolyp otyr. Qaısar ÁLIM, Qostanaı oblysy.