Qyrsyzdyq qyry, solaqaılyq syzy

Aýrý astan kelmesin desek... Tekserý nátıjeleri ne kórsetti? Qandaı da bolmasyn atqa­rylǵan jumysqa beriletin eń basty baǵa onyń sapasyna baı­la­nysty bolmaq. Eger atqa­ryl­ǵan jumystar nemese óndirilgen ónim sapasyz bolyp shyǵyp jatsa, olardy nátıjeli at­qaryl­ǵan ister dep aıtýǵa aýyz da barmaıdy. О́kinishke qaraı, sońǵy jyldary sapa máselesi ótkir problemaǵa aınalyp otyr. Olqylyqtar men kemshilik­ter­diń qurylys jumystarynan da, tamaq ónerkásibi men qyzmet kórsetý salalarynan da kóptep tabylyp jatýy soǵan aıǵaq. Mu­nyń ózi túptep kelgende jaýap­­ty adamdardyń óz mindetterine salǵyrt qaraıtyndyǵyn, baqylaýdyń bosańsyǵandyǵyn kórsetedi. Bir kezderi, dálirek aıtqan­da, ákimshil-ámirshil júıe kezinde baqylaýlar túri óte kóp bo­latyn. Sonyń ózinde de, «ańdý­shyny alýshy jeńedi» degendeı, tártipti aınalyp ótetin pysy­qaı­lar ár jer, ár jerde taby­lyp jatatyn. Al qazir she? Qazir de baqylaý múlde joq dep aıta almaısyń. Biraq, sol ba­qylaýdyń oıdaǵydaı bola almaı turǵan qalpy bar. Bul rette sirá, ózimiz jıi qaıtalaıtyn «bar­maq basty, kóz qysty» áre­k­etterdiń de úlken ról oınap ke­tetin syńaıy baıqalatyn sııaqty. Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń Tehnı­ka­lyq retteý jáne metrologııa komıtetiniń departamentteri ús­ti­mizdegi 2011 jyldyń 5 aıy ishinde menshiktiń túrli for­ma­laryndaǵy sharýashylyq júrgi­zý­shi sýbektilerde tehnıkalyq reglamentter talaptarynyń saq­talýy jáne ólsheý qural­daryn paıdalaný men olardyń saq­talýyna qatysty 2068 ret tekserýler júrgizgen. Osy tek­serýlerdiń nátıjesinde 1316 jaǵdaıda burmalaýshy­lyq­tar­dyń oryn alǵany anyqtalǵan. Bul barlyq tekserýler nátıje­siniń 63,6 paıyzyn quraıdy. Tekserýlerdiń barlyq túr­le­ri­niń qorytyndylary bo­ıyn­sha jal­py somasy 990227,175 myń teń­­geni quraıtyn sapasy na­shar, mark­ırovkalary men ser­tıfı­kat­­tary joq ártúrli ónimderdiń 4414 partııasyn satýǵa tyıym salynǵan. Osy oraıda tamaq ónim­deri­niń belgilengen talaptarǵa saı bolýyna baqylaý jasaýǵa ba­sym­dyq berilgenin aıta ketý kerek. Máselen, Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıte­ti­niń Mań­ǵystaý oblysy boıyn­sha departamenti jeke kásipker T.V. Nem­kı­nanyń «Gýrman» atty dúkenin teksergen kezde belgilengen talapqa sáıkes kelmeıtin bir­qatar ónim­derdiń satylyp jat­qa­nyn anyq­taǵan. Olardyń ara­syn­da Reseı­diń «Morozko» atty jaýapkershiligi shekteýli uıymy shy­ǵarǵan, qatyrma qaǵazdy ora­ma­daǵy irimshik salynǵan quıma-nan­dar, pisirilgen shujyq buıym­dary bolǵan. Sol sııaqty Reseı­diń «Sochı et kombınaty» AAQ shy­ǵarǵan pisirilip ystalǵan «Mınsk» shujy­ǵynyń, «Vımm-Bıl-Dann» AAQ shyǵarǵan sútti-shyryndy sýsyn­nyń, «Iýnımılk» AAQ shy­ǵarǵan sútti kokteıliniń, kimniń shyǵar­ǵany belgisiz (óndirýshisi kórse­til­megen) «Amoý» atty soıa tuz­dyǵynyń jáne basqa da kóp­tegen tamaq ónimderiniń sapa­syz ekendigi de belgili bolyp otyr. Bul atalǵan tamaq ónimderi memlekettik standart talaptaryna múlde sáıkes kelmeıdi. Olardy asqa paıdalanǵan adamdardyń den­saý­lyqtaryna da aıtarlyqtaı zııan kelýi múmkin. Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıtetiniń Qaraǵandy oblysy boıynsha departamenti de arnaıy júrgizilgen tekserýler ke­zinde kóptegen kemshilikterdiń betin ashqan. Máselen, «Konstant-A» (Almaty qalasy) jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi shyǵarǵan quı­ma-nannyń, jeke kásipker S.A.Výl­fert shyǵarǵan «muzdatylǵan klas­sıkalyq pelmenderdiń», «muz­da­tylǵan klassıkalyq kot­let­terdiń» sanıtarlyq normalar tala­p­tary­na sáıkespeıtini anyqtalǵan. Ol az deseńiz, jeke kásipker I.M.Ba­bakovtyń «Gastronom №40» atty dúkenin teksergen kezde tamaq ónim­derine veterınarlyq sertı­fı­kat­tar­dyń alynbaǵany, keıbir tamaq­tardyń as qaýipsizdigi jó­nindegi mindetti normatıvtik ta­laptarǵa múlde sáıkespeıtini belgili bolǵan. Eń tańqalarlyǵy, osy atalǵan saýda oryndaryndaǵy kemshilikterdi, dálirek aıtqanda, zańsyz­dyq­tardy eshqandaı qural-jab­dyqtardyń kómeginsiz-aq anyq­taý­ǵa bolady eken. Ol qalaı deısiz ǵoı? Sóıtse, saýdaǵa shyǵa­ryl­ǵan balyq, qus eti sııaqty birqatar ónimder kógerip, ıistenip ketipti. Osyndaı sapasyz tamaq ónimderin shyǵaryp, jetkizip berý­shilerdiń qatarynda Astana qalasyndaǵy «Mıasnoı dvor» JShS, Qara­ǵan­dy qalasyndaǵy jeke kásipker S.B.Kýchınskııdiń «Trı kıta» kásiporny, Temirtaý qalasyn­da­ǵy jeke kásipker I.E. Ba­bakova­nyń «Irına» atty naý­baı­hana­lary bar. Sońǵy atal­ǵan azamatsha burmalaý­shy­lyq­tarǵa jol bergeni úshin ákim­shilik jaýapkershilikke tarty­lyp, onyń ta­maq ónimderiniń búlingen par­tııa­­laryn satýyna tyıym sa­lyn­­ǵan. Ońaı olja taýyp daǵ­dy­­lan­ǵan adamdardy mundaı sharanyń qanshalyqty tártipke shaqyra­ry árıne, belgisiz. Mun­daı jaǵ­daıda, eń bas­tysy, ká­sip­ker­lik­pen shuǵylda­na­tyn adam­dar­dyń ózderiniń ar-uıat­tarynyń bolǵ­a­ny, óz isine joǵary jaýapkershilikpen qara­ǵany áldeqaı­da tıimdi bolmaq. Al joǵaryda atalǵan Tehnı­kalyq retteý jáne metrologııa komıtetiniń Qostanaı oblysy boıynsha departamenti júrgiz­gen tekserýler Almaty qala­syn­daǵy «Rahat» AQ shyǵarǵan birqatar kámpıtterdiń taýar­lar­ǵa qoıylatyn biregeı sanı­tarlyq-epıdemıologııalyq jáne gıgıenalyq talaptarǵa sáıkes kelmeıtinin anyqtaǵan. Olar­dyń qatarynda ózimiz dúken sórelerinen jıi ushyrasty­ra­tyn, keıde tipti satyp ta ala­tyn «Kara-Kým» jáne «Shoko­lad­taǵy jemis grılıajy» kámpıt­teri bar. Birqatar tamaq ónimderine qatysty oryn alǵan zań buzý­shylyqtardy atalmysh komıtet­tiń Shyǵys Qazaqstan jáne Qy­zylorda oblystary boıynsha departamentteri de anyqtaǵan. Máselen, Reseıdiń Altaı ólke­sindegi (Barnaýl qalasy) «Lekra-SET» jaýapkershiligi shekteýli uıymy shyǵarǵan «Selebnyı dar»-«Stevıı lıstıa» sháıli sý­syndarynyń, О́zbekstandaǵy «AGROMIR GAZALKENT» ag­ro­fırmasy» jaýapkershiligi shek­teýli uıymy shyǵarǵan baklajannan jasalǵan ıkranyń, sol sııaqty Reseıdiń Ýlıanov qala­syndaǵy «Krıstall» jaýapkershiligi shekteýli uıymy, Jambyl oblysyndaǵy «Alkopısheprom» JShS shyǵarǵan birqatar araq ónimderiniń sapasyzdyǵy belgili bolǵan. Olardyń quramynda sıvýsh maıy mólsherden tys bolyp shyqqan. Soǵan baıla­nysty ondaı ónimderdi satýǵa tyıym salynǵan. Biz keltirgen mysaldar tekserý nátıjeleri anyqtaǵan kemshilikter ǵana. Tekserý jetpegen, dúken sórelerinde aılap-jyldap jatyp qalǵan tamaq ónimderi qanshama! Áıteýir, bir máseleniń basy ashyq. Ol – dúkenderdegi taýarlardy orama­larynyń nemese ydystarynyń syrtqy ásem­di­gi­ne qarap, tań­daý­syz, talǵaýsyz satyp ala berýge bolmaı­tyn­dy­ǵy. О́z den­saýlyǵyn oılaǵan ár­bir adam saýda jasaǵan kezde istiń osy jaǵyna asa muqııat bolýy tıis. «Aýrý – astan» degen halqy­myzdyń naqyl sózin de osyn­daıda este ustaı júrgen abzal. Seıfolla ShAIYNǴAZY.