Ádildik saltanat qurady

Qazir bılik, zań týraly áńgime qozǵala qalsa kópshilik ádildiktiń aýyly alystap ketkendigin nalı otyryp aıtady. Halyq aıtsa qalt aıtpaıdy degendeı, buǵan da negiz bar ekenin ómirdiń ózi kórsetip otyr. О́ıtkeni, bılikke degen senimsizdikti týdyrýǵa sebepkerler­diń bılik ókilderiniń arasynan tabylatyndyǵy janǵa batady. Já­­ne olardyń bir qaryn maıdy shi­ritip jatqany áshkerelenip jat­sa da, keıde jabýly qazan ja­býly kúıinde qala beredi. Má­selen, qolynda bıligi bar memlekettik qyzmetkerlerdiń teris áre­keti sal­darynan qanshama adam jazyq­ty bolýda. Al solardyń aq-qara­syn aqyr aıaǵynda sot oryn­dary anyqtamasa jazyqsyz jandar taǵdyry ne bolar edi? Olar­dyń jazyqty emes ekendigin biletin otbasy, týysqandary, dos-ja­ran­dary bılik týraly ne oılar edi? Osy máselelerge saı Joǵarǵy Sotta ótken brıfıngte resmı ókil O. Peters izgilendirýge baılanysty naqty mysaldar keltirdi. Ol Zyrıan aýdandyq sotynyń úkimimen 1949 jyly týǵan azamat O.Omarovty 15 jylǵa bas bostan­dyǵynan aıyryp, múlkin tárkilep, jazasyn qatań tártiptegi túzeý mekemesinde ótkerý kesilgendigin tilge tıek etti. Omarov uıymdasqan top quramymen esirtki zattaryn zańsyz satyp alý, tasymaldaý jáne paıda­lanǵany úshin kináli bolǵan. Alaıda, sottalýshy men advokat óz ótinishinde aıyptyń dálelden­be­gen­digin, óıtkeni esirtki zatyn qylmystyq tergeý qyzmetker­le­ri­niń ózderi salyp jibergenin, son­dyqtan Joǵarǵy Sottan olar jazyq­syz jandy bas bostandy­ǵynan naqaq aıyrmaý týraly ótin­gen. Bári qaıta tekseriledi. Aıtqan­daı-aq, sottalýshynyń áreketinde qylmys quramynyń bolmaýyna baılanysty is toqtatýǵa jatqyzy­lady. Joǵarǵy Sottyń aralasýy arqasynda ádildik saltanat quryp, ótinish qanaǵattandyrylyp, Oma­rov­ty shuǵyl túrde qamaýdan bosatý týraly sheshim shyǵarylady. Mine, osydan keıin ǵana japa shekken adamdar bir tereń tynystaıdy. Áıtpegende ne úshin ekeni belgisiz qaıran azamat birneshe jyldy ar­qalap, qalǵan ómirin tar qapasta ót­kizer me edi? Bizdiń elimizde shirigen qumalaqtar qanshalyqty kóp bolsa da, báribir, osylaısha ádil zań men týra bıler barda adaldyq alda turatynyna kópshilik kóz jetkizdi. Dál osy taqylettes taǵy bir mysal bar, dedi odan ári resmı ókil. Soltústik Qazaqstandaǵy Shal aqyn aýdandyq sotynyń úkimimen A.Kartavskaıa 1 jylǵa synaq merzimimen shartty túrde sottalǵan. Nege deseńiz, Kartavskaıa aldaý joly­men 635 039 teńgeni urlaǵany úshin kináli dep tanylǵan. (Ony kim kiná­li qylǵany, jalpy adamdardy jazyq­syz kináli etetin quqyq qor­ǵaý organdarynyń is-áreketi týra­ly kelesi maqalada tolyq baıan­damaqpyz). Sodan Joǵarǵy Sottyń qadaǵa­laý sot alqasyna bergen ótinishinde sottalǵan sot úkimimen kelispeı, qyzy qaıtys bolǵannan keıin eki nemeresi jetim qalǵanyn, ekeýine memleket járdemaqy taǵaıynda­ǵanyn, bir nemeresin Lýkoshko­lar­dyń otbasy asyrap alyp, jár­demaqynyń balaǵa tıesili bóligin erikti túrde ózine qaldyr­ǵanyn, járdemaqyny ekinshi nemeresiniń asyraýyna jumsaǵa­nyn, aqshany zańsyz ıemdený nıeti bolmaǵanyn kórsete kelip, úkimdi ózgertýdi, qylmystyq isti qysqartýdy suraǵan. Aqyr aıaǵynda Joǵarǵy Sottyń qadaǵa­laý sot alqasy ótinish ýájderin, is materıal­daryn zerttep, Kar­tavskaıanyń áreketterinde qyl­mys quramy bolmaýyna baıla­nysty Shal aqyn aýdandyq sot úkimi kúshin joıyp, qylmystyq isti qysqartý týraly qaýly qaby­ldady. Mine, osylaısha taǵy da ádildik saltanat qurdy. Aleksandr TASBOLATOV.