Jany ashymastyń qasynda...

Úkimet nazaryna Ekinshi dúnıejúzilik soǵys ta­laıdyń shańyraǵyn ortasyna tú­sirip, talaıdyń kóz jasyn kól etkeni belgili. Ol sol kezdegi ja­lyn­dy jastardyń da júregin jaralap, otan úshin otqa túsken boz­daq­tarǵa da óz kesir-kesa­pa­­tyn tıgizbeı qoı­mady. Solardyń biri men edim. El qatarly maıdanǵa atta­nyp, jaýmen soǵysyp, jeńisti kózben kórý sol kezdegi áskerge jasy jetken kez kelgen jigittiń azamattyq tilegi edi. Qolyma qarý alyp, jaý shebine attanýdy taǵdyr maǵan 1943 jyly jazyp­ty. Jıyrmaǵa jeteqabyl jasta­ǵy men fashısterge qarsy alǵash­qy urysymdy sol jyldyń 12 shildesinde bastadym. Bizdiń rota nemis pýlemetshileri men ásker­lerine urysta toıtarys berip, eren erliktiń úlgisin kórsetken edi sonda. Sol urysta: «Otan úshin, Stalın úshin!» dep shaı­qas­qa kóterile shyqqanymda, nemis mergeniniń oǵy mańdaıyma tıip aýyr jaraqattandym. Dalalyq gospıtalǵa ákel­gen­de, aınadan eki kózimdi de kó­rip turdym. Alaıda, emdeýshi dá­riger: «Oq kirgen tesik bar, biraq ol shyq­paǵan, sondyqtan da oń kóz arqy­ly tıgen oqty alamyz», dedi. Solaı boldy da. Sonymen ne kerek, oń kózim alynyp, men alǵy shepte soǵysty jalǵastyra berdim. Tek úshinshi jaraqattan keıin Kýrsk baǵytyndaǵy sha­býyl aldynda sap túzep turǵa­ny­myzda tekserýshi, Ke­ńes Oda­ǵy­­nyń marshaly V.I.Chýı­kov me­niń kózimniń baı­lan­ǵanyn kórip sha­qyryp aldy da, nege baı­laýly turǵanyn sura­dy. Men kózimniń joq ekenin aıt­tym. Sonan soń ol meni ózimen birge alǵy shepten alyp ketip, 53-shi armııanyń saıası bólimine ornalastyrdy. Áıtse de meniń bul jumysqa kóńilim tolmady. Qarý alyp maı­­danǵa attanǵym keldi. Bul oıymdy atalǵan bólim komandırine aıttym. Sonda sózimdi ba­ıyp­pen tyńdap bolyp ol: «Bala­lyq jasama, marshal saǵan protez jasatýdy buıyrǵan», dep qys­qa qaıyrdy. Salym sýǵa ketip men qaldym. Hosh, sonymen men 1944 jyly sol ýáde boı­ynsha saıası bólimniń jolda­ma­symen Krıýkov qalasyna áskerı gospıtalǵa kelip, protez sal­dyrttym. Obaly neshik, bul jerdegi bas dáriger meniń mar­shal­dyń buıryǵymen kelgenimdi eskerip, qoldan kelgen kómegin aıa­ǵan joq. Mine, sodan beri kóz protezin paıdalanyp kelemin. Elge 1946 jyly oralyp, protezimdi ýaqytynda aýystyryp tur­dym. 1958 jyly bir jolda­symmen qatarlasyp kele jatqan­da, kenet aıaǵym taıyp ketip, on­yń qoly meniń mańdaıyma tıgeni bar. Endi myna qyzyqqa qa­rańyz, sodan keıin murnymnan baıaǵy tıgen nemis oǵy túse qal­ǵany. Ol kezdegi ókinishti dush­pa­nymnyń basyna bermesin. Sóı­tip bir kóz­den tekke aıyryl­ǵa­nym­dy arada on úsh jyl ótkende biraq bilip, ańyryp qaldym. Amal ne, ti­ri qal­ǵanymdy medet tutyp jú­re ber­dim. Al 2005 jyly Uly Je­ńis­tiń 60 jyl­dy­ǵyna oraı ob­lys­tyq mýzeı qyz­metkerleri úıge kelip, álgi oqty murajaı sóresine qoıdy. Bir kózimdi soǵysqa qaldy­ryp, onyń zardabyn kúni búginge deıin tartyp kelgen maǵan bertinge deıin ony aýystyryp tu­rý­da problema bolǵan joq-ty. Meni qynjyltqany Úkimettiń arna­ıy qaýlysyna (№754, 2005 jyl­ǵy 20 shilde) kóz proteziniń kirgizilmegendigi bolyp otyr. Munyń sebebin maǵan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Densaýlyq saqtaý mı­nıstrliginiń 2008 jylǵy 22 ma­myr, №13-21-322/ I hatyna sú­ıe­ne otyryp, kóz proteziniń kó­rýge paıdasy joq ekenin aıtady. Onda protez jasap ne kerek? Osydan keıin protez saldyrý qııamet-qaıymǵa aınaldy. Bir esik bir esikke silteıdi. Júıkem de juqaryp bitti. Áýre-sarsań kóbeıdi. Qartaıǵan, ózi múgedek janǵa bul aıtarlyqtaı aýyr salmaq ekeni aıtpasa da túsinikti. Iá, men qartaıǵan adam­myn. Bir aıaǵym jerde, bir aıaǵym kór­de tur. Qudaı betin ári qylsyn, keleshekte bizdiń sarbazdar jat­tyǵý alańda­ryn­da, tártip saq­shy­lary tótenshe qyzmetterinde kóz jaraqatyn alsa ne bolmaq? Sonda da jo­ǵarydaǵydaı kóz proteziniń qa­jeti shamaly degen jaýapty aldaryna jaıyp otyra beremiz be? Mine, bul qatty oı­lanatyn sharýa. Aldaǵy ýaqytta Úkimet muny baqylaýǵa alyp, arnaıy qaýlyǵa engizbese, jaǵ­daıdyń qıyny sonda bolmaq. Ǵızat TOQTABAEV, Uly Otan soǵysynyń 2-shi toptaǵy múgedegi. Aqtóbe.