Jyr prezenti

Keńdikke qushtar edi qaıran aqyn! Teńizdeı terbeletin, oılanatyn. Álemdi qushaǵyna syıdyrsa da, Kindigi Qarasazǵa baılanatyn. О́leńniń saparyna saılanatyn, Árqashan aldaspandaı qaıralatyn. Shabyttyń tomaǵasyn sypyrǵanda, Sharyqtap qazaq jerin aınalatyn. Er qaıda sertin tolyq oryndaıtyn?! Izdedi – peıilderdi tarylmaıtyn. Izdedi – qasıetti qarııalardy, Qazaqtyń dástúrimen qabyldaıtyn. Aıady ol adamdardy saǵynbaıtyn, Tamshy bop saqaldarǵa damyldaıtyn. Baıqady dúnıeniń bárin de aıqyn, Kesir men kesapatqa baǵynbaıtyn. Týsa dep naǵyz óner tamsanatyn, Izdedi – keńistikti án salatyn. Izdedi – iniler men kelinderdi, Qabaqtan shýaq shashyp qarsy alatyn. Abaıdyń bolmysyna sonsha jaqyn, Talantty jolyqtyrsa qol soǵatyn. Shalqytyp sezimderdiń aına kólin, Júrekter arasyna jol salatyn. Izdedi – jetimder men jesirlerdi, Kindigi qıyndyqta kesilgendi. Taǵdyry qyl ústinde sheshilgendi, Izdedi – izderinen esimderdi. Adamdar dúnıege ne úshin keldi?! Neni aldy, qarymtaǵa nesin berdi?! Kóz qadap kókjıekke úńilgende, О́mirdiń qudiretti kóshin kórdi. Kezetin – bıikterdi, tómenderdi, Sezetin – tuńǵıyqty, tereńderdi. Izdedi – quny birge qurdastaryn, Izdedi – órge umtylǵan órenderdi. Úmit pen armandaryn senen kórdi, Izdedi – elin súıgen kemeńgerdi. Izdedi – adamdardyń arasynan, О́zimen birge ólmeıtin óleńderdi! * * * Aqyn bop ǵumyr keshý qıyn qandaı?! Arpalys mańdaıyna buıyrǵandaı. Ǵajaıyp tolqyndary tirshiliktiń, Jany men júregine jıylǵandaı! Qarsylyq qalady eken buıym bolmaı, Qaıyqty qara daýyl jıi urǵandaı! Balqyǵan qorǵasyndaı qazaqy uıqas, Lapyldap óńeshinen quıylǵandaı! Bul kúıden qutylady qaıda baryp?! Qııalyn súńgitedi oıǵa malyp. Tur áne – qarsy aldynda qaǵaz, qalam, Jaz deıdi oryndyqqa baılap alyp. Taǵdyryn jyrǵa telip qoıǵany anyq, О́tkirle qarýyńdy, qaıra, janyp! Máńgilik saǵynyshtar jeteleıdi, Aqyn bop týǵanyńdy paıdalanyp. Uıqydan oıatyp ap silkilegen, Perishte, perishte ǵoı shirkin, óleń! Keýdesi jaqsylardyń altyn sandyq, Ashylar aqyndyqtyń kiltimenen. Aspannyń aralasyp bultymenen, Jańbyrǵa aınalasyń sirkiregen. Mezgildiń almaǵaıyp sátterindeı, Minezdi jaratqannan kim tilegen?! Lebiziń shalqytady kóńildi ósken, Ushqynyń qozdatady senimdi óshken. Azabyn, tirshiliktiń aqıqatyn, Baıandaý múmkin emes egilmesten! Daýly ómir, daýyl ómir – kerildesken! Bárine shydaý kerek jeńilmesten. «Aıtaryn aıtyp qalǵan abaılamaı», Qıyn ǵoı aqyn bolyp ómir keshken! * * * Baılyqty, basqany da suramadyń, Tilediń – sóndirme dep jyr alaýyn. Tek qana qaǵaz, qalam, ýaqyt kerek, Tabasyń qalǵanynyń bir amalyn. Tolǵadyń ǵashyqtardyń unar ánin, Bir ushqyn, nur ushqyndy qýaladyń. «О́mirde aqyndardyń bári jalǵyz», Kezip bir ketken kezde jyr aralyn. Jumysyn qaıtaladyń bal aranyń, Keremet keńistikti araladyń! Basqansyń kókirekke taýyp alyp, Umytqan on segizdiń oramalyn. Tarqattyń ǵajaıyptyń san oramyn, Tirlikke jyrsyz kúndi balamadyń. Sharpydy tulaboıdy neler aǵyn, Osy edi – dúnıeden qalaǵanyń! * * * Halqy úshin óleń jazdy, adam úshin, Tek soǵan baǵyttady sana kúshin. Sóıledi kele jatqan urpaqqa arnap, Somdady qara óleńnen dara músin. О́nerdiń otyryp ap arbasyna, Neshe ret baryp keldi barmasyńa. Aınalý aqyn úshin adal paryz, Maǵjannyń, Mahambettiń jalǵasyna. Saqtady Sákenderin ol basyna, Jaıǵasty Ilııastyń dál qasyna. Ábdilda, Taıyrlarǵa muńyn shaǵyp, Qosyldy Qasymdarǵa – qandasyna. Uıydy aqıqatty jaqtap bári, Túıisti uly jolda soqpaqtary. Tik turyp jyr saraıyn kúzetti olar, Qaraýdy esiginen attatpady. Abaıdyń otyn jaqty, joqtatpady, Sol úshin keıde olar baq tappady. Urpaqqa kezek-kezek jol kórsetip, Kerýenin naǵyz jyrdyń toqtatpady. О́leńdi kıe tutty, qurmettedi, Samǵady bolashaqqa jyr kepteri. О́nerdiń beınetine tózý kerek, Býsanyp aı mańdaıy, bir keppedi. Aq týyn aqyndardyń qurmettedi, Tógildi shýmaqtarǵa nur kóktegi. Talanttyń abyroıy – arly bolý, Osyǵan barlyǵy da mindettedi! Shabyt pa shalqyǵanda ortalanǵan?! Aqyndyqtyń qazynasy – shalqar arman. Uıalasty tabatyn samǵaǵanda, Atyraýdan, Altaıdan, qart Oraldan. Alashyna súıenip arqalanǵan, Qaımyqqan da emesti, qalqalanǵan. Qazaqstan – anasy qasynda júr, Anasy bar aqyndar erke bolǵan! * * * Aqyn kúıin uqpadyq, túsinbedik, Sálemdestik saýsaqtyń ushyn berip. Ákimdiktiń sezsek te kelteligin, Aqyndyqtyń aldynda kishirmedik. Qyzǵanshaqtyń pıǵyly ishinde ólip, Mansapqorlar kórsetti kúshin neǵyp?! Tanaýlaryn kóterdi baıǵus pende, Talanttardyń álsizdeý tusyn kórip. Tazalyqtan, talǵamnan alys turdyq, Mástekter men tulpardy jarystyrdyq. Túlkilerdi qolpashtap jylmańdaǵan, Qarǵalardy suńqarmen salystyrdyq. Úırengender qolpashtap ulyqtardy, Paıdasy joq «jazǵyshtan» buǵyp qaldy. Jetip jatyr jadaǵaı tamsanǵyshtar, Tabý qıyn, árıne, jyr uqqandy! Kimge kerek aqynnyń jylaǵany?! Kimge kerek aq sóılep, synaǵany?! Qoltyǵynan demedi taýy ǵana, Oılaryna qosyldy bulaq áni. Taý atasy: –  Kele ǵoı, ulym – dedi, Aıǵyzdalyp ájimi kúlimdedi. Qara sýdyń aıdyny dirildedi, Qaraǵaılar qaptalda kúbirledi. Bezbúırekter «Ol meniń kimim?» dedi, О́lshemine shyndyqtyń júginbedi. Aıtyp, aıtpaı ne kerek, kúni ilgeri, Qulagerdiń shapqany bilinbedi! * * * Joq! О́r aqyn shabystan jańylmapty, Oılaǵanyn báribir oryndapty. Jazǵandaryn – qazaǵy, qalyń eli, Júregimen, janymen qabyldapty. El tanysa – eginiń jaıqalady, Halyq qana aqyn dep aıta alady. Naǵyz aqyn árleıdi qara óleńdi, Shekpen jaýyp halqyna qaıtarady. Jyrlady ol – tek qana kisilikti, Kúıi bólek sondyqtan, kúshi myqty! Oıatady naǵyz jyr jerdiń betin, Aqyn daýsy bárine túsinikti! * * * Ýaqyt bárin ólsheıdi, aldanbaıdy, Sol kúıinde aıtady bolǵan jaıdy. Esteliktiń barlyǵy oǵan tanys, Tanys jaıdy ózgertseń – tańdanbaıdy. Al, keıbireý sóılese jandy arbaıdy, Arbaǵanmen, joq nárse bar bolmaıdy. Áńgimeniń tıegin aǵytam dep, Ásirelep ketkenin ańǵarmaıdy. Biri aqynmen syrlasqan, qoǵamdasqan, Qurmettepti biri ony sonaý bastan. Endi biri ádeıi izdep kelip, Aıaǵynan tik turyp salamdasqan. Qyzmettes, pikirles, qalamdas jan, Aqyn úshin barlyǵy alańdasqan. Naǵashylar, jıender, týysqandar, Jamyrap kep sóıleıdi demalmastan. Keıde tipti ketse de tym ushqary, Osym uıat bolar dep yǵyspady. Bir aǵasy aqynǵa aqyl aıtyp, Úıretipti óleńdi bir «ustazy». Ne degen kóp iniler – yrys, baǵy!? Baýyrmaldyq ǵurpymen tynystady. Ajyrata almaısyń tipti aqynnyń, Atyn baılap, shylbyryn kim ustady?! Naǵyz bilgir qaıda eken, aqyldy, oıly?! Tolǵańdarshy qanekı, aqyn jaıly! «Meniń názik janymdy kim uǵar» dep, Shyń basynda naızaǵaı shatyrlaıdy! * * * Qýattady ǵasyrlar alyp isin, Janartaýdyń zertteımiz jarylysyn. Muqaǵalıdy oqıdy kúlli qazaq, О́mirine ǵıbrat alý úshin. Sóz marjanyn adamnyń bárine usyn! Synasynshy júırikter taǵy kúshin. Týǵan halqy aqynǵa toı jasaıdy, О́zin-ózi durystap taný úshin. Aıaýly jyr – ómirdiń gúlimisiń?! Ulylyqtyń nárisiń, uryǵysyń! Kemeńger keýdelerdiń jylýysyń, Saǵynysh sazdarynyń tunyǵysyń! Perishte sábıimniń qylyǵysyń, Babamnyń aınasynyń synyǵysyń. Aqynyn umytpaıdy urpaqtary, Alashtyń qasıetin bilý úshin! Shalqysyn, sharyqtasyn, kókke órlesin! Júrekti óleń deıtin ot kernesin. Bul toıǵa kúndestikti jolatpańdar, Talanttar birin-biri jek kórmesin. Julyp al aıarlyqtyń bet perdesin! Araǵa syna qaǵam dep kelmesin. Aqyndar – aqyl-oıdyń ókilderi, Qazaqtyń parasaty shektelmesin! Batyq MÁJITULY. Almaty.