El eńsesin tiktegen Elorda

Elordanyń búgingi kelbetine qarasańyz, keshegi qatardaǵy kóp qala­nyń biri – Aqmolanyń az ǵana ýaqyt ishinde totydaı taranǵan ásem shaharǵa aınalǵany qaıran qaldyrady. Iá, qalanyń búgingi kórkine kóz toımaıdy. Áne, talaı-talaı álemdik deńgeıdegi jıyndarǵa uıytqy bola bastaǵan Pıramıda, áne, qazaqtyń rýhyn atoılatqan Táýelsizdik saraıy, áne, qazaqtyń óńi túgil túsine kirmegen Han shatyr, Astana trı­ýmfy sııaqty ǵajaıyp ǵımarattar shahardyń sáni men salta­natyn ǵana aıshyqtap turǵan joq, ata-babalarymyzdyń san ǵasyrlar boıǵy arman-ańsarynyń júzege asqanyn aıǵaqtap tur. Osy arada sál sheginis jasap, ótken shaqqa oralsaq, elimizdiń eń alǵash táý­elsizdik alǵan kezi eske túsedi. Aına­la­nyń bári kúırep turǵan kezeń. Jurt kún­kóris qamymen álek. Mine, osy tusta Elbasy Nursultan Nazarbaev astanany Arqa tósine kóshirý máselesin kótergeni ózimizge aıan. Jasyratyn ne bar, dál sol kezde bul oı kóbimizge esh qısyny joq áńgime sııaqty kóringen. Tipti bul sheshimge qarsy bolyp, baspasóz betinde kekesin aralas pikir aıtýshylar da az bolmady. Alaıda Prezıdent óz sózinen aınymady, áreketke kiristi. Osy tusta da bul tirlikten ne shyǵar deısiń degendeı, ańysyn ańdyǵan mysyqtileýler de bolmaı qoı­ma­dy. Já, bárimizge tanys mundaı áńgimeni qaıtalap aıta bergennen ne shyǵady. Odan da áńgimemizdiń arnasyn ózgertip, sol tustaǵy naqty is-áreketke kóshsek, Pre­zıdent qala qurylysyn qaýyrt júr­gizý arqyly halqynyń janshylǵan rýhyn tiriltýge kúsh saldy. Sóıtip, jastardyń arman-qııalyna qanat baılap, barsha jur­tyn alǵa umtylýǵa úıretti. Sodan da eńsesin tiktegen qazaq endi elordaǵa bir kirpish bolyp qalanýǵa jan-jaqtan aǵyla bastady. Osyndaıda eske túsip otyr, alǵash elimizdiń táýelsizdik alǵanyn estigende bodandyqtyń qamyty arqalaryna batqan bizdiń zamandastarymyz eńirep turyp, qarnym ashty, qarym taldy demes edik. Qandaı qıyndyǵy bolsa da shydap baǵarmyz, tek táýelsizdik baıandy bolǵaı – dep edi. Bizdiń urpaq sol sózinde turdy. Qandaı qıyndyqqa bolsa da qaıyspady. Aýyr júk, ásirese, qyz-kelinshekterdiń ıyǵyna tústi. Ala qap arqalap júrip, otbasyn asyrady. Sóıtip, olar el eńse­siniń tiktelýine úles qosty. Eń bastysy, tókken ter, jankeshti eńbek aqtaldy. Endi ǵana táı-táı basqan sábı syndy táýel­sizdigimiz osy jyldar ishinde birte-birte eki aıaǵyna nyq tura bastady. Sóıtip, Elbasynyń basshylyǵymen Saryarqa tó­sine ornaǵan Astana barsha qazaqstandyq­tardy biriktiretin, bárimizdi ortaq maq­satqa jumyldyratyn qýatty kúshke aı­naldy. Osy arada tek qazaq halqy ǵana emes, álemniń barsha beıbitshiliksúıgish qaýymy da osy kúnderi Astanaǵa úmitpen kóz tigetin boldy. Iá, birte-birte Asta­na­nyń búkil jer sharynyń dúrs-dúrs soǵyp jatqan júregine aınalatynyna da esh kúmán joq. Bul jáı dolbar emes. Bul búginniń ózinde-aq aqıqatqa aınalyp kele jatqan jáıt. Bárimiz de bilemiz, eshbir ymyraǵa kelmeı júrgen san túrli din ókilderiniń basyn qosyp, búkil adam­zat­tyq mańyzy bar keleli máselelerdi sheshýge batyl qadam jasap kele jatqan Astanamen álem jurtshylyǵy qazirdiń ózinde sanasatyn boldy. Táýbe, bet alysymyzdan jarylqasyn. О́tken jyly Astanada EQYU-nyń sammıtin ótkizip, sol halyqaralyq uıymǵa tóraǵaly­ǵy­myz­dy abyroımen atqaryp shyqsaq, bıyl mine, Qazaqstanǵa IYU-ǵa basshylyq jasaý senip tapsyrylyp otyr. Osynyń bárin oı-eleginen ótkizgen kezde elordamyzdyń Ál-Farabı babamyz armandaǵandaı qaıy­rymdy qalaǵa aınalyp kele jatqanyn búkil jan-júregińmen sezinesiń. Sezine­siń de til-kózden aman qylǵaı dep ishten shúkirshilik etesiń. Sóz joq, Astana qazaqqa táýelsizdik syılaǵan jetistik. Biz muny aıqyn uǵa bildik. Sondyqtan da uly armandy júze­ge asyrýdan bar bilim-biligimizdi aıamadyq. Sóıtip, qazaqtyń shyńdalý mektebine aınalǵan qalany turǵyzýda eli – erine, er – eline sendi. Tipti búginde qazaq úshin Astana men Elbasy egiz uǵymǵa aınalyp ketkendeı. Árıne, qazaqtyń namysyn janyp, jigerin shyńdaǵan Astananyń aldaǵy jeter bıigi de ózimizge baılanysty. Osy sát táýelsizdiktiń eleń-alańynda, el aldynda sóılegen sózinde ult janashyry, jazýshy Sheraǵańnyń – Sherhan Murtazanyń: «Bas-basymyzǵa bı bolmaı, bireýimiz tireý, qalǵanymyz súıeý bolaıyq», degen sózi eske túsedi. Sol sózden durys oı túıgen azamattar búginde el tynysyn keńeıtýge bel sheship eńbek etip jatyr desek, Elbasy tapsyrmalaryn múltiksiz oryndaýdy aıǵaı-uıǵaısyz-aq tap-tuı­naq­taı júzege asyryp, Sheraǵań aıt­qan­daı tireýge súıeý bolýdy óziniń aza­mat­tyq mindeti sanaıtyndardyń biri dep óz basym qala ákimi Imanǵalı Tasmaǵam­betovti atar edim. Osy arada bir aıta ketetin jáıt, qala basshysyn teledıdardan nemese jıyn-mereke tustarynda el ara­synan kórgenim bolmasa, betpe-bet júz­desip, sóılesip kórmegen ekenmin. Alaıda onyń Astananyń búgingi ajaryna sińir­gen eńbegi óz aldyna bir tóbe dep naqty aıta alamyn. Bul sózime keltirer dálel-dáıegim de az emes. Ol úshin kóp áńgime aıtyp jatpaı-aq, eń bir qarapaıym, tipti osyny aıtý qajet pe, joq pa degen jáıtti ǵana tilge tıek eteıikshi. Tap osy arada bizge, eń aldymen ózge elge saıahattap nemese issaparmen barǵan kezdi eske alýǵa týra keledi. Sondaı sapar barysynda ózińiz de baıqaǵan shyǵarsyz, álgi elder­diń úlken-úlken qalalary túgil, shaǵyn eldi mekenderiniń ózi tap-tuınaqtaı, tap-taza bolyp móldirep turǵanyn kórip, erik­siz óz elimizde taý-taý bolyp úıilip jatatyn kúl-qoqystardy eske alatyn edik qoı. Ásirese jańadan jelkildep ósip kele jatqan Astanamyzdyń kelbeti dál osylaı kórkeıse ǵoı dep qyzyǵatynymyz da ras edi. О́ıtkeni, sál jel soqsa boldy jalbyraǵan qaǵazdar, polıetılen paketter aspanda qarǵasha qalbań qaǵyp, qa­lyqtap júretin. Al kóshe bolsa kóktaıǵaq bolyp jatatyn. Tipti kúre joldy kesip ótip bara jatyp ta, kók muzǵa taıyp qulap qalmaıyn dep arǵy betke kibirtiktep áreń ótetinsiz. Al sońǵy birer jylda sol sýret, sol kórinis kóz aldymyzda óz­ge­­rip sala berdi. Qalamyz búginde aınadaı jarqyrap jatyr. Kósheler buryn adam túgil kólikti taıǵaqtatyp júrgizbeıtin bolsa, osy kúni jol shetindegi jıektas­tar­ǵa deıin kókmuzdan múldem arylǵany kóz súısindiredi. Munyń bári bir qaraǵan­da, bizge maıda-shúıde sııaqty kóringe­ni­men, elorda mártebesin aıshyqtaı túsetin jaıt­tar ǵoı. Mine, kórdińiz be, bári de adamǵa, onyń nıetine, iske degen jan­ashyr­lyǵyna baılanysty degen sóz ras eken. Eger osy bári de adamǵa, onyń isine baılanysty degen sózimizdi tirilte tú­setin bolsaq, Imanǵalı Tasmaǵambetovke deıin de elordany birqatar azamattardyń basqarǵany belgili. Tipti osy Aqmola qalasynda kindik qany tamǵan jigitterdiń de osy qalaǵa ákim bolǵanyn bilemiz. Bi­raq ondaǵy jaǵdaı bir basqa, qazirgi qala kelbeti bir basqa ekeni eshqandaı dáleldi kerek etpeıdi dep oılaımyz. Elbasynyń sońǵy jyldary elorda bas­shylyǵyna bolmys-bitimi qazaqy, qa­zaqsha oılaıtyn adamdy taǵaıyndaýynyń ıgi nátıjesin qazaq búginde aıqyn sezine bastady. Biz bul arada memlekettik tilde bilim beretin balabaqshalar men mek­tep­terdiń kóptep salynyp jatqanyn aıtpaı-aq, taǵy da tek bir ǵana jáıtke ǵana toqtala ketsek, ózge eldiń óren-jaranyna kezinde shúleń tarqatqandaı úlestirilgen kóshe attary búginde táýelsiz eldiń tala­byna saı qazaqtyń jaqsy men jaısa­ńynyń enshisine tıgenin, sondaı-aq buryn kóz súrinetin sheteldik ataýlardyń orny qazaqy uǵymdarmen almastyrylýyn aıt­saq ta jetkilikti. Bul óz ultyna jan ashıtyn, qadir-qasıetin tanıtyn, Elbasy tapsyrmalaryn adalynan júzege asyryp jatqan azamattyń tirligi. Áıtpese, is basyndaǵy túri qazaq bolǵanymen, túńil­direr isi bar azamattardyń da qam-qare­ketin kózimiz kórip júr ǵoı... Iá, eń bastysy, qalamyz qazaqylan­dy. Sóıtip, siresken seńniń kóbesin elorda sókse, búginde Astana ónegesin ózge óńirler ózderine úlgi etip otyr. Naqtylap aıtqanda, elimizdiń bar aımaǵy elordaǵa qarap boı túzeı bastady. Endigi bir arman – aldaǵy ýaqytta Astana elimizdiń sol ózge óńirlerine ǵana emes, ıisi túrki jurtyna, búkil dúnıe júzi elderine rýhanı keskin-kelbetimen, bereke-birligimen, beıbitshiliksúıgish minez-qalpymen úlgi-ónege bolsa deısiń. Oılap qarasańyz, bul da sonshalyqty qol jetpeıtin qııal emes sııaqty. Ol úshin adal eńbegimizdiń arqa­synda jetken jetistigimizge toqmeıil­simeı, árqaısymyz óz isimizben, naqty qam-qareketimizben Elbasyǵa súıeý bola bilsek, eldiń erteńi úshin aıanbaı qyzmet etsek, alynbaıtyn asý joq. Jumagúl SOLTIEVA, Prezıdent janyndaǵy  Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń múshesi.