Sóz ben is

Semeıdegi «Prıırtysh broıler qus fabrıkasy» jeke menshik sharýa seriktestigindegi ıgilikti ister týraly osydan birer jyl buryn jazǵan bolatynbyz. Atal­ǵan kásiporyn sodan beride de sony jańalyqtardan kende emes. Aıtalyq, jýyrda ǵana mun­da qus ósirý salasyndaǵy álem­de­gi al­dyńǵy qatarly tehnolo­gııa­lyq jabdyqtarmen jańar­tyl­ǵan qus soıý, et óńdeý seh­ta­ry men ınkýbator saltanatty jaǵdaıda ash­yl­dy. Al muny elimizde údemeli ındýstrııalyq-ın­no­vasııalyq damý baǵdarlamasyn tezdetip júze­ge asyrý jónindegi Elbasy tap­syrmasyna oraı Semeı óńi­rinde atqarylǵan bir ıgilikti shara dep qabyldaǵanymyz lázim. Osy or­aı­­da bul kásiporyn týra­ly bu­ry­n­ǵy jazǵanymyzdy to­ly­ǵy­men qaıtalamaı, tek keıbirine ǵa­na toqtala ketsek deımiz. Ol osydan shırek ǵasyrdan astam ýaqyt buryn Semeı úırek fabrıkasy degen atpen iske qo­sylǵan-dy. Qaladan 25 shaqy­rym jerde boı kótergen jańa kásip­oryn janynan Ýtınka dep atala­tyn jańa kent te qosa sa­lynǵan bolatyn. Sol jańa ká­sip­orynnyń aldyna jylyna úsh myń tonna úırek etin óndirý mindeti qoı­yl­ǵan edi. Sol mindet aqyry túrli sebeptermen oryn­dalmaı qaldy da, endi kásiporyn broıler etin ón­dirýge beıimdelip, qaıta quryl­dy. Sonymen bir­ge irgedegi kent aty da Prıır­tysh dep ózgertildi. Biraq, fabrı­ka, kent aty ózger­gen­men, onyń za­tyn­da ózgeris bola qoıǵan joq. Iаǵnı, birinen keıin biri aýysqan basshylardyń kásiporyndy ty­ǵy­­­ryq­tan alyp shyǵýǵa shamalary kelmedi. Al osydan on jyl buryn ká­siporyn tizginin mamandyǵy ınjener-mehanık, onyń ústine Semeı zootehnıkalyq-mal dáriger­lik ınstıtýtynda, «Semeıqus» dep atalatyn qus fabrıkasynda basshy qyzmetterde bolǵan Beı­senǵazy Tastekeev degen ómir kór­gen azamatqa senip tapsyry­lady. Ol bolsa birinshi kezekte óndiristi qaıta jabdyqtaý, broıler et ónimderin óndirý ju­mys­taryn ǵylymmen ushtastyra júr­gizýdi qolǵa alady. Solaısha munda osydan alty-jeti jyl buryn qaıta jabyqtaý jáne broıler et ónimderin ón­di­rýdi óndiristik modernızasııalaý jumystarynyń birinshi kezeńi júzege asyrylady. Soǵan oraı kásiporyn tehnologııasy túbiri­men ózgertiledi. Qustardy ósirý tehnologııasynda belgili bir jetiktikke jetýge osyndaǵy kor­pýs­tardy “Bib Deutchman» fır­ma­synyń jemdeý jáne sýarý qural-jab­dyqtarymen jáne «EXA­FAN» fırmasynyń jeldetkish júıesi­men jabdyqtaý kóp áserin tıgizdi. Osy jyldar aralyǵynda ká­siporynda álemdik ozyq fır­ma­lardyń qural-jabdyqtaryn ón­di­riske keńinen engizý júzege asy­­ryldy. Sonymen birge balapan shyǵarýǵa kompıýterlik ba­qylaý ornatyldy. Al qus soıý sehynda bir saǵattyq qýaty 1500 basqa arnalǵan, salqyndatqysh kamera­symen jabdyqtalǵan «Ti­tan» dep atalatyn vengr fır­ma­synyń jar­tylaı avtomattan­dy­ryl­ǵan qus soıý jelisi ornatyldy. 2009 jyly óndiristi modernızasııalaý jumystarynyń ekinshi kezeńi bastalyp, nıderlandtyq fır­­manyń jyldyq qýaty 10 mıllıon jumyrtqaǵa arnalǵan ın­ký­batory iske kiristi. Et to­ńa­zyt­qysh kameralary da sońǵy jyl­da­ry ornatyldy. Osy oraıda, ká­sip­oryn basshysy Beısen­ǵazy Má­lik­uly etti muzdatyp saqtaýǵa tú­bi­rimen qarsy. Ondaı jaǵdaıda et sapasy aıtarlyqtaı tómendeıdi. Endi, mine, munda qus soıý já­ne et óńdeý jelisi álemdegi al­dyńǵy qatarly tehnologııalyq jabdyq­tar­men jańartylyp otyr. Gol­lan­dııanyń «Meýn» fırma­sy­nyń bul qondyrǵysy saǵatyna 4 myń bas taýyq soıýǵa arnalǵan. Ká­sip­oryn byltyrǵy jyly 7 myń tonna qus etin óndirse, bıyl 8 myń tonnaǵa jetkizilmek. Al al­daǵy taıaý bolashaqta bul kó­r­set­kish 12 myń tonnaǵa jetedi dep kútilýde. Al oǵan mundaǵylardyń senimi zor. О́ıtkeni, kásiporynda buǵan deıin túrli mazmundaǵy 39 korpýs jumys istep tursa, bı­yl­ǵy jyly jańadan 9 korpýs qa­tarǵa qosylyp otyr. Osylaı­sha osydan onshaqty jyl buryn qulap, qaýsap qalǵan kásiporyn qaıtadan eńsesin tiktep, tolyq qýatymen jumys isteýde. Osy oraıda kásiporyn dırektorynyń oblys, qala basshylaryna alǵy­sy sheksiz. Aıtalyq, bular tek qana oblys tarapynan sońǵy bes jylda 900 mıllıon sýbsıdııa alǵan. El qus etine kóship jatqan shaqta bul úlken qamqorlyq. Bul ıgi sharanyń eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtý isinde de mańyzy zor. Jáne qazirgi basty maqsat syrttan tasymaldanatyn azyq-túlikti meılinshe azaıtý emes pe. Oblys ákimi aıtqandaı, atalǵan kásiporynnyń qus etin óndirýde oblys boıynsha alda kele jatqany jáne qýantady. Muny bir desek, ekinshiden, munda jańadan ashylyp jatqan jumys oryndary óz aldyna bir áńgime. Aıtalyq, qazirde fabrıkada 370 adam eńbek etýde. Bur­naǵy jyldary olardyń ortasha aılyq jalaqysy 30 myń teńge tóńireginde bolsa, bıylǵy jyly ol 50 myń teńgege jetipti. Sonsoń munda negizinen ózi­miz­diń qarakóz qandastarymyz ju­mys isteıtinin ańǵaryp qal­dyq. Al onyń negizgi sebebi my­na­da. Iаǵnı, toqsanynshy jyl­dar­­da­ǵy qıyn shaqta qalaǵa qaraı shubyrǵan aýyl tur­ǵyn­da­ry osy mańaıǵa kelip turaqtap qalǵan ǵoı. Sodan birtindep osy kásip­orynǵa kelip jumysqa tur­ǵan, azǵa qanaǵat tutqan, sóıtip tó­zim­dilik tanytqan. Aqyry, mine, sheteldik túrli qural-jab­dyq­­tar­men jumys isteýdi ıgerip, tabystary da ýaqyt ótken saıyn arta túsip keledi. Osy oraıda jáne bir astyn syzyp aıtatyn jáıt, sol mańaı­daǵy eldi mekenderge qolushyn berý bul kásiporynnyń daǵdyly isine aınalǵan. О́zderine taqaý aý­yl­dardyń aýyz sý, jylý máse­le­lerinen bulardyń shet qalǵan kezi joq. Ondaı qamqorlyqtan bilim ordalary da shet qalǵan emes. Tipti, osy óńirdegi rýhanı, má­de­nı sharalarǵa atsalysý da bu­lar­dyń tól mindetine aınalǵan. Dáýlet SEISENULY,       Semeı.