Gúl bitken arman

Táýelsizdik tańy atyp kele jatqanda atamekenge túzelgen kóshtiń búldirshin býyny búginde Nura aýdanyndaǵy eń astyqty sharýashylyqtyń berekesi Kóz jeptes kókjıekpen kómkeril­gen shetsiz-sheksiz telegeı egin tó­sin­degi bul aýyl qazir asa bir alabóten qar­ba­las shaq aldynda. Aınalasy sary al­tyn sha­shyp tastaǵandaı qyr­man-qyr­man as­tyq­pen kún saıyn aspandap, jar­­qy­rap kórinetin kez ja­qyn. Keýdeni atyp bur­qy­raǵan dán ıisi, júrekterdi bılegen tátti úmit qýa­nyshy kútilgen tamasha sátti sezdiretindeı. Tańnyń aty­synan kún­niń ba­ty­sy­na deıingi tize búkpes aza­mattar­dyń eń­begine tileý­qor turǵylas­ta­ry­nyń úlke­ni Qýanysh Sherýbaı qa­rııa da úıinde otyra al­maıdy. Teńizdeı terbelgen yrys asylyna uzaq súısine qarap, qo­lyn ysqylap qoıady. Bereke kózin ja­saý­shylardyń bel ortasynda bes bala­sy birdeı jú­r­­genine kóńili ósip qalady. О́tken elestep, búgingige kóz jibergende ómirle­rin­degi ózgeriske qýa­nyp turady. Ýaqyt aǵysy da jyldam-aý. Budan jıyrma jyl buryn osy jaqqa taban tiregende taý-taý astyqty alǵash kó­rip edi. Endi sony úıýshi balalary sol kezde eki-úsh jastaǵy baldyrǵan bola­tyn. Alpystan asqanynda atqan Táý­el­sizdiktiń arqasynda armany qabyl bolyp urpaǵyn atajurtpen tabys­tyr­dy. Bul kúnde aýyldaǵy 800 turǵyn­nyń teń jartysy uly kóshpen birge kelip, tamyr tereńdetken keshegi taǵ­dyrlas aǵaıyndary. Nuranyń jalpaq shuraıly qıyrynda tyń ıgerý dúbi­rinde otaý tikken sharýashylyqtyń bet-beınesin ózgertip, qazaqy qan jú­girtip, altyn besikke aınaldyryp otyr­ǵan osy qaýym ekenine el súısinisi erekshe. Iá, sol oqıǵa qalaı umytylsyn, bári esterinde. Ata jerden, Nura degen óńirinen bir top azamat arnaıy kelip, baýyrlar ortasyna oralýdy qolqala­ǵanda 9 balaly shańyraǵyn bastap, kósh kerýenine birden qosylǵandardyń biri bolǵan-dy. Ataýy da qulaqqa oǵashtaý, turǵyndarynyń túr-túsi de ózgesheleý jańa mekenniń beldi jigitteri bir táýiri óz qandastary eken. Solardyń ishinde, ásirese, Baıanólgeı­den bergi saparda syr jarasyp ketken Qanatbek Baltabaev janashyrlyǵy, kómek-qoldaýy zor súıenish etilgen. Ol kezde ábden álsireýge aınalǵan eko­nomıkalyq daǵdarysqa, árkim kúnkó­ris qamymen álekke qaramastan aýyz­daǵy jyrylyp tútin basyna baspana, aldaryna bir-birden sıyr, jylqy, bes-alty qoı men eshki bólip berildi. «Taǵy ne beresińder» demedi. Kóppen birge qıyndyqty bólisip, eńbekke bel sheship kirisip ketti árqaısysy. Sonda úlkeni 19-daǵy, kishisi 2-degi balalarynyń bári búginde, shúkir, elmen birge eseıip ósken, aldy úıli-barandy azamattar. Azathany inileri Tileıhan, Qadirbek janynda, aýyl tiregi «Prjeval» JShS qyrmanynda slesar. Kenjesi Bazarhany jaqynda joǵary bilimdi maman atanady. Qýanysh zamandasy sııaqty baba­lary kindik qany tamǵan topyraqqa úbirli-shúbirli otbasyn qondyrǵandar qa­ta­rynda Jaınar Saryúbgen aqsaqal da boldy. Báıbishesi Bıjamaldyń aı­tý­ynsha áıgili Halhın gol shaıqa­sy­nyń ardageri túptiń túbinde Qazaq­stannyń azattyq alyp, erkindik tizgini óz qolyna tıetindigin boljaı bilgen kórinedi. Sondaı kún týǵanda urpa­ǵy­nyń qamy úshin Baıanólgeı aımaǵyn­daǵy Tulba aýylynan atajurtqa at ba­syn alǵash túzepti, basqalardy da qoz­ǵapty. Otanyna oralǵan soń dúnıeden ótken bul kisiniń bes ul, bes qyzy áke armany oryndalýyn kórip otyr. Baý­yrlardyń úlkeni, sol kósh kezinde jas­y 40-taǵy Qarshyǵa qazir 60-ta. Or­tasyna qurmetti, sózimen de, isimen de aýyldastaryna syıly jan eńbek­ten qol úze qoımaǵan. Atamekenge aıaq bas­qanda on jastaǵy Volodıa otyzdaǵy azamat edi. Joǵaryda atalǵan serik­tes­tiktiń búkil elektr júıesin úılesti­rý­shi bilikti maman. Akbar men Murat jeke sharýany úıirgen kásipkerler. Kósh ústinde jórgektegi náreste Áýelbek Qaraǵandy polıtehnıkalyq tehnıký­my­nyń shákirti. – Ata-ana baqyty balalarynyń aman-esendigi, shat-shadyman turmysy ǵoı. Jaratýshynyń qudireti jazyp, memleketimiz qamqorlyǵy, shapaǵaty tıip keledi aınalaıyndarǵa. Biz aǵaı­yndar ortasyna qosylǵanda aýyldyń jaǵdaıy asa aýyr bolatyn. Anaý jaq­ta da qıynshylyqty az kórmegen edik. Úıirimizdi qaıta tapqan qýanysh bárin basyp erteńgi kúnge sendirdi, jeteledi. Soǵan aldymen týysqandyq nıet, kómek tirek boldy. Sondyqtan qolda­ryndaǵysyn aıanbaı barynsha baýyrǵa tartqan turǵylyqty jurtqa, qushaǵyn jaıǵan elimizge alǵysymyz sheksiz, –deıdi «Altyn alqa» keýdesinde jar­qyraǵan Bıjamal ájeı aınalasynda shúbirlegen nemere-shóberelerin aımalaı aǵynan jarylyp. Osyndaǵy oralmandar ómirine ortaq mundaı jaıt qaı otbasyǵa da tán. Máselen, Marat Egeýbaı shańy­ra­ǵy bereke-shýaǵy sonyń taǵy bir jar­qyn aıǵaǵy. Jastaıynan ańsaǵan ar­manyna jetýge múmkindik ashylǵan Mákeń Lomonosov atyndaǵy Máskeý mem­lekettik ýnıversıtetin bitirgen bet­te babalar jerinen tabylady. Ataq­ty oqý ornynyń elektronshy tú­le­gi retinde aldynda Ýlan-Batorǵa sha­qyrylǵanymen júrek ámiri qazaq eline búırek burǵyzady. Munda alys túkpirdegi aýylda mamandyǵyna saı jumys tabylmaǵanymen jyldar boı­ǵy maqsat-ańsary júzege asqany bá­ri­nen qymbat tutylady. Qandaı jumys buıyrsa, soǵan aralasyp ketedi. Otyzynda ataqonyspen tabysqan ol birge kóship kelgen jary Kásıma ekeýi úsh bala tárbıelep, ósirip táýel­siz Qazaqstannyń ónegeli órenderi qa­ta­ryna qosty. Qaraǵandydaǵy onkolo­gııa­lyq ortalyqtyń dárigeri Bazarbegi, Qarjy mınıstrliginiń jaýapty qyz­metkeri Aıdosy, L.N.Gýmılev atyn­daǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń shá­kir­ti Rozasy ózderi ǵana emes, aýyl mereıin ósirgen jastar ekenine ishten shúkirshilik etedi. Marattyń negizgi kásibiniń paıda­sy sharýashylyqqa kómegin kóp tıgizip júr qazir. Keıingi kezde tuqym sebýge, egin egýge kóptep qoldanyla bas­­taǵan sheteldik aýyl sharýashy­ly­ǵy tehnıkalarynyń elektrli júıelerin jóndeýmen aınalysatyn jeke qury­lymnyń jetekshisi. Tapsyrmalar tyń­ǵy­lyqty oryndalady. Bular Qazaq­stan Úkimeti kóregendik jasap, 1991-92 jyldary Mońǵolııadan kóshirip al­ynǵan 44 myń qandastyń birinshi leginde kelgenderin maqtanyshpen aıta­dy. Bulaısha aıtý oryndy. Shynynda alda ne kútip turǵany belgisiz, táý­el­sizdik jarııalana qoımaǵan, bári kúı­rep tur­ǵan kezge qaramastan artqa qa­raılamaı attaný syrttaǵy aǵaıynnyń erligi edi. Búkil halyqtyń rýhyn dúr silkindirgen bul oqıǵanyń yqpal-áseri qan­daı­lyq bolǵandyǵy aıan. Munyń naq­ty kórinisi joǵaryda alǵa tartyl­ǵan­daı osynaý aýyl tynys-tirshiliginen baı­­qa­lar jaqtary kóp. Buryn saýsaq­pen sanarlyq turǵylyqty jurt sany kúrt ósti. Buǵan deıin bolyp kórmegen qa­zaq mektebi esik ashty. Ulttyq salt-dástúr, óner jańǵyrdy. Tarıhı otan­da­ryna qonys aýdarǵandardyń orny joqtatylmaı sharýashylyq tasy órge basty. Qat mamandyqtar meńgerilip, is tetigi aǵaıyndardyń jas býynyna aý­ysty. Kompıýtermen basqarylatyn shet­e­ldik kombaındar men dán sepkishter tilinde oınaıtyn Abaı Qurman­ǵa­zy, Hasen Erbóken tárizdi besaspap operator-mehanızatorlar sheberligin úıre­nýshi izbasarlar jetkilikti. Egin oraǵy naýqanynda jan-jaqtan jumys kúshin shaqyryp áýrege túsetin sha­rýa­shylyq, mine, birneshe jyldan beri syrt kómekke zárý emes. «Prjeval» JShS-niń negizgi arqa súıeri de oral­ǵan qandastar urpaqtary. – Men elge el qosylǵan shaqta 6 jasta edim. Jańa aýylymyz kóz al­dy­myzda damyp, órkendedi. Jıyrma jyl­daǵy ózgerisi jer men kókteı. Biz de óstik. Ony órkendetýge ózindik úle­simiz baryn maqtanyshpen aıta ala­myz. Aýdan ortalyǵyndaǵy kásiptik mek­tepti bitirip, mehanızatorlyqty serik etkennen beri eńbektiń bel orta­syndamyn. Bıyl 2 mıllıon put altyn dán óndirýge úmittimiz. Osy maqsat úshin kúsh salamyz. О́ıtkeni, basty baı­lyǵymyz eselengen saıyn ál-aýqa­ty­myz da kóterińki, – degen Qýanbek Batyrbektiń sózin áriptes qurbylary qostap, jaqsy nesibe jolyndaǵy iske jumyla kiriskendikterin jetkizdi. Jalpy Prjeval aýylyn qutty meken etken týysqandardyń qaı-qaısysy da belsendi ómir sapynda. Dıqandar jubaılarynyń 13 -i mektepte, 2-ýi feldsherlik pýnktte, 4-ýi klýbta, 2-ýi kitaphanada jumys isteıdi. Kásipkerlikti dóńgeletýshiler jáne bar. Munyń ózinen oralmandar 30 otbasynyń eki múshesi jumyspen qamtamasyz etilip otyrǵandyǵy bilinedi. Turaqty kásippen qatar kezindegi 1 sıyr, 1 jylqy, 5 qoıdan órbigen túlik tuıaǵy ár qorada aıtarlyqtaı. 20 otbasynyń júrdek jeńil kólikterdiń tańdaýlylaryn minip júrýi berekeli turmystyń aıdaı anyq belgisi, árıne. Sóz oraıynda yrys qonǵan, dáý­le­ti nyǵaıǵan aýyldyń yntymaǵyn ja­ras­tyrýshy jan týraly aıtyp ótpeske bol­maıdy. Al onyń esimi men eńbegi alysqa tanymal. Aýdandaǵy «Amantaý» keńsha­rynyń dırektory, ýaǵynda Baıanól­geı­den 10 otbasyny ózi baryp, kóshirip ákelgen ol aǵaıyndarǵa baý­yrmaldyq qa­sıetinen aınymaı keledi. Týysqandar­dyń ujymmen uıysqan bereke-birligi bir jaǵynan osy Yqsan Táttibaevtyń azamattyq paryzyna adaldyǵyna baıla­nysty desek, artyq baǵalaǵandyǵymyz bolmas. Bul jurt pikiri ekenin bilemiz. Elbasy qabyldaýynda bolyp, aý­yl sharýashylyǵyn damytý baǵytyn­da­ǵy izdenister jóninde oıyn bólisken onyń basqarýyndaǵy «Prjeval» JShS egin kólemin 30 myń gektarǵa deıin jetkizýshi aımaqtaǵy birden-bir astyqty sharýashylyq retinde málim. Mıllıoner sharýashylyq deýge bola­dy. Shyn máninde solaı. Qambasy jyl saıyn 1 mıllıon put sary bıdaıǵa to­la­dy. Al joǵaryda dıqan jigitter ata­ǵan­daı, osy kúz jemisi 2 mıllıon put­qa jetip qalýy múmkin. Iá, sátin salǵaı. Ańsaǵan ataqonysta, onda da dál tórindegi, ásem Astana irgesindegi egini terbelgen shaǵyn aýylda armandaryna gúl bitken keshegi oralmandar, búgingi otandastar tynys-tirshiligi osyndaı. Ata-analary bastap kelip, qasıetti mekenge qondyrǵan kóbi táýelsiz Qazaq­stan­men qurdas. Erteńine úmitteri úl­ken, asqaraly asýlarǵa jalyndy jas býyn jetilgenine qýanady jerlesteri. Elderiniń ósip, kórkeıe berýine ózindik úles qosý árqaısysy boıyndaǵy bıik talap. Sodan ushqyndaǵan qaırat pen jiger mol astyq úshin kúresti ekpindetip jatyr. Qaraǵandy oblysy, Nura aýdany. Sýrette: on balaly Bıjamal ana nemereleri men shóbere­le­ri­niń ortasynda.