Áıgili ándi alǵash áýeletken Qabı Lekerov Qaraǵandyda turady

Qaraǵandylyq ádebıetshi ǵa­lym­dar men ustazdar qaýymyna Qabı Lekerov esimi jaqsy tanys. Pedagogıkalyq ınstıtýtta, odan soń osy ujymnyń ýnıversıtetke aınalǵan kezinde uzaq jyl sabaq bergen ol óz ortasyna tamasha ánshilik qyrymen de ta­ny­mal bolǵan. Átteń, bul óneri soǵys órti kıip ketip, úzilip qal­maǵanda órleı túser me edi dersiz. Maıdannan jalǵyz aıaq­pen oralyp, baldaqqa súıengen bir kem dúnıe úlken sahnadan ony erik­siz alystatqan-dy. Biraq jú­rek­ti attaı týlatqan, kóńildi alaı-túleı tolqytqan muń keı-keıde ánge delebe qozdyryp qoıatyn. Sondaıda aqyn ustazy Qabyken Muqyshev qurby-zaman­dastary, oqytýshy­la­ry aldynda onyń án shyr­qaýy­na múmkindik týǵyzatyn. Ádemi końyr tenor daýysymen áı­gili ope­ralardan arııalar men romans­tardy shalqytqanda bir sergip, serpilip qalatyn. Sol soǵystan keıingi jyldar­da, muǵalimder ınstıtýtynda oqyp júrgeninde ustazy dos aqy­ny Qasymnyń «Darıǵa sol qyz» ánin úırenýine bar yqy­laspen yntazar­lyq tanyt­qan. Sóıtip, bul án túrli keshterde oryndalyp júr­di. Sodan kóp uzamaı ony óz qulaǵymen estý úshin án ıesiniń arnaıy kele qala­tynyn kim bilgen. Bul kezdesý búginge deıin seksen­niń seń­girin­degi Qabı aqsaqaldyń esinde. Ol qalaı bolǵan edi? Bu­rysh­­taǵy pıa­nınoǵa, bólme tórin­de ilýli turǵan dombyraǵa qarap qoıyp, keýdesi syr sandyq qart tómendegi áńgi­me­ni bastady. ... Kitaphanada edim. «Seni Qaby­ken aǵaı akt zalyna shaqy­ryp jatyr»,– degen habar jetken bette dereý soǵan bardym. On­daǵy úlken qara roıal janyn­daǵy eki adamnyń bireýi beıta­nys bolǵanymen esime túse ketti. Budan onshaqty jyl buryn, Almatydaǵy № 12 mekteptiń oqý­shysy kezimde úsh-tórt jazý­shy­men birge kezdesýge kelgenderdiń biri, ıaǵnı aqyn Qasym Amanjolov ekenin tanı kettim. – Mine, «Darıǵa sol qyzdyń» juldyzyn jarqyratýshy jigitimiz osy. Sen sııaqty bul da maıdanger, – dep ustazym meni ta­nystyryp ótkennen keıin: «Aıtyp kórsin, tyńdaıyq», – dedi ol birden. Mundaı oqys kezdesýden, da­ıyn­dyqsyz án aıtýdan boıym diril­deńkirep, roıal klavıshterine ımene qol tıgizdim. Saý­saq­tarym­nyń qımylyn baı­qaǵan aqyn: – Baýyrymnyń mýzykalyq saýaty bar eken ǵoı. Pıanıno oınaýǵa shorqaqtar bir saýsa­ǵymen ǵana tyqyldatyp oty­ryp alady, – dedi júzi jady­raı túsip. Osy jyly lebiz be, álde maıdandaǵy boıǵa bitken ba­tyl­dyq áser etti me, men ándi tolqýsyz bastap kettim. Aqyn án aıaqtalǵan sátte kózi jasaýrap, únsiz otyryp qal­dy. So­syn ornynan tez kó­te­rilip, ıy­ǵyma qolyn sa­ly­p, arqam­nan qaqty da, ánniń ár jerinen birneshe ret qaıta­lat­ty. Ási­­rese, jaýyn­ger­diń oq tıip, qaı­­raty kemip, jara­ly bo­lyp jat­qan tusyn ún-dy­bys ór­­negimen tol­qy­ta áýendetýge kó­ńil ból­­­­gizdi. Án­niń áli notaǵa túse qoı­maǵanyn, kór­kem­­deı túsetin tus­tary bar ekenin eskertip: – Túsinip aıtýyń, júrek úni­men jetkize bilýiń unaıdy. Ke­shegi soǵysqa qatys­qandardyń árqaısy­sy­nyń óz Darıǵasy bol­dy ǵoı. Seniń de Darıǵań kútken shyǵar. Laýlaǵan otta ómirge qush­tarlyqty óshir­megen jaryq sáýlege arnalǵan jyr ǵoı bul, – dep aqyn taǵy bir ret aıtyp shyǵýymdy ótindi. «Sapyrdy daýyl, tebirendi te­ńiz, Týlady tolqyn, shaıqaldy shyń-quz», – deıtin tarmaqtaryn sál kótere asqaq áýenmen erekshelep aıtýymdy quptap, ándi óz aýzym­nan estigenine rızalyǵyn sez­dir­genine eńselenip, áskerı ádet bo­ıyn­sha aldynda baldaq­syz tip-tik tura qalǵanymdy ań­ǵarmappyn. Sosyn Qabyken ekeýi «Jas qazaqpen» salystyra kelip, ma­ǵan onyń elegııa, joqtaý mánerde shyrqalýynyń ózindik mánin túsindirdi. – Tólegen erlikpen qaza tapsa, myna jigit soǵystan elge aman-esen oralyp kele ja­tyr. Súıgenin izdep keledi. Tabatynyna úmiti úlken. Sondyqtan ómir­sheń rýhtaǵy án-balla­da desem, bolady. Kó­ńi­limnen shyǵatyndaı aı­tý­shylary kórine bas­taǵan eken. Myna soldat inim, muńdas baýy­rym da kóńilimnen shy­ǵyp tur, – dep qusha­ǵy­na qysqany qalaı umytylar. Án­ge jol ashýshydaı bolǵan ǵa­ja­­ıyp bir kóńil-kúıdiń besigine terbelgenimdi bilemin. Alaıda men «Darıǵa sol qyz­dy» sırek aıtatynmyn. Ol bilgenge názik te kúrdeli, kıeli án ǵoı. Mahabbat ta, meıir de, erlik te bar. Sodan da tolqyǵan áýen boıaýyn Qasekeń aldyndaǵydaı jetkizýge degen jaýapkershilik árdaıym irkildiretin. Osynymdy biletin Jaıyq aǵa Bekturov, áriptesim Qaljan Tuńǵyshbaev, inim Ebineı Bóketov syndy azamattar shabyttyń bir shýaqty shaqtarynda qolqalaǵanda ǵana salatynmyn. Qaraǵandyda ekinshi ýnıversıtet ashylǵan saltanatta Sábıt Muqanov jaryqtyq kimnen qulaqtanǵanyn bilmeımin «Darıǵa sol qyzdy» aıtatyn ǵalym qaıda?» dep jar salǵanda aıanbaı aıtqanym da bar. Son­da­ǵy: «Qaıran, Qasym-aı» – degen jazýshy tebirenisi kúni keshegideı qulaǵymda. Qabı aǵa áńgimesin aıaqtaǵanda ol kisiniń sózin estisin dep erte barǵan nemeremiz ekeýimiz tym-tyrys qaldyq. Sezimtal adam emes pe, taıaǵyna súıenip, pıanı­noǵa qaraı qozǵaldy. Baıaǵyda bir áıel Roza Baǵlanovadan aıaq as­tynan án salyp berýin suraǵan eken. Áıel­diń bul ótinishi áýelde unańqy­ra­maı, sosyn ekiqabat eke­nin baıqap qalǵan ánshi: «Áıt­se de bul ózi bir kisiniń emes, eki adamnyń ótinishi eken ǵoı», deıtinindeı ishtegi tileýdi uqqan bolar, «Darıǵany» aıt­ty. Ǵajap, álgindegi qaljyrańqy jan áp-sátte jasaryp ketkendeı jaınap sala berdi. Búginde oblysta Qasym Aman­jolovtyń 100 jyldyq me­reı­to­ıy­na qyzý ázirlik júrgi­zilip ja­tyr. Jan-jaqtan shaqy­ry­lýshy­lar kóp. Nege ekeni belgisiz, sol kóp­tiń ishinde Qabı Lekerov aqsa­qal joq. Qarap otyr­saq, aqynnyń kózin kórgen­der qatarynda Qara­ǵan­dyda osy kisi ǵana qalǵan eken. «Da­rıǵasyn» alǵash áýeletken adam da osy Qabekeń. Sony eskerip jatqan eshkim joq. Rasyn aıt­qanda, bilmeıdi. Múmkin endi biler. Aıqyn NESIPBAI, Qaraǵandy.