Prezıdent Nursultan Nazarbaev halyqqa bıylǵy Joldaýynda: «О́mir boıy bilim alý árbir qazaqstandyqtyń jeke kredosyna aınalýy tıis» dep atap ótkeni málim. Shynynda, úzdiksiz bilim alý táýelsiz eldiń árbir azamatynyń basty paryzy bolsa kerek. «Bilimdi myńdy jyǵady» degen ataly sóz de tegin aıtylmaǵan ǵoı. Osy turǵydan kelgende, eldigimizdi alyp, eńsemizdi tiktegen kúnnen bastap Elbasy áskerı bilim berý isin de aldyńǵy orynǵa qoıyp, sonyń arqasynda Otanymyzdyń qarýly kúshteri bilimdi de bilikti sarbazdarmen tolyǵyp otyr.
Qazirgi tańda Qorǵanys mınıstrligine bes joǵary, bir tehnıkalyq jáne kásiptik oqý orny men jalpy bilim beretin bir orta mektep qarasa, bulardyń bári táýelsizdik alǵan kúnnen bastap áskerı bilim berý júıesinde ózindik qoltańbasyn qalyptastyrdy. Tek qana óz Otanymyzda ǵana emes, shetelderge de tanylyp úlgerdi. Buryn-sońdy mundaı oqý mekemeleri bolmaǵan memleketimizdegi áskerı oqý oryndarynyń ózindik tarıhy qalyptasyp, damý kezeńderi bekemdenip keledi. Men gazet oqyrmandaryna osy oqý oryndaryn taratyp aıta ketsem deımin.
Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti Prezıdenttiń 2002 jylǵy 27 aqpandaǵy №815 Jarlyǵymen Qarýly Kúshter Áskerı akademııasy bolyp jarııalandy. Bir jyldan keıin, ıaǵnı 2003 jylǵy 21 tamyzdaǵy Memleket basshysynyń Jarlyǵymen el Qarýly Kúshteriniń Áskerı akademııasy «Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti» memlekettik mekemesi bolyp qaıta quryldy. Bul bilim ordasy Qazaq eli Qarýly Kúshteri, basqa áskerler men áskerı qurylymdaryna joǵary kásibı bilim berý baǵdarlamasy negizinde 6 mamandyq boıynsha kadrlar daıyndaıdy.
Qurlyq áskerleriniń áskerı ınstıtýtynyń negizi 1970 jyly qurylǵan Almaty joǵary jalpy áskerı komandalyq ýchılısheden bastaý alady. Bul irgeli bilim uıasy 1997 jyly Prezıdenttiń arnaıy Jarlyǵymen Respýblıka Qarýly Kúshteriniń Áskerı akademııasy bolyp boı tiktegen bolsa, keıin osy akademııanyń quramynan Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Almaty joǵary áskerı ýchılıshesi bolyp bólindi. Al Úkimettiń 2003 jylǵy 31 qazandaǵy № 1080 qaýlysymen QR QK Almaty joǵary áskerı ýchılıshesi Qurlyq áskerleriniń Áskerı ınstıtýty bolyp jasaqtaldy. Bul ınstıtýt joǵary áskerı kásibı bilim berý baǵdarlamasy boıynsha 11 mamandyqtan kadrlar daıyndaıdy.
8 mamandyq boıynsha kadr daıyndaıtyn eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Talǵat Bıgeldınov atyndaǵy Áýe qorǵanysy kúshteriniń Áskerı ınstıtýty alǵashynda Aqtóbe joǵary azamattyq avıasııasynyń ushqyshtar ýchılıshesi bolǵany belgili.
Munymen qatar, 2001 jyldan beri 5 mamandyqqa saı áskerı mamandar daıyndap kele jatqan Radıoelektronıka jáne baılanys áskerı-ınjenerlik jáne Otanymyzda buryn ázirlenbeıtin tyń mamandardy daıyndaıtyn Áskerı-teńiz ınstıtýttarynyń jóni bólek.
Qorǵanys mınıstrliginiń Kadet korpýsy bastapqy áskerı bilim baǵdarlamasy boıynsha otandyq Qarýly Kúshterge serjanttyq quramdy jasaqtaý boıynsha mamandyqtar daıyndasa, Armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetov atyndaǵy «Jas ulan» respýblıkalyq mektebi memlekettik jáne shetel tilderin, áskerı pánderdi tereń oqytýmen jáne kúsheıtilgen dene daıarlyǵymen jalpy orta bilim berýmen aınalysady. Osy arada bul mekteptiń bir ereksheligin aıta ketkenimiz jón sekildi. Ol osy atalmysh bilim uıasyna ótken jyldan beri 7-synyptan bastap oqýshy qabyldaý edi.
Áskerı bilim berý jáne kadrlardy daıarlaý áleýetin nyǵaıtý Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteriniń basym baǵyttarynyń biri bolyp tabylady. Bul baǵytta mınıstrlikke baǵynysty joǵarydaǵy oqý oryndary «ásker men bilim» atty uǵymdy qatar ushtastyryp keledi. Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna qosylǵan memleketterdiń Qarýly Kúshterine joǵary oqý ornynan keıingi kásiptik bilim baǵdarlamasy boıynsha da júıeli jumystar júrgizilýde. Sonyń qatarynda áskerı kadrlardy birlesip daıyndaý da bar. Sondaı oqý oryndarynyń tizbesine joǵaryda taratyp aıtqan Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti, Qurlyq áskerleriniń Áskerı ınstıtýty jáne Áýe qorǵanysy kúshteriniń Áskerı ınstıtýttarynyń engizilýi úlken jetistik deýge turarlyq.
Áskerı oqý oryndaryndaǵy bilim berý isin zaman talabyna saı júrgizý isinde Prezıdent bekitken 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik bilim baǵdarlamasynyń orny erekshe dep bilemin. Bul baǵdarlama Qazaqstandaǵy bilim berý júıesin jańa áleýmettik-ekonomıkalyq ortaǵa beıimdeýde mańyzdy ról atqaratyny belgili. Biz bul jerde áskerı oqý oryndarynda bolyp jatqan ózgerister týraly bir-eki pikir bildire ketsek deımiz.
Baǵdarlamada «Joǵary oqý oryndaryn kadrlarmen qamtamasyz etýde keri úrdis oryn alǵan: professor-oqytýshy quramyn júıeli daıarlaý joq, qosa jumys atqarý keńinen taralǵan», – dep atap kórsetken. Bul barlyq joo-ǵa tán qubylys. Bizdińshe, bul keri úrdisti boldyrmaý úshin, mysaly, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Qarýly Kúshterge baǵynysty oqý oryndaryn attestattaýda nemese lısenzııalaýda ózindik erekshelikterin eskerip, azamattyq joo-ǵa qoıylatyn talaptarmen qatar qaraýǵa bolmaıtyndyǵyn nazarda ustaǵany jón sekildi. О́ıtkeni, ǵylym doktory ne kandıdaty ataǵy joq, biraq ol áskerı akademııany bitirgen, ne arnaıy kýrstan ótken tájirıbesi mol polkovnıkti nemese sport sheberin qaı topqa jatqyzýǵa bolady? Keleshekte lısenzııalaý zańyna ózgerister engizilip jatsa, Qarýly Kúshterge baǵynysty árbir oqý oryndarynyń ózindik beıinin eskerip, olardyń kadrlarmen qamtamasyz etilýine, ǵylymı áleýetin jaqsartýyna yqpal etip, joǵaryda atalǵan keri úrdistiń odan ári oryn almaýyna járdemdeseri haq degen oıdamyz.
Respýblıkalyq bilim berý júıesinde oqý deńgeıiniń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etetin memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standarttaryna jáne bilim beretin oqý baǵdarlamalaryna negizdelgeni barshaǵa belgili. Sondyqtan da qazirgi tańda respýblıkanyń azamattyq joo-da kredıttik oqytý júıesi engizilýi arqyly ınklıýzıvti bilim berý úrdisi qalyptasý ústinde. Bul turǵydan kelgende, Qarýly Kúshterge baǵynysty oqý oryndary júıesinde burynnan ınklıýzıvti bilim berýdiń úrdisi az da bolsa bar ekenin aıta ketkim keledi. Mysaly, Qorǵanys mınıstrligine baǵynysty áskerı oqý oryndaryn (ÁOO) ýaqyt talabyna qaraı qajetti mamandyqtar bolashaq sarbazdarǵa ınklıýzıvti bilim berýdiń elementteri arqyly júzege asyrylady. Budan, ÁOO baǵdarlamasynda ınklıýzıvti bilim berý júıesi tolyq qoldanysta degen uǵym-túsinik týmasa kerek. Osy baǵytta mindetti (lıneınoe) bilim berý jáne kredıttik oqytý tehnologııasyn zerdeleı kelgende, qazirgi zaman talabyna saı kredıttik oqytý júıesiniń artyqshylyǵyn ýaqyt kórsetip otyr. Osy oraıda, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń 2007 jylǵy 22 qarashadaǵy № 566 buıryǵymen bekitilgen «Kredıttik oqytý tehnologııasy jónindegi oqý prosesin uıymdastyrý erejesine» sáıkes ÁOO-da eksperıment retinde kredıttik oqytý júıesin engizý máselesi jan-jaqty talqylanýda.
Osy jerde eskeretin nárse, kredıttik oqý úrdisi kezeńindegi baǵalaýdy bir ǵana Qarýly Kúshterine baǵynysty oqý oryndaryndaǵy kúndelikti oqý-jattyǵý barysyn baǵalaýmen qatar qoıýǵa bolmaıdy. Bolashaqta Qarýly Kúshterge baǵynysty oqý oryndary úshin kredıttik oqytý júıesi engizilgen jaǵdaıda, onyń baǵalaý úrdisine de ózgerister engizýdi qajet etedi. Sondyqtan da Bilim jáne ǵylym mınıstrligi kredıttik oqytý tehnologııasyna baılanysty áskerı oqý oryndarymen birlesip jumys jasaǵanda oń nátıje beredi degen oıdamyz.
Bilim berý júıesindegi «jalpy orta jáne joǵary bilim mazmunynyń birigýi, joǵary bilim men ǵylymnyń yqpaldasýynyń joqtyǵy» degen máselelerdiń oń sheshimin tabýdaǵy birden-bir jol – ÁOO-da kredıttik oqytý júıesin mindetti (lıneınoe) bilim berý júıesimen qatar qoldansa durys bolar edi. Bul oqý baǵdarlamalaryndaǵy jalpy orta jáne joǵary bilim mazmunynyń birigýinde jáne joǵary bilim men ǵylymnyń yqpaldasýynda bolatyn kedergilerdi joıýǵa, sondaı-aq azamattyq joo men áskerı oqý oryndary arasynda da ózara baılanysty jaqyndastyrýǵa járdemdespek.
Osy oraıda, Qorǵanys mınıstrligi áskerı oqý oryndary úshin Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi áskerı bilim berý jáne áskerı kadrlardy daıarlaý júıesin damytýda basym baǵyttardyń biri retinde strategııalyq bilim berýdiń memlekettik baǵdarlamasynyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar josparynyń birinshi kezeńi qolǵa alynýda.
Sóz sońynda, jańa baǵdarlama strategııalyq bilim berýdiń tııanaqty is-sharasyn aıqyndep berip otyr. Muny áskerı oqý oryndary da qoldaýda. Buǵan qosa osy saladaǵy bilim berý jáne áskerı kadrlardy daıarlaý júıesin damytýda Bolon prosesi talaptaryna saı eýropalyq bilim berý keńistigine birte-birte jaqyndasýǵa múmkindiktiń jasalýy da jaqsy úrdis dep bilemiz.
Dáýren KENJEBAEV, polkovnık.
Qazirgi tańda Qorǵanys mınıstrligine bes joǵary, bir tehnıkalyq jáne kásiptik oqý orny men jalpy bilim beretin bir orta mektep qarasa, bulardyń bári táýelsizdik alǵan kúnnen bastap áskerı bilim berý júıesinde ózindik qoltańbasyn qalyptastyrdy. Tek qana óz Otanymyzda ǵana emes, shetelderge de tanylyp úlgerdi. Buryn-sońdy mundaı oqý mekemeleri bolmaǵan memleketimizdegi áskerı oqý oryndarynyń ózindik tarıhy qalyptasyp, damý kezeńderi bekemdenip keledi. Men gazet oqyrmandaryna osy oqý oryndaryn taratyp aıta ketsem deımin.
Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti Prezıdenttiń 2002 jylǵy 27 aqpandaǵy №815 Jarlyǵymen Qarýly Kúshter Áskerı akademııasy bolyp jarııalandy. Bir jyldan keıin, ıaǵnı 2003 jylǵy 21 tamyzdaǵy Memleket basshysynyń Jarlyǵymen el Qarýly Kúshteriniń Áskerı akademııasy «Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti» memlekettik mekemesi bolyp qaıta quryldy. Bul bilim ordasy Qazaq eli Qarýly Kúshteri, basqa áskerler men áskerı qurylymdaryna joǵary kásibı bilim berý baǵdarlamasy negizinde 6 mamandyq boıynsha kadrlar daıyndaıdy.
Qurlyq áskerleriniń áskerı ınstıtýtynyń negizi 1970 jyly qurylǵan Almaty joǵary jalpy áskerı komandalyq ýchılısheden bastaý alady. Bul irgeli bilim uıasy 1997 jyly Prezıdenttiń arnaıy Jarlyǵymen Respýblıka Qarýly Kúshteriniń Áskerı akademııasy bolyp boı tiktegen bolsa, keıin osy akademııanyń quramynan Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Almaty joǵary áskerı ýchılıshesi bolyp bólindi. Al Úkimettiń 2003 jylǵy 31 qazandaǵy № 1080 qaýlysymen QR QK Almaty joǵary áskerı ýchılıshesi Qurlyq áskerleriniń Áskerı ınstıtýty bolyp jasaqtaldy. Bul ınstıtýt joǵary áskerı kásibı bilim berý baǵdarlamasy boıynsha 11 mamandyqtan kadrlar daıyndaıdy.
8 mamandyq boıynsha kadr daıyndaıtyn eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Talǵat Bıgeldınov atyndaǵy Áýe qorǵanysy kúshteriniń Áskerı ınstıtýty alǵashynda Aqtóbe joǵary azamattyq avıasııasynyń ushqyshtar ýchılıshesi bolǵany belgili.
Munymen qatar, 2001 jyldan beri 5 mamandyqqa saı áskerı mamandar daıyndap kele jatqan Radıoelektronıka jáne baılanys áskerı-ınjenerlik jáne Otanymyzda buryn ázirlenbeıtin tyń mamandardy daıyndaıtyn Áskerı-teńiz ınstıtýttarynyń jóni bólek.
Qorǵanys mınıstrliginiń Kadet korpýsy bastapqy áskerı bilim baǵdarlamasy boıynsha otandyq Qarýly Kúshterge serjanttyq quramdy jasaqtaý boıynsha mamandyqtar daıyndasa, Armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetov atyndaǵy «Jas ulan» respýblıkalyq mektebi memlekettik jáne shetel tilderin, áskerı pánderdi tereń oqytýmen jáne kúsheıtilgen dene daıarlyǵymen jalpy orta bilim berýmen aınalysady. Osy arada bul mekteptiń bir ereksheligin aıta ketkenimiz jón sekildi. Ol osy atalmysh bilim uıasyna ótken jyldan beri 7-synyptan bastap oqýshy qabyldaý edi.
Áskerı bilim berý jáne kadrlardy daıarlaý áleýetin nyǵaıtý Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteriniń basym baǵyttarynyń biri bolyp tabylady. Bul baǵytta mınıstrlikke baǵynysty joǵarydaǵy oqý oryndary «ásker men bilim» atty uǵymdy qatar ushtastyryp keledi. Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna qosylǵan memleketterdiń Qarýly Kúshterine joǵary oqý ornynan keıingi kásiptik bilim baǵdarlamasy boıynsha da júıeli jumystar júrgizilýde. Sonyń qatarynda áskerı kadrlardy birlesip daıyndaý da bar. Sondaı oqý oryndarynyń tizbesine joǵaryda taratyp aıtqan Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti, Qurlyq áskerleriniń Áskerı ınstıtýty jáne Áýe qorǵanysy kúshteriniń Áskerı ınstıtýttarynyń engizilýi úlken jetistik deýge turarlyq.
Áskerı oqý oryndaryndaǵy bilim berý isin zaman talabyna saı júrgizý isinde Prezıdent bekitken 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik bilim baǵdarlamasynyń orny erekshe dep bilemin. Bul baǵdarlama Qazaqstandaǵy bilim berý júıesin jańa áleýmettik-ekonomıkalyq ortaǵa beıimdeýde mańyzdy ról atqaratyny belgili. Biz bul jerde áskerı oqý oryndarynda bolyp jatqan ózgerister týraly bir-eki pikir bildire ketsek deımiz.
Baǵdarlamada «Joǵary oqý oryndaryn kadrlarmen qamtamasyz etýde keri úrdis oryn alǵan: professor-oqytýshy quramyn júıeli daıarlaý joq, qosa jumys atqarý keńinen taralǵan», – dep atap kórsetken. Bul barlyq joo-ǵa tán qubylys. Bizdińshe, bul keri úrdisti boldyrmaý úshin, mysaly, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Qarýly Kúshterge baǵynysty oqý oryndaryn attestattaýda nemese lısenzııalaýda ózindik erekshelikterin eskerip, azamattyq joo-ǵa qoıylatyn talaptarmen qatar qaraýǵa bolmaıtyndyǵyn nazarda ustaǵany jón sekildi. О́ıtkeni, ǵylym doktory ne kandıdaty ataǵy joq, biraq ol áskerı akademııany bitirgen, ne arnaıy kýrstan ótken tájirıbesi mol polkovnıkti nemese sport sheberin qaı topqa jatqyzýǵa bolady? Keleshekte lısenzııalaý zańyna ózgerister engizilip jatsa, Qarýly Kúshterge baǵynysty árbir oqý oryndarynyń ózindik beıinin eskerip, olardyń kadrlarmen qamtamasyz etilýine, ǵylymı áleýetin jaqsartýyna yqpal etip, joǵaryda atalǵan keri úrdistiń odan ári oryn almaýyna járdemdeseri haq degen oıdamyz.
Respýblıkalyq bilim berý júıesinde oqý deńgeıiniń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etetin memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standarttaryna jáne bilim beretin oqý baǵdarlamalaryna negizdelgeni barshaǵa belgili. Sondyqtan da qazirgi tańda respýblıkanyń azamattyq joo-da kredıttik oqytý júıesi engizilýi arqyly ınklıýzıvti bilim berý úrdisi qalyptasý ústinde. Bul turǵydan kelgende, Qarýly Kúshterge baǵynysty oqý oryndary júıesinde burynnan ınklıýzıvti bilim berýdiń úrdisi az da bolsa bar ekenin aıta ketkim keledi. Mysaly, Qorǵanys mınıstrligine baǵynysty áskerı oqý oryndaryn (ÁOO) ýaqyt talabyna qaraı qajetti mamandyqtar bolashaq sarbazdarǵa ınklıýzıvti bilim berýdiń elementteri arqyly júzege asyrylady. Budan, ÁOO baǵdarlamasynda ınklıýzıvti bilim berý júıesi tolyq qoldanysta degen uǵym-túsinik týmasa kerek. Osy baǵytta mindetti (lıneınoe) bilim berý jáne kredıttik oqytý tehnologııasyn zerdeleı kelgende, qazirgi zaman talabyna saı kredıttik oqytý júıesiniń artyqshylyǵyn ýaqyt kórsetip otyr. Osy oraıda, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń 2007 jylǵy 22 qarashadaǵy № 566 buıryǵymen bekitilgen «Kredıttik oqytý tehnologııasy jónindegi oqý prosesin uıymdastyrý erejesine» sáıkes ÁOO-da eksperıment retinde kredıttik oqytý júıesin engizý máselesi jan-jaqty talqylanýda.
Osy jerde eskeretin nárse, kredıttik oqý úrdisi kezeńindegi baǵalaýdy bir ǵana Qarýly Kúshterine baǵynysty oqý oryndaryndaǵy kúndelikti oqý-jattyǵý barysyn baǵalaýmen qatar qoıýǵa bolmaıdy. Bolashaqta Qarýly Kúshterge baǵynysty oqý oryndary úshin kredıttik oqytý júıesi engizilgen jaǵdaıda, onyń baǵalaý úrdisine de ózgerister engizýdi qajet etedi. Sondyqtan da Bilim jáne ǵylym mınıstrligi kredıttik oqytý tehnologııasyna baılanysty áskerı oqý oryndarymen birlesip jumys jasaǵanda oń nátıje beredi degen oıdamyz.
Bilim berý júıesindegi «jalpy orta jáne joǵary bilim mazmunynyń birigýi, joǵary bilim men ǵylymnyń yqpaldasýynyń joqtyǵy» degen máselelerdiń oń sheshimin tabýdaǵy birden-bir jol – ÁOO-da kredıttik oqytý júıesin mindetti (lıneınoe) bilim berý júıesimen qatar qoldansa durys bolar edi. Bul oqý baǵdarlamalaryndaǵy jalpy orta jáne joǵary bilim mazmunynyń birigýinde jáne joǵary bilim men ǵylymnyń yqpaldasýynda bolatyn kedergilerdi joıýǵa, sondaı-aq azamattyq joo men áskerı oqý oryndary arasynda da ózara baılanysty jaqyndastyrýǵa járdemdespek.
Osy oraıda, Qorǵanys mınıstrligi áskerı oqý oryndary úshin Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi áskerı bilim berý jáne áskerı kadrlardy daıarlaý júıesin damytýda basym baǵyttardyń biri retinde strategııalyq bilim berýdiń memlekettik baǵdarlamasynyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar josparynyń birinshi kezeńi qolǵa alynýda.
Sóz sońynda, jańa baǵdarlama strategııalyq bilim berýdiń tııanaqty is-sharasyn aıqyndep berip otyr. Muny áskerı oqý oryndary da qoldaýda. Buǵan qosa osy saladaǵy bilim berý jáne áskerı kadrlardy daıarlaý júıesin damytýda Bolon prosesi talaptaryna saı eýropalyq bilim berý keńistigine birte-birte jaqyndasýǵa múmkindiktiń jasalýy da jaqsy úrdis dep bilemiz.
Dáýren KENJEBAEV, polkovnık.
