О́ndiristi óńirdiń erteńi óristi

Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev jumys saparymen elimizdiń óndiris oshaǵy Pavlodar oblysyna keldi. Qazaqstannyń taıaý bolashaq­ta­ǵy qarqyndy ekonomıkalyq damý áleýetiniń negizgi tuǵyry bo­latyn 2020 jylǵa deıingi úde­meli ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq damý baǵdarlamasynyń al­ǵash­qy besjyldyǵynyń ekinshi jyly barlyq óńirlerde jańa ın­dýstrııalyq nysandardyń kóptep iske qosylýymen erekshelenýde. Bul rette elimizdegi eń iri ın­dýstrııalyq óńir sanalatyn Pavlodar oblysyna júkteletin mindet júgi de qomaqty. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda bir ǵa­na Pavlodar oblysynda 144 iri kásiporyn iske qosylmaq. Onyń ishinde 41 iri ındýstrııalyq joba bıylǵy jyly paıdalanylýǵa beriledi. Mine, sondyqtan da Elba­sy elimizdiń óńirlerin aralaıtyn dás­túrli saparyn bıyl alǵashqy­lardyń biri retinde Pavlodar oblysynan bastap otyr. Egemen eldiń erteńgi bola­sha­ǵynyń negizi qýatty ekonomıka bolatynyn basty nysana etip alǵan Memleket basshysy táýel­sizdigimizdiń alǵashqy tańy atqan kúnnen bastap, ekonomıkamyzdy ártaraptandyrý baǵdarlamasyn da­mý úrdisiniń temirqazyǵyna aı­nal­dyrdy. Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev barys beıneli bolashaqtyń basty tuǵ­y­ry Qazaqstandy ǵasyrlar boıy qalyptasqan shıkizat qana shy­ǵaratyn agrarlyq elden joǵary tehnologııaly óndiristik derja­va­ǵa aınaldyrýdy maqsat etti. El­basynyń dana saıasatynyń ar­qasynda bul kókeıkesti maqsat jyldan-jylǵa laıyqty sheshimin taýyp ta keledi. Sonyń bir jar­qyn kórinisi osy Pavlodarda Pre­zıdenttiń tikeleı bastama­sy­men is júzine asyrylǵan Qazaq­stan elektrolız zaýytynyń qu­ry­­ly­sy boldy. 2007 jyldyń 12 jel­toqsany táýelsiz Qazaqstan tarıhyndaǵy aıtýly kúnderdiń biregeıi bolyp tabylady. Bul kúni elimizdiń tústi metallýrgııa salasynda alǵash ret Pavlodar jerinde joǵary sapaly alǵashqy ónim – Qazaqstan alıýmınııi shyǵarylyp, elimiz jyldar boıy tek alıýmınıı shıkizatyn shyǵa­ryp kelgen elden daıyn ónim shyǵaratyn ekonomıkasy damy­ǵan órkenıetti elder shoǵyrynan laıyqty ornyn oıyp aldy. Elbasy Pavlodar oblysyn­daǵy jumys saparynyń alǵashqy kúni Aqsý qalasyndaǵy «Eýra­zııa­lyq energetıkalyq korporasııa» AQ-tyń Aqsý jylý elektr stansasynda bolyp, jaqynda paı­dalanýǵa berilgen №2 ener­go­bloktyń jumysymen tanysty. «Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııa» AQ prezıdenti Abdýazım Rýstambaev Elbasyna ká­sip­orynnyń shejiresi jáne búgingi qol jetkizgen jetistikteri týra­ly áńgimeledi. Jumyr jerdegi energetıkalyq qýat kózderiniń tapshylyǵy aıqyn sezilip, ja­han­dyq energetıkalyq qaýipsiz­dik beleń ala bastaǵan búgingi kezeńde elimizdiń energııaǵa degen ishki suranysyn qanaǵattandyrý maqsatynda «Eýrazııalyq energe­tı­kalyq korporasııa» AQ-tyń at­qaryp jatqan jumysy aýqymdy. 1996 jyly irgesi qalanǵan «Eý­razııalyq energetıkalyq korporasııa» AQ-tyń quramyna Aqsý qalasynda ornalasqan Aqsý el­ek­tr stansasy, Ekibastuz qalasyn­daǵy «Vostochnyı» kómir razrezi jáne Pavlodar qalasyndaǵy ón­diris­tik-jóndeý kesheni kiredi. Qurylymnyń mańyzdy da iri ortalyǵy bolyp sanalatyn Aqsý elektr stansasynyń qýaty 2425 MVt. elektr energııasyn óndirýge arnalǵan. Stansanyń tıimdiligi ol «Vostochnyı» kómir razrezinde shyǵarylatyn otandyq arzan kó­mirmen jumys isteıdi. Sondyq­tan munda óndiriletin elektr ener­gııasynyń ózindik quny álem­dik rynoktaǵy baǵadan áldeqaıda tómen. Sonymen birge «Eýrazııa­lyq energetıkalyq korporasııa» AQ óńirdegi elektr qýatyn óndi­retin eń úlken ortalyq bolyp tabylady. Aqsý ferroqorytpa za­ýyty, «Qazaqstan elektrolız zaýyty» AQ, Sokolov-Sarybaı ken óndiristik birlestigi, «Mıttal Stıl Temirtaý» AQ, «KEGOK» AQ jáne basqa da respýb­lıkamyzdaǵy iri ónerkásip orta­lyqtary «EEK» AQ óndiretin elektr qýatynyń negizgi tutyný­shylarynyń qataryna kiredi. «EEK» AQ-tyń quramyndaǵy «Vostochnyı» kómir razreziniń ón­diristik qýaty jylyna 20 mıllıon tonna kómir shyǵarýǵa negizdelgen. Ondaǵan jyldardan beri elimizdiń eksporttyq áleýetine óziniń ólsheýsiz úlesin qosyp kele jatqan bul kómir kenishiniń de bolashaǵy zor, tabysy qomaqty. 2010 jyly osy kómir kenishinde elimizde alǵash ret júıeli túrde lek-legimen kómir shyǵarý tehno­logııasy iske qosyldy. Aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda Aqsý elektr stansasynyń sonaý toqsanynshy jyldardyń sońynan beri jumys istemeı turǵan №2 energoblogy tolyq qaıta jaraqtandyrylyp, paıdalanýǵa berildi. Mamandar­dyń pikirinshe, jumys istep tur­ǵan elektr stansasynda mundaı qýattaǵy energoblokty iske qosý buryn-sońdy TMD memleketteri aýmaǵynda tájirıbe júzinde bo­lyp kórmegen tehnologııalyq úr­dis kórinedi. Elimizdiń energe­tıka­lyq qaýipsizdigine ózindik úle­sin qosyp jatqan №2 energo­bloktyń qýaty 325 MVt. elektr energııasyn shyǵarýǵa arnalǵan. Sóıtip Aqsý JES-tiń elektr energııasyn óndirý qýaty 2425 MVt-ǵa jetti. №2 energoblokty qaıta jańǵyrtý jobasynyń quny 250 mln. AQSh dollaryn qura­ǵan. Qazir Aksý elektr stansa­syn­da №6 energoblokty qaıta ja­raqtandyrý jumystary basta­lyp ketipti. Qýaty 325 MVt. elektr energııasyn óndirýge ar­nal­ǵan bul jobanyń quny 265 mıllıon AQSh dollary bolatyn kórinedi. Jospar boıynsha №6 energoblok 2013 jylǵy jeltoq­san aıynda tolyq qýatynda iske qosylady. Sodan keıin Elbasy №2 ener­gobloktyń jumysyn basqaratyn jabyq ortalyqqa keldi. Aqsý jylý elektr ortalyǵynyń bas ınjeneri Vladımır Fenev Memleket basshysyna stansanyń ju­mys yrǵaǵyn baıandap, №2 ener­go­bloktyń áleýetimen tanystyr­dy. Sodan keıin Pavlodar obly­synyń ákimi Baqytjan Saǵyn­taev óńirdiń ekonomıkalyq damý kórsetkishteri oryn alǵan úlken stendtiń aldynda Elbasyna 2020 jylǵa deıingi údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­darlamasy sheńberinde oblysta is júzine asyrylatyn jobalar jaıynda baıan etti. Aqsý JES-tiń aýlasyndaǵy ashyq alańda respýblıka Prezıdentin eki myńnan astam ener­getıkter men stansa eńbekkerleri ystyq yqylaspen qarsy aldy. Alańdaǵy jyly shyraıly kezdesý shaǵyn mıtıngige ulasty. Men sizderdiń uıymshyl uj­ymdaryńyzǵa birinshi ret kelip turǵan joqpyn, dep bastady só­zin Elbasy. Ujymdaryńyz bas­tan ótkergen qıyn kezeńderdi, stansanyń turyp qalǵan kezderin de jaqsy bilemin. Stansany ty­ǵy­ryqtan shyǵarý maqsatynda ın­vestorlar izdegen kezimiz de esimde. Mine, búginde stansanyń jal­py ju­mys isteı bastaǵanyna 40 jyl tolyp otyr. Osy 40 jyl ishinde el ekonomıkasyn órkendetý jo­lyn­da stansanyń qosqan úlesi mol. Odan ári Memleket basshysy elimizdiń energetıkalyq áleýetin arttyrýda Aqsý JES-tiń atqaryp jatqan jumystaryna joǵary baǵa berip, elimizde qabyldanǵan ÚIID baǵdarlamasyn is júzine asyrýda energetıkterge júktele­tin mindettiń zor ekendigin atap kórsetti. Mine, sizder №2 ener­goblokty modernızasııalap, iske qostyńyzdar. Bul jobaǵa 270 mln. AQSh dollary kóleminde ın­vestısııa tartyldy. Aldaǵy ýa­qytta stansanyń 8 blogy birdeı kezeń-kezeńmen qaıta jaraq­tan­dy­rylatyn bolady. Búgin men elimizdi bir ǵana maqsatpen aralap júrmin. Ol – táýelsizdigimizdiń jıyrma jyly ishindegi qol jetkizgen jetistikterimizdi halyqqa jetkizý, dedi odan ári Elbasy. Eýropada bú­ginde eko­n­omıkalyq kúrdeli jaǵ­daı qa­lyp­tasqan. Jumys oryn­da­ry, ja­laqy, zeınetaqy qys­qa­rýda. AQSh ekonomıkasy defolt­qa ushy­raýdyń az-aq aldynda qal­dy. Al bizde kerisinshe zeı­net­aqy 30 paıyzǵa artty. Ja­qynda bıýdjettik sala qyzmet­ker­leriniń, dári­ger­ler men mu­ǵa­limderdiń jala­qy­sy da 30 paı­yzǵa kó­beı­tildi. Sizderdiń otba­sylary­ńyz­da da zeınetaqysy, jalaqysy ós­ken adam­dar bar shyǵar. Bul ıgi­lik­terdiń bári elimizdegi birlik pen tatýlyqtyń, jarqyn eń­bektiń ar­qasynda múmkin bolyp otyr­ǵan­dyǵyn aıta kelip, El­ba­sy óte kúrdeli úrdis bolyp ta­bylatyn №2 energoblokty qaıta jaraq­tan­dyrý jumysyn sapaly atqar­ǵan jumysshylar men ma­mandarǵa shynaıy alǵys sezimin jetkizdi. Biz elimizdi ındýstrııalandyrý maqsatyndaǵy orasan zor ju­mysty qolǵa aldyq, dedi Memleket basshysy. El ekonomıkasy bo­lashaqta munaı, metall jáne bas­qa shıkizatqa táýeldi bolyp qal­maýy úshin elimizde túbegeıli bas­qa ekonomıka qurylyp jatqanyn atap kórsetip, ÚIID baǵdarla­ma­sy aıasynda ótken jyly óńir­ler­de 152 jańa ındýstrııalyq ny­san­dardyń iske qosylǵanyn, bıylǵy jyldyń ózinde 72 iri óndiris oryndarynyń paıdala­nýǵa berilgenin aıtty. О́z sózinde Elbasy Nursultan Nazarbaev 2020 jylǵa deıingi kezeńge qabyldanǵan ÚIID baǵ­darlamasy el ekono­mı­kasyn qa­zir­gi deńgeıden eki ese arttyrýǵa qol jetkizýge múmkin­dik beretinin atap kórsetti. Pavlodar óńiri búginde elimizge qajetti elektr qýatynyń 40 paıyzyn beredi. Onyń ishinde sizderdiń de stansalaryńyz bar, dep jalǵastyrdy sózin odan ári Memleket basshysy. Pavlodarda medısınalyq mekemelerdiń baza­sy jaqsartylýda. Munda erekshe biliktilikti talap etetin, joǵary deńgeıdegi operasııalar jasala­dy. Búgin Qazaqstanda júrekke kúrdeli ashyq operasııalar jasala bastady, dedi Elbasy. Odan ári Memleket basshysy balalary­myz­dyń alańsyz oqyp, sapaly bilim alýy úshin, elimizdiń odan ári kórkeıip, gúldenýi úshin ashyq aspan, turaqtylyq pen tynyshtyq kerek ekenin ereshe atap kórsetti. Pavlodar – óndirisi órkendegen óńir. Qasıetti Ramazan aıynda sizderdiń barlyǵyńyzǵa bolashaq­ta baıandy baqyt tileımin, dedi Memleket basshysy. Odan keıin minbege Aqsý JES-tiń elektr slesari Alekseı Kononenko kóterilip, osydan 14 jyl buryn Prezıdenttiń stansa mamandarynyń aldyna energo­bloktardy qaıta jaraqtandyrý tý­­raly mindet qoıǵanyn eske al­dy. Búgin biz Sizdiń sol kóre­gendik tapsyrmalaryńyzdyń or­yn­dal­ǵany týraly raport beremiz, dedi ol. Sondaı-aq, minbege stansa ınjeneri Erlan Dáýletov, arnaýly maman Vera Nosık jáne basqalar shyǵyp, Elbasyna al­ǵys­taryn aı­typ, Aqsý elektr stan­sasynyń ujymy aldaǵy ýa­qytta da eńbek bıiginen kórine beretinine senim bildirdi. «Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııa» AQ bıylǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 40 004 mıllıon teńgeniń ónimin ón­dirgen. Atap aıtqanda, alty aı­dyń ishinde 6 899,8 mln. KVt. sa­ǵat elektr energııasy, 10 195,5 myń tonna kómir shyǵarylǵan. Bul ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda, birshama joǵary kórsetkish. Qazir aksıonerlik qoǵam 6 830 adamdy tu­raq­ty jumyspen qamtamasyz etip otyr. Munda eńbek etetinderdiń ortasha jalaqysy 97 925 teń­geden aınalady. Jylqybaı JAǴYPARULY, Sýretti túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.