Ekonomıka men qoǵamdy damytý úshin negizinen materıaldyq jáne ıntellektýaldyq qundylyqtarǵa baǵyttalǵan strategııalyq maqsattardy aıqyndap alý kerek. Osyǵan saı baǵyt-baǵdar Ult kóshbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan Respýblıkasyn Strategııalyq damytýdyń 2020 jyldarǵa deıingi Baǵdarlamasynda naqty kórinisin tapqan.
Memleket basshysynyń strategııasyn júzege asyrýdyń mehanızmderi men resýrstary Úkimettiń Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasynda (ÚIIDMB) belgilendi.
ÚIIDMB-nyń jańǵyrtý jobalaryndaǵy ıdeologııasyn tabysty júzege asyrý – kóbine orta jáne shaǵyn bıznestiń óristeýine yqpal etetin, ózine bastamashylyq pen «muzjarǵysh» rólin ala alatyn, laıyqty basqarý bıligin qamtamasyz etetin, korporatıvtik mádenıeti men adamı qory jetkilikti korporatıvtik sektor men onyń jetekshilerine baılanysty.
Jasyratyny joq, ashyq teńizge shyǵý múmkindigi bolmaı otyrǵan, osynshalyqty aýqymdy aýmaqty ıelengen elimiz úshin temir jol kóligin damytý men onyń jaǵdaıy óte mańyzdy bolyp sanalady. Júk aınalymy, ishki jáne halyqaralyq baǵdarlarda júk tasymaldaýdaǵy senimdiligi men qurylymy jóninen oǵan teń keletin básekeles joq. Eger de halyqaralyq ólshem negizinde alatyn bolsaq, «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy álemniń iri temir jol kompanııalarynyń ondyǵyna kiredi.
Qazaqstannyń temir jol jelisi Eýropa, Qytaı, jáne Ońtústik Azııanyń iri naryqtaryn jalǵaıtyn Soltústik-Ońtústik jáne Shyǵys-Batys halyqaralyq kólik dálizderiniń boıyna ornalasqandyqtan tranzıttik áleýeti óte zor.
Sońǵy jyldary «QTJ» UK» AQ jumysyndaǵy óndiristik-qarjylyq kórsetkishteriniń turaqty damý deńgeıi men negizgi jobalardy júzege asyrýy kompanııanyń bolashaqqa senimmen qaraýyna múmkindik áperedi.
Kompanııa 2010 jyldy barlyq óndiristik jáne qarjylyq kórsetkishteri boıynsha 2009 jylmen salystyrǵanda edáýir tabyspen aıaqtady. Júk aınalymy 213 mlrd. t-shaqyrymǵa jetkizildi. Iаǵnı 268 mln. tonna júk tasymaldandy. Ol 2009 jylmen salystyrǵanda 8% joǵary, josparǵa qaraǵanda 2,4 jáne 1% -ǵa joǵary kórsetkish.
Jolaýshylar aınalymy 13,9 mlrd. jolaýshy-shm, ıaǵnı 2009 jylmen salystyrǵanda 8,4% joǵary (al jospardaǵydan 13,2% joǵary).
Kompanııa kirisi 598 mlrd. teńgeni qurady. Ol 2009 jylmen salystyrǵanda 20% joǵary. Kompanııa tabysy 65 mlrd. teńgege jetti. Ol 2009 jylmen salystyrǵanda úsh esege joǵary, jospardan 43% artyq.
Biz 2011 jyly júk aınalymyn 214 mlrd. t-shm, jolaýshylar aınalymyn 14 mlrd. jolaýshy-shm oryndap, sol arqyly taza paıdany 85 mlrd. teńgege jetkizýdi kózdep otyrmyz.
Investısııalyq baǵdarlama
2010 jyly qorǵa qarjy quıýdyń jalpy kólemi 205.8 mlrd. teńgege jetkizildi. Bul 2009 jylmen salystyrǵanda eki esege joǵary.
Investısııalyq baǵdarlamany júzege asyrý aıasynda 2010 jyly 135 lokomotıv ( 2009 jylmen salystyrǵanda 22% joǵary), 2 423 júk vagondary (2009 jylmen salystyrǵanda 24% joǵary) 205 jolaýshylar vagony men elektropoıyzdary (2009 jylmen salystyrǵanda úsh esege joǵary) alynyp jáne kúrdeli jóndeýden ótkizilse, 600 shaqyrym jol (2009 jylmen salystyrǵanda eki esege joǵary) kúrdeli jóndeýden ótkizildi.
Aqparattandyrý men telekommýnıkasııa jobalaryn damytýǵa 19 mlrd. teńge qarjy jumsaldy. Poıyzdardyń qozǵalys qaýipsizdigin qamtamasyz etýge 9,3 mlrd. teńge, jol tehnıkalary men qural-jabdyqtaryn alýǵa 3,6 mlrd. teńge jumsaldy.
2011 jyly 461 mlrd. teńgeniń ınvestısııalyq josparyn oryndaý mindeti tur. Onyń ishinde 195 lokomotıvti, 11942 júk jáne 141 jolaýshylar vagondaryn kúrdeli jóndeýden ótkizý jáne satyp alý, 635 shaqyrym joldyń ústińgi qabatyn kúrdeli jóndeýden ótkizý kózdelýde.
Qarjylyq turaqtylyq
Kompanııa jumys nátıjesin kóterýdiń teńgermeli qarjylyq saıasatyn júzege asyryp keledi. Kompanııanyń qarjylyq turaqtylyǵy kórsetkishi týraly nesıelik reıtıngin «S&P» agenttigi kóterse, ony «Fitch ratings» agenttiginiń táýelsiz saraptaýy dáıektedi.
О́tken jyly kompanııa 700 mln. AQSh dollary kólemindegi on jyl merzimge arnalǵan 6,375% jyldyq syıaqylyq mólsherdegi eýrooblıgasııasyn tabysty ornalastyrdy. Osy arqyly bizdiń kompanııamyzdyń oblıgasııasyna ınvestorlardyń suranysy 8,2 mlrd. AQSh dollaryn qurap, usynys 12 esege artty.
Qazaqstandyq oblıgasııa emıtentine mundaı suranys tuńǵysh ret baıqalyp otyr. Halyqaralyq qarjylyq ınstıtýttardyń sarapataýynsha, 2010 jylǵy Qazaqstan Respýblıkasy korporatıvtik sektoryndaǵy úzdik shyǵarylym bolyp otyr.
Eýropalyq Qaıta Qurý jáne Damý bankimen strategııalyq qatynas aıasynda AQSh-tyń 355 mln. dollary kóleminde zaemy alyndy. Ol qarjynyń 250 mln. dollary júk vagony parkin jańǵyrtýǵa, 105 mln. dollary optıkalyq talshyqty baılanys júıesi qurylysyna jumsalady.
«Memlekettik barlyq holdıngteriniń basty mindeti - olarǵa kiretin ulttyq kompanııalar men basqa da uıymdardyń qyzmetin tártipke keltirýdiń eseptiligi men ashyqtyǵyn halyqaralyq korporatıvtik basqarý tájirıbesin engizý arqyly qamtamasyz etýi qajet».
N.Nazarbaev.
Korporatıvtik basqarý Ulttyq kompanııany basqarý júıesiniń sapasyn kóterý josparly túrde júrgizilip keledi. 2010 jyly «KPMG» ótkizgen dıagnostıkalyq saraptaý nátıjesi boıynsha kompanııaǵa 59 % korporatıvtik basqarý reıtıngi berildi. Bul «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory enshiles kompanııalary arasyndaǵy úzdik kórsetkish bolyp tabylady. Ústimizdegi jyly «QTJ» UK» AQ-da tutynýshylardyń, aksıonerlerdiń, memleket pen qoǵamnyń múddesindegi normalar men ustanymyna oraı, kompanııanyń qarym-qatynasy men basqarý tártibin belgileıtin bazalyq qundylyqtarǵa negizdelgen Korporatıvtik ıdeologııa men bıznes fılosofııasy túzilip, bekitildi. Kompanııa halyqaralyq ISO-9001 (sapa menedjmenti), ISO-14001 (ekologııalyq menedjment) jáne OHSAS 18001 (eńbekti qorǵaý jáne ómir qaýipsizdigi )standarttary negizinde Menedjmenttiń Yqpaldasqan Júıesi baǵdarlamasyn júzege asyra bastady. 2010 jyly Menedjmenttiń Yqpaldasqan Júıesi baǵdarlamasynyń birinshi kezeńi magıstraldyq jeli, tasymaldaý úderisine jáne korporatıvtik ortalyq deńgeıine engizildi. QTJ tuńǵysh ret qyzmet kórsetýdi basqarýdyń negizgi úderisi men kompanııanyń biryńǵaı úderis modeli úlgileri júıelenip, qujattaldy. 2014 jylǵa deıin kompanııanyń barlyq aımaqtardaǵy kásiporyndary Menedjmenttiń Yqpaldasqan Júıesi baǵdarlamasymen qamtylatyn bolady. «Temir jol salasy qaýipsizdiktiń halyqaralyq talabyna saı bolýy tıis»N.Nazarbaev.
Qozǵalys qaýipsizdigin jaqsartý Poıyzdardyń qozǵalys qaýipsizdigin qamtamasyz etý kompanııanyń mańyzdy mindeti bolyp tabylady. Tehnologııalyq tártipti jaqsartý basqarý júıesin jetildirý, ınfraqurylym men jyljymaly quramdy jańǵyrtýǵa ınvestısııa tartý, qaýipsizdik sharalaryna arnalǵan maqsatty ınvestısııa tartý arqyly 2007-2010 jyldary aqaýlyqtardyń jalpy sany 3,7 esege, al erekshe aqaýlyqtardyń sany 2,1 esege azaıdy. 2011 jyldyń alǵashqy jartysyndaǵy qozǵalys qaýipsizdigine jumsalǵan qarjy 49 mlrd. teńgeni qurady. Osy aralyqta qozǵalys qaýipsizdigin buzý oqıǵalary 20%, aqaýlyqtar 23%, erekshe aqaýlyqtar elý paıyzǵa azaıdy. Básekelestikti kúsheıtý Kompanııa tranzıttik jáne konteınerlik tasymaldaýdyń naryqtyq júıesinde temir jol kóligine tutynýshylardy tartý men suranys ıelerin qyzyqtyrý úshin barlyq kúshin jumsaýda. 2010 jyly tranzıttik tasymal kólemi 14 mln. tonnaǵa jetti. О́tken jyly konteınerlik tasymal 20% ( 2009 jyly 261 473 kont. 2010 jyly 315 523 kont.) ósse, ótkizilgen konteınerlik (2010 jyly 1 126 konteınerlik poıyz, 2009 jyly 687 poıyz) poıyzdar sany 64% artty. «QTJ» UK» AQ konteınerlik tasymaldaýdaǵy jetekshi oıynshylarmen strategııalyq áriptestik qarym-qatynas ornatý úshin «Kedentransservıs» AQ bazasynda TMD jáne Baltyq jaǵalaýy elderimen «Transkonteıner» AAQ birlesken kásipornyn qurdy. Sondaı-aq, tranzıttik baǵdarlardaǵy júkterdiń qozǵalys merzimin azaıtý, TMD jáne EýroOdaq elderi arasyndaǵy memleketaralyq shekaralardaǵy qatynasty jedeldetý maqsatynda biryńǵaı kóliktik júkparaq SIM/SMGS engizý jóninde qyrýar jumystar atqaryldy. Júk tasymaldaýdaǵy kedergilerdi azaıtý maqsatynda «Batys Damý» jáne «Dostyq-Alashańqaı» shekaralyq beketterin damytý baǵdarlamalary jalǵasyn tapty. Uzaq merzimdi strategııalyq ósý Memleket basshysy bekitken Qazaqstan Respýblıkasyn Strategııalyq damytýdyń 2020 jyldarǵa deıingi josparyna sáıkes jáne Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń Memlekettik baǵdarlamasy aıasynda Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kólik ınfraqurylymyn damytýdyń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan Baǵdarlamasy qabyldandy. Sonymen birge kompanııa men salany damytýdyń uzaq merzimdik keshendi tujyrymdamasyna negizdelgen «QTJ» UK» AQ-ty damytýdyń 2020 jyldarǵa deıingi Strategııalyq baǵdarlamasy bekitildi. Biz taıaý bolashaqta bıznes júrgizýdegi álemdik tájirıbege negizdelgen Qazaqstannyń joǵary sapaly kóliktik- logıstıkalyq korporasııasyn quratyn bolamyz. Kompanııa strategııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda 1520 mm joltabandy temir jol kóligine qyzmet etýde jetekshilikke ıe bolýǵa talpynýda. Ol úshin óndiristik úderisterdi basqarý, ınfraqurylymdy asa joǵary talaptarǵa sáıkestendirý, eńbekkerlerdiń joǵary kásibı sheberligin damytý kózdeledi. Aktıvti jańǵyrtý men áleýetti damytý Qazaqstan temir jolynyń qaýipsizdik kórsetkishin, sapany, ekonomıkalyq kórsetkishti, basqarý júıesindegi ashyqtyqty qamtamasyz etýi, tutynýshylar men áriptestermen qatynasty jaqsartýy, aksıonerlermen jáne úılestirýshi organdarmen jumysty tabysty júrgizýi – óz kezeginde kompanııanyń halyqaralyq jáne ulttyq ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýynda ishki jáne syrtqy resýrstaryn jumyldyrýǵa qyzmet etedi. Barlyq qabyldanǵan qujattarǵa qaraǵanda, 2020 jyldary salanyń óndiristik aktıvi jańǵyrtylyp, shamamen 30 mlrd. AQSh dollarynan astam qarjyny quraıtyn bolady. Bıylǵy jyldyń ózinde Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda mańyzdy temir jol ınfraqurylymy men jobalar júzege asyrylady. О́zen–Bolashaq (Túrkimenstanmen memlekettik shekara) temir jol jelisi arqyly О́zen –Qyzylqııa – Bereket – Etrek–Gorgan arqyly Parsy shyǵanaǵy elderine shyǵamyz. Jetigen – Qorǵas Qazaqstan men Qytaı temir jol jelilerin shekaralyq beketter arqyly jalǵastyratyn ekinshi joba bolyp tabylady. Biz jyljymaly quramdy jáne temir jol kóliginiń ınfraqurylymyn, tehnıkalyq jabdyqtaryn jańǵyrtýdyń keshendi jobalaryn júzege asyrýdy bastadyq. Jańa jobalar aıasynda júk vagondaryn jáne teplovoz shyǵaratyn zaýyttar iske qosyldy. Kelesi kezekte jolaýshylar vagondaryn, elektrovozdardy jáne ınfraqurylymǵa qajetti jabdyqtardy shyǵaratyn óndiris oryndaryn iske qosý tur. 2013 jyly tolyq qýatynda jumys istegen kezinde bul zaýyttardan jylyna 5500 júk vagondary men 250 lokomotıv shyǵarylatyn bolady. «Biz 2016 jyly Qazaqstannyń saýda, logıstıkalyq, iskerlik habqa aınalýyna kúsh salamyz».N.Nazarbaev.
Strategııalyq turaqtaný men jańǵyrtý Búginde kompanııa óz damýynyń mańyzdy kezeńinde tur. Kompanııanyń iskerlik qarym qatynasyndaǵy bedeliniń arta túsýine naryqtyq júıe, kóliktik-logıstıkalyq qyzmettegi halyqaralyq jáne ishki básekelestik faktorlary oń áser etýde. Osyǵan baılanysty, «QTJ» UQ» AQ óziniń jetekshilik pozısııasyn saqtap qalý úshin – ınstıtýsıonaldyq jańǵyrtý, memlekettik úılestirýdi yryqsyzdandyrý, óndiristik-ekonomıkalyq jumys sapasyn kóterý, óndiristik aktıvterdi molaıtý, basqarýdy jetildirý sekildi keshendi sharalardy júzege asyrýda. Memlekettiń ekonomıkany aýdandastyrýdaǵy strategııasynda qarastyrylyp jatqan jetkizý júlgesindegi qıyndyqtar Keden odaǵy aıasynda básekelestiktiń artýy, qazaqstandyq ónimderdiń ǵalamdyq naryqqa qıyndyqsyz ótýi úshin ekonomıkaǵa kóliktik-logıstıkalyq qyzmet kórsetýdiń jańa sapalyq deńgeıine kóterilý qajet bolady. Bul jolda biz álemniń jetekshi temir jol kompanııalarynyń tájirıbesine súıenemiz. XX ǵasyrdyń 80-90-jyldary órkenıetti elderdiń kópshiliginde temir jol kóligin reformalaý bastaldy. Reformalaýdyń negizi memlekettik kompanııalardy kommersııalandyrý men naryqtyq básekeselestikti memlekettik retteýdi almastyrý boldy. Jańa jaǵdaıda kóptegen iri temir jol kompanııalary sapaly túrde serpindi damý satysyna ótti. Máselen, Germanıı Deutsche Bahn AG ulttyq temir jol kompanııasy on jyl reformasy kezinde qaryzǵa batqan kásiporynnan asa iri ǵalamdyq kóliktik-logıstıkalyq kompanııaǵa aınala bildi. Ondaǵy eńbek ónimdiligi 237 % ósti. 1999 jyly jalpy shyǵyny 2 mlrd. eýro bolatyn. 2005 jyly paıdasy 4,4 mlrd. eýroǵa jetti. Búginde Deutsche Bahn AG temir jol tasymaly jóninen Eýropadaǵy nómiri birinshi orynǵa shyqty. Avtokólik tasymaly jóninen Eýropada birinshi, áýe arqyly júk tasymaldaýdan álemde ekinshi, teńiz arqyly júk tasymaldaýdan álemde úshinshi, tutynýshylarǵa qyzmet kórsetetin logıstıkalyq qoımalyq qyzmeti turǵysynan álemde besinshi orynǵa ıe. Kompanııanyń temir jol qyzmetindegi úlesi jalpy kóleminiń 43 paıyzyn quraıdy. Germanııanyń aýmaǵynan tys jerdegi kóliktik qyzmeti jalpy kóleminiń 32 paıyzyna jetken. Qazirgi tańda teńiz baǵdaryndaǵy, qurlyqaralyq kólik dálizderi óz dárejesinde paıdalanylmaı jatqandyǵyn baıqaǵan álemdik kólik kompanııalary men memleketter ózderiniń korporatıvtik strategııalyq júıelerin jasaqtaýda. Memleket basshysy Qazaqstandy saýda, logıstıkalyq jáne iskerlik hab etý jóninde tapsyrma qoıyp otyr. Bul óz kezeginde Qazaqstannyń kóliktik-logıstıkalyq júıesinde halyqaralyq naryqtaǵy joǵary básekelestik deńgeıine kóterilýine yqpal etedi. Osyǵan baılanysty temir jol kóligi ınfraqurylymyn damytýdyń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan salalyq Baǵdarlamasyn tolyqqandy júzege asyrý asa ómirsheń mańyzdy másele bolyp tabylady. Temir jol kóligindegi ınstıtýsıonaldyq jańǵyrtýdy júzege asyrý, temir jol kóligindegi tasymaldaý úderisin yryqsyzdanyrý, áleýmettik mańyzdy qyzmet túrlerin júz paıyzdyq memlekettik qaıtarymsyz qarjylandyrý, ınfraqurylymdy damytýdy memlekettik ınvestısııalaýdy atqarý arqyly Baǵdarlama degenine jetedi. Salanyń maqsatty modelin esepteı kelip, kólik naryǵyndaǵy ǵalamdyq transulttyq belgilerdi saraptaý, kólikti jáne ekspedıtorlyq-dıstrıbıýterlik bıznestiń birigýine oraı, tasymaldaýdyń ıntermodaldyq túriniń damýyna tarazylap jańa óriske shyǵýdyń joldaryn júıeledi. Kompanııanyń basty strategııasynyń negizi bıznestiń jańa segmentin damytý men qyzmet kórsetýdiń aýqymyn keńeıtý, tutynýshylarǵa barynsha qolaıly yqpaldasqan ıntermodaldyq kóliktik-logıstıkalyq servıstik qyzmet túrlerin jasaqtaý bolyp tabylady. Sondyqtan da bizdiń Strategııamyz mynany qarastyrady: - jeke ulttyq jáne halyqaralyq kóliktik-logıstıkalyq ortalyqtaryn jasaqtaý men kóliktik aktıvterdiń negizin qalaý; - ıntermodaldyq kóliktik qyzmetti uıymdastyrý; - Qazaqstan Respýblıkasynda naryqtyq mádenıet pen tájirıbeni paıdalana otyryp, kóliktik jáne logıstıkalyq qyzmet sapasyn álemdik deńgeıge kóterý. «XXI ǵasyrda ınnovasııa órkendeýdiń sınonımi bolyp qabyldanady. Kimde-kim jańa ózgeristi tez qabyldasa, sol tabysty bolady».N.Nazarbaev.
Innovasııa – tıimdilikti kóterý kilti Kompanııanyń strategııalyq baǵdarlamasy aıasynda jumys tıimdiligin jaqsartý turǵysynda eńbek ónimdiligin kóterý, jyljymaly quramdy jańǵyrtý, óndiristik aktıvter qurylymyn ońtaılandyrý, óndiristik úderisti avtomattandyrý men mehanıkalandyrý deńgeıin kóterý, resýrstyq energoúnemdeý tehnologııalaryn qoldanysqa engizý qarastyrylady. Osyndaı sharalardy júzege asyrý arqyly 2010 jyly eńbek ónimdiligi 2009 jylmen salystyrǵanda 22 paıyzǵa ósip, ár adam basyna shaqqanda 4 mln. 82 myń teńgeni qurady. Ár temirjolshyǵa shaqqanda 2 229 myń t-shaqyrymnan keledi. Kórsetilgen ónimniń ózindik quny 6% qurap, ınflıasııa (7,8%) mólsherinen tómen boldy. Kiristi ulǵaıtyp, shyǵyndy ońtaılandyrýdyń nátıjesinde kompanııa 15 mlrd. teńge ekonomıkalyq tıimdilikke qol jetkizdi. Onyń ishinde kiristi ulǵaıtý arqyly 4 mlrd. teńge, shyǵyndy ońtaılandyrý arqyly 11 mlrd. teńgeni qurady. Kompanııadaǵy eńbek ónimdiligin jaqsartý jónindegi keshendi sharalardy júzege asyrý arqyly kompanııa tobyndaǵy kásiporyndarda 2020 jyly ekonomıkalyq tıimdilik 379 mlrd. teńgege jetkiziletin túri bar. 2015 jyly eńbek ónimdiligi 2010 jylmen salystyrǵanda eki esege, 2020 jyly úsh esege deıin artady. Osylaısha, óndiristik aktıvterdi jańǵyrtý men jańalaýǵa qarjy kózi tabylady. Bul maqsatqa jetý úshin tasymaldaý úderisine, tutynýshylarǵa servıstik qyzmet kórsetý, ınfraqurylymdar men jyljymaly quramdardyń qyzmetin ınnovasııalyq jańǵyrtý qajet. Bizde tasymaldaý úderisin josparlaýdyń «MULTIRAIL» avtomattandyrylǵan júıesi óndiriske engizilýde. Bul ádis Kanada, AQSh, Germanııa, Shvesııanyń jetekshi temir jol kompanııalarynda júk tasymalyn «tonnalyqpen» emes «reıstik» ólshemmen baǵalaýǵa múmkindik áperedi. Bul joba ótken jyly Arys - Qandyaǵash temir jol teliminde qanatqaqty joba retinde óndiriske engizilgen-di. Bul joba arqyly vagon aǵyny telimde topqa jasaqtalady. Belgilengen keste boıynsha turaqty jelimen burynǵydan áldeqaıda sapalyq múmkindigi joǵary tehnologııalyq ónim qyzmet kórsetedi. Ol arqyly suryptaý jumysy qysqartylady, vagondardyń keptelip qalýy bolmaıdy jáne lokomotıv parkin paıdalaný merzimi qysqarý arqyly ekonomıkalyq tıimdilikke qol jetkiziledi. Respýblıkadaǵy temir jol jelisin reıstik modelmen 2013 jyldyń aıaǵyna deıin tolyq qamtý kózdelýde. Jańalyq vagon ónimdiligin 15%, lokomotıv paıdalanýdyń tıimdiligin 20% kóteredi. Ústimizdegi jyly kelisim jáne kommersııalyq jumystardy qaǵazsyz resimdeý men júk jóneltýshilerdiń tapsyrysyn oryndaýdyń avtomattandyrylǵan júıesin (ASÝ DKR) óndiriske engizý merzimi aıaqtalady. Sonyń nátıjesinde júk jóneltýshilerdiń tapsyrysyn óńdeý merzimi bes kúnnen bir saǵatqa deıin jetkizilse, esep aıyrysý úsh kúnnen bir saǵatqa deıin jetkizilip, kedendik resimdeý jeńildetiledi. Infraqurylym nysandarynyń jaǵdaıyn dıagnostıkalyq qadaǵalaý men basqarýdyń ınnovasııalyq júıesin óndiriske engizý qanat jaıdy. Ol óz kezeginde: – ınfraqurylymdaǵy barlyq nysandardy yqpaldasqan ólshem parametrlerimen esepteýdiń biryńǵaı kesheni qalyptasady; – ınfraqurylym nysandarynyń aqaýyn anyqtaý avtomattandyrylady; – ınfraqurylym nysanyn jóndeýden ótkizýdiń naqty jaǵdaıy anyqtalady; – jóndeý sapasy avtomatty túrde baqylanady; – ınfraqurylymdaǵy eńbek ónimdiligi artyp, dıagnostıkalyq baqylaý kúsheıedi; – óndiristik úderister ońtaılandyrylady. Qazirgi tańda energoresýrstardy únemdeý men baqylaýdyń avtomattandyrylǵan júıesi óndiriske engizilýde. Ol arqyly búkil kompanııanyń stasıonarlyq nysandary men lokomotıvterdiń energoresýrs jumsaý barysy táýlik boıy úzlissiz, turaqty monıtorıngilik baqylaýda bolady. Júıe jumsalǵan janar-jaǵarmaı, baktegi qalǵany, lokomotıvterdiń senimdiligin kúsheıtip, paıdalaný shyǵynyn azaıtady. Poezdardyń naqty ýaqyttaǵy júris-turysyn baqylaýdyń álemdik standartyna kóshe bastaý men poezd qozǵalysynyń qaýipsizdigin kúsheıtý, ınfraqurylym telimderiniń ótkizý múmkindigin joǵarylatý maqsatynda avtomattandyrylǵan dıspetcherlik basqarý júıesi óndiriske engizilýde. Negizinen: Poezdardy jáne lokomotıvterdi avtomatty basqarý; – ara qashyqtyǵyn retteý; – stansııalar men qýma joldarda baǵyttaýysh burma, belgi berý, basqa da quraldardy avtomattandyrý júzege asyrylady. Stansııalardyń ótkizý jáne óńdeý múmkindikterin kúsheıtý, vagondardyń óńdeý merzimin qysqartý, poezdar men qujattardy resimdeý, personaldyń eńbek ónimdiligin kúsheıtý maqsatynda «ASÝ «Stansııa jumysy» avtomattandyrylǵan júıesi iske qosyla bastady. Osy júıemen: – stansııadaǵy aýysymdyq–táýliktik jumystardy josparlaý júzege asyrylady; – ıntellektýaldyq beıne baqylaý júıesi ornatylady; – stansııanyń elektrondyq qujat aınalymy bolady; – geoaqparattyq tehnologııa yqpaldasady. Jolaýshylar keshenindegi – Ekspress aqparatty júıesiniń tozyǵy jetýine baılanysty ol sońǵy úlgidegi ınnovasııalyq «Arǵymaq» júıesimen almastyrylady. Qazirgi tańda kompanııa portfelinde álemdik jetekshi temir jol ákimshilikteriniń tájirıbesinen ótkizilgen jáne ózindik «noý-haý» retindegi 14 ınnovasııalyq joba qarastyrylýda. Jolaýshylar tasymalyn damytý – kompanııanyń erekshe jaýapkershiligindegi jaı Kompanııa jolaýshylar tasymalyn jetildirýdiń máselesin turaqty nazarda ustaıdy. 2010 jyly qyzmet kórsetýdiń basty sapalyq kórsetkishiniń biri jolaýshylar poezdarynyń belgilengen kestesiniń oryndalýy 47% jetildirildi. (2009 jyly poezdardyń keshigý oqıǵasy 5 055 bolsa, 2010 jyly 2681-ge azaıdy) Jolaýshylar poezdaryn syrtqy jáne ishki árleý jumystarynyń servıstik qyzmet sapasyn kóterý maqsatynda jańa korporatıvtik standarty bekitilip, óndiriske engizile bastady. Osy baǵdarlama aıasynda «Astana – Máskeý», «Almaty – Máskeý», «Almaty – Shymkent» jáne «Aqtóbe – Almaty» baǵdaryndaǵy poezdar jańǵyrtylyp, «Astana – Pavlodar», «Astana – Atyraý» baǵdarlaryna jańa poezdar shyǵaryldy. «Astana – Býrabaı kýrorty» men «Astana – Kókshetaý» baǵdaryndaǵy jyljymaly quramdar ózgertildi. Jyl aıaǵyna deıin taǵy da eki jyljymaly quram jańǵyrtylady. 2010 jyly 1320 jolaýshylar vagondary jóndeldi. Olardyń 122-si kúrdeli qalpyna keltirý, 419-y kúrdeli jóndeý, 779-y depolyq jóndeýden ótkizildi. Bıylǵy jyly 22 jańa vagon satyp alyndy. Osylaısha jolaýshylar vagondary parkiniń tozyǵy jetý deńgeıi báseńdedi. Qyzmet kórsetý sapasyn ósirý maqsatynda bes vagon múgedekterdi tasymaldaýǵa yńǵaılandyryldy. Iri vokzaldarda ózine ózi qyzmet kórsetýdiń tranzaksıalyq termınaldary ornatylyp, elektrondyq kezek júıesi ornatyldy. 2010 jyly poezd bıletterin Internet arqyly satý kólemi úsh esege ósti. Elektrondyq júıemen 2010 jyly 26 137 bılet satylsa, 2009 jyly 8 598 bılet satyldy. «Tulpar» poezynda jolaýshylardyń Intenet júıesin paıdalanýyna múmkindik jasaldy. Jolaýshylar tasymaldaýdyń sapasy túbegeıli ózgertiledi. Kompanııanyń strategııalyq baǵdarlamasynda jolaýshylar tasymaldaýdy jedeldetý, toǵyz joldyń toraptarynda –habtarda logıstıkalyq jańa modelder engizip, jaqyn jáne alys qashyqtyqtarǵa ıntermodaldyq tasymaldaý qarastyrylǵan. 2010 jyly jolaýshylar poezdarynyń jyldamdyǵy 296 shaqyrymda kúsheıtilip, barlyǵy 1623 shaqyrym jolda poezdar joǵary jyldamdyqpen júre alatyn boldy. Bolashaqta 7800 shaqyrymda joǵary jyldamdyqty poezd qozǵalysy engizilip, oblys ortalyqtarynda júrý ýaqyty eki esege qysqarady. Osyǵan baılanysty ıspandyq «Talgo» kompanııasymen birlesip, jylyna 150 vagon shyǵara alatyn birlesken zaýyt qurylysy bastaldy. Jobany Úkimettiń jolaýshylar vagondaryn satyp alý jónindegi uzaq merzimdik jeńildikti zaemy arqyly qoldaýymen júzege asyrylýda. Degenmen, poezd qozǵalysyn jyldamdatý jónindegi baǵdarlamany júzege asyrý stansııalardyń tehnıkalyq ınfraqurylymyn tehnıkalyq jańǵyrtý ony baqylaý, ótkizý múmkindigin kóterý, poezd qozǵalysyn basqarý, júk tasymaldaýǵa arnalǵan ekinshi joldardy salý sekildi qosymsha qyrýar ister kózdeledi. Osy jobany júzege asyrýǵa qosymsha 500 mlrd. teńge qarastyrylýy tıis. Baǵdarlamanyń áleýmettik mán-mańyzynyń joǵarylyǵy men Qazaqstan ekonomıkasyna barynsha tıimdiligine oraı kompanııa memleket tarapynan kómek kútedi. Biz 2010-2011 jyldary buryn jeke ıelikter men jergilikti atqarý organdarynyń quzyrynda bolǵan 230 temir jol vokzalyn paıdalanýǵa qabyldap aldyq. О́kinishke oraı, olardyń birqatary apatty jaǵdaıda tur. Qysqa merzimde Kompanııanyń jelilik bólimsheleri arqyly aǵymdaǵy jóndeýden ótkizilip, qysqy maýsymǵa daıyndaldy. Qazirgi tańda Kompanııanyń paıdalanyp otyrǵan vokzaldary 303-ke jetti. Jolaýshylardyń qaýipsizdigi men servıstik qyzmet kórsetý deńgeıin jaqsartýdyń 2011- 2012 jyldarǵa arnalǵan josparyna oraı, shaǵyn stansııalarda júz vokzal salynyp, 154 vokzalda kúrdeli jóndeý jumystary jasalady. «Indýstrıaldyq damý – jańa onjyldyqtaǵy bizdiń elimizdi damytýdyń tyń múmkindigi».N.Nazarbaev.
Bizdiń údemeli ındýstrııaǵa qosar úlesimiz 2010 jyl temir jol kóliginiń jańa tehnologııalyq serpindi damý kezeńi boldy. Biz Djeneral Elektrık, Talgo, Sımens, Alstom sekildi álemdik óndiris alpaýyttarymen temir jol mashınasyn jasaýdyń keshendi jobalaryn bastap kettik. Aıta ketý kerek, árbir jobada óndiriske qajetti bólshekter men qural-jabdyqtardy jetkizýde otandyq ónim óndirýshilerdiń úlesin ósirý kózdelgen. 2010 jyly jeltoqsanda «Lokomotıv qurastyrý zaýyty» AQ Prezıdentiniń «Altyn sapa» syılyǵynyń jeńimpazy atanyp, «О́ndiristik maqsattaǵy úzdik kásiporyn» atalymy boıynsha júldelerdi jeńip aldy. Bıylǵy jyly 78 magıstraldy teplovoz shyǵarylady. Qazirgi tańda bizdiń teplovozdarymyz Reseı Federasııasynda sertıfıkattaýdan ótkizilýde. 2011 jyly qazaqstandyq vagon qurastyrý zaýyttary «KVK» JShS men «ZIKSTO» AQ júk vagondaryn serııalyq túrde shyǵarýǵa kiristi. О́tken jyly otandyq elýden astam kásiporyn 6,5 mlrd. teńgeniń 880 túrli qural-jabdyqtary men qosalqy bólshekterin shyǵardy. Sonyń nátıjesinde qazaqstandyq ónim óndirýshilerdiń úlesi 79 paıyzǵa jetkizilip, 1500 jumys orny ashyldy. Eńbek ónimdiligi bir jumysshyǵa shaqqanda 134 myń dollardy qurady. Al, Qazaqstandaǵy mashına qurastyrý salasyndaǵy ortasha kórsetkish shamamen 15 myń dollar. Bizdiń strategııalyq maqsatymyz – 2015 jyly Qazaqstanda jylyna 300 mlrd. teńgeniń ónimin shyǵaratyn temir jol mashınasyn jasaý kásporyndaryn jasaqtaý. Bıylǵy jyldyń ózinde temir jol kóligine qajetti mashına jasaý kólemi 100 mlrd. teńgege jetkizilip, 2008 jylmen salystyrǵanda deńgeıi on esege artady. «Qazaqstan, Reseı, Belorýstyń qatysýymen Kedendik Odaq bizge 170 mıllıon turǵyny bar IJО́ 1,4 trıllıon dollar bolatyn rynokqa jol ashady».N.Nazarbaev.
Kedendik Odaq talabynan týyndaǵan tapsyrmalar Qazaqstan, Reseı, Belorýstyń qatysýymen qurylǵan Keden Odaǵy men Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistik taraptardyń kólik júıesindegi yqpaldastyqty jańa deńgeıge kóteredi. Kedendik Odaq aıasyndaǵy elderde kedendik resimdeýlerdi alyp tastaý júk aǵyndarynyń ótýine qolaıly áser etýmen qatar tasymaldyń ósýine de yqpalyn tıgizedi. Bul oń úrdis 2010 jyl qorytyndysy men 2011 jyldyń alǵashqy jartysynda baıqaldy. Kedendik Odaqtyń qurylýy biryńǵaı kólik keńistiginde tranzıttik áleýettiń arta túsýine dem berdi. Osyndaı jaǵdaıda Keden Odaǵyna qatysýshy memleketterdiń temir jol kompanııalarynyń áriptestigi-tranzıttik tasymaldaýdy strategııalyq damytýdy birlese qolǵa alýymen mańyzdy. Strategııalyq áriptestiginiń kilti esebindegi «QTJ» UK» AQ men «Transkonteıner» AAQ birlesken kásiporny negizinde konteınerlik tasymaldy jáne termınaldyq qyzmetti, onyń ishinde Qazaqstan men Qytaıdyń arasyndaǵy shekaralyq beketke qyzmet kórsetýi ýaqyt údesinen shyqqan ýaǵdalastyq dep aıtýǵa bolady. Kedendik Odaq qurý jáne Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistik bizdiń elderimizdiń arasynda tarıhı túrde qalyptasqan Oral men Batys Sibirdiń elektr stansııalaryn tehnologııalyq turǵyda Ekibastuz kómir basseınimen jalǵaıtyn jylý-energetıkalyq keshenderdi, klasterlerdi qaıta qalpyna keltirýge jol ashady. Jańa jaǵdaıda tasymaldaý úderisinde biryńǵaı kóliktik-logıstıkalyq tehnologııanyń barynsha ońtaıly tustaryn birlese paıdalanýǵa qaıta orala alamyz. Qazaqstan men Reseı temir joldarynyń ózara iskerlik qarym-qatynasy men Kedendik Odaq turǵysyndaǵy quqyqtyq bazasy, qatysýshylardyń múddelestigi naryq negizindegi tapsyrmalardy tıimdi sheshýge qolqabys etedi. Bizdiń oıymyzsha, bul tapsyrmalardyń ońtaıly sheshilýi bıznes pen qoǵam aldyndaǵy Keden Odaǵy men Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistik sekildi halyqaralyq uıymdardyń abyroıynyń kóterilýine septigin tıgizedi. «Joǵary tabys, myqty densaýlyq, jaıly baspana, belsendi eńbekke baǵdarlana bilý – bul básekelesýge qabiletti adam».N.Nazarbaev.
Áleýmettik jáne kadr saıasaty О́zimizdiń jumysymyzda biz kompanııa men ınfraqurylym, munda tek kólik logıstıkalyq qana emes, áleýmettik, bilim berý, aqparat damyp jatsa, onda bizdiń memleketimiz de damýdyń ústinde degen ustanymdamyz. «QTJ» UK» AQ-da Korporatıvtik áleýmettik jaýapkershilik saıasaty ázirlengen. Jolaýshylardy tasymaldaý boıynsha áleýmettik baǵyttaǵy mindetti tikeleı oryndaýdan basqa Kompanııa ár túrli áleýmettik jobalardy júzege asyrý isinde de belsendi jumys istep keledi. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligimen birlesip, biz «Densaýlyq» jáne «Járdem» atty eki medısınalyq poezdy iske qostyq. 2010 jyly «jyljymaly emhanaǵa» dárigerlik kómek surap 24 myńǵa jýyq adam kelgen. Bıylǵy 28 aqpandaǵy Elbasymyzdyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda berilgen tapsyrmasyna sáıkes, 2011 jyldyń qyrkúıeginde «Salamatty Qazaqstan» atty úshinshi medısınalyq poezd jumys isteı bastaıdy. Ol medısına ǵylymynyń sońǵy tehnıkalarymen, sonyń ishinde telemedısına quraldarymen jabdyqtalǵan. О́tken jyly Kompanııa jumysshylarynyń óz qarjysyna tabıǵı apattan zardap shekken Eginsý, Alajıde, Kopr, 47 razezd stansalarynda 20 turǵyn úıdi salyp berse, 23 úı kúrdeli jóndeýden ótti. Al Dostyq stansasynda 216 jańa páterlerdiń kiltteri tabys etildi. Bıyl Kompanııa 2015 jylǵa deıingi turǵyn úı baǵdarlamasyn qabyldady. Buǵan aldyn ala esepter boıynsha 19 mlrd. teńge kóleminde qarajat jumsalmaq jáne Kompanııa qyzmetkerlerine «Turǵynúıqurylysjınaqbanki» AQ arqyly 15 jylǵa bólip tóleý boıynsha satý josparlanyp otyr. Kompanııa korporatıvtik áleýmettik jaýapkershilik tujyrymdaryna saı: - sý tasqynynan zardap shekken Batys Qazaqstan oblysynyń turǵyndaryna 1 mlrd. tengeden astam qarajatqa kómek kórsetti; - Qaraǵandy oblysy ákimdigimen jasasqan memorandýmǵa sáıkes, Aqadyr aýylyn abattandyrýǵa 115 mln. teńge bóldi; - Qaraǵandy qalasynda jańa meshitti salýǵa 30 mln. teńge jáne Pavlodar stansasyndaǵy temirjol vokzaly ǵımaratyn qalpyna keltirýge 50 mln. teńge kóleminde demeýshilik kórsetti; - áleýmettik jaǵdaıy tómen azamattardy qoldaý maqsatynda 97 mln. teńgeden astam qarjy baǵyttady. Aǵymdaǵy jyly Kompanııa qaramaǵyndaǵy enshiles kásiporyndar boıynsha kadr rezervin jasaqtaý men daıyndaý jónindegi jańa erejelerdi bekitti. Kompanııalar tobynyń úsh deńgeıli kadr rezervin: strategııalyq, korporatıvtik jáne bazalyq, jasaqtaıtyn qujatqa sáıkes, Kompanııanyń bos laýazymdaryna jedel túrde kadrlar tabýǵa múmkindik týyp otyr. Jas mamandardy damytý jáne qoldaý maqsatymen aımaqtyq jáne respýblıkalyq jastar forýmdaryn ótkizip, 700-ge jýyq jas jumysshy dáris aldy. Bıylǵy alty aıdyń ishinde Kompanııalar toby boıynsha túrli mamandyqtaǵy 1 438 jumysshy kásibı biliktiligin arttyrdy. Kompanııanyń Oqytý ortalyqtarynda kásibı daıyndyqtan jáne biliktiligin arttyrý dáristerin 2 344 jumysshy alsa (2010 jyly 2 345 qyzmetker), al jyldyń sońyna deıin taǵy 3 624 qyzmetkerdi oqytý josparlanǵan. Memlekettik tildi oqytý júıeli túrde júzege asýda. Qazir 447 topta 5 000-ǵa jýyq tálimger qazaq tilin úırenip júr. Kompanııa alys shetelge oqýǵa jiberýdi josparlap otyrǵan 60 qyzmetker úshin aǵylshyn tilin tereń oqytý kýrstary uıymdastyrylǵan. Kompanııanyń kásiporyndaryna Qazaq kólik jáne kommýnıkasııa akademııasynyń 261 túlegi jiberildi, joǵary oqý oryndary men kolledjderdiń 1500 stýdenti kompanııanyń qurylymdyq bólimshelerinde kásibı tájirıbeden ótti, al Qazaq kólik jáne kommýnıkasııa akademııasy men kolledjderdiń 50-den astam oqytýshysy óndiristik synaq isin ótkerdi. Qazaqstannyń oqý oryndary stýdentteri men Kompanııa jumysshylarynyń arasynda Ýhan ýnıversıtetinde (QHR) oqytý úshin 10 úzdikti anyqtaý boıynsha baıqaý ótkizildi, «TEMPUSIV» eýropalyq jobamen birigip, Kompanııanyń 30 qyzmetkeri. «Halyqaralyq temirjol kóligindegi Interoperabeldik/Qaýipsizdik/Sertıfıkattaý mamandyǵy boıynsha oqýlaryn támamdap magıstr dıplomdaryna ıe boldy. Qyzmetkerlerdi kásibı turǵydan damytý júıesin jetildirý boıynsha jumys jalǵasyn tabýda, Astana qalasynda zamanaýı joǵary tehnologııalyq oqytý-daıarlaý ortalyǵyn qurý jóninde sheshim qabyldanǵan. Ortalyqtyń materıaldyq-tehnıkalyq jáne oqý-ádistemelik bazasyn qalyptastyrý men óndiristik synaqtar isin uıymdastyrý úshin temirjol tehnıkasyn jasaıtyn álemdik kóshbasshylardy tartý josparlanǵan. Sonymen qatar, Kompanııanyń óndiristik personalyn daıarlaý úshin aımaqtyq oqytý ortalyqtaryn salý jáne damytýdy da qolǵa alamyz. Kompanııa júrgizip otyrǵan kadr saıasaty, ujymdyq kelisim-shartta bekitilgen áleýmettik mindettemeler, únemi jaqsartylyp jatqan eńbek sharttary men densaýlyqty qorǵaý sharalary jumysshylardyń qabilettilik deńgeıin arttyrýda. Nátıjesinde kadrlardyń ketýi boıynsha úrdis únemi kemip keledi. 2009 jylmen salystyrǵanda 2010 jyly kadrlardyń ketýi 5% qysqarǵan. Kompanııalar toby boıynsha 2011 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda 2010 jylmen salystyrǵanda bul kórsetkish 11,6% tómendedi.
