Týǵan jerge týyńdy tik!

«Aýylym – altyn besigim» baspasóz týryna qatysýshylar osyndaı tujyrym jasady

Batpaqqara – tunǵan tarıh Qostanaı oblystyq ishki saıasat basqarmasy ótken jyldan beri baspasóz týry jobasyn júzege asyryp keledi. Quramynda jýrnalıster men úki­mettik emes uı­ymdar, saıası partııalar, ǵalymdar bar top biraz aý­dandardy aralap, sondaǵy eko­nomıkalyq jáne áleýmet­tik nysan­dardy kózimen kórip, baǵasyn berdi, qalam ıeleri táýelsizdik jetistikterin jurtshylyqqa jetkizdi. Endigi sapar oblystyń ońtústik aý­dan­da­ry­na, onyń ishinde Aman­geldi, Jangeldın aýdandaryna arnaldy. Bul joba Arqalyq qalasyndaǵy Elena Sven­týh bas­qa­ratyn «Jas ulan» balalar men jasós­pirimder qo­ǵamdyq birlestigimen birlesip uıym­das­ty­ryldy. Ob­lys­tyq ishki saıasat basqarmasy basty­ǵy­nyń oryn­ba­sa­ry Nurıhan Núgirbekov bas­qar­ǵan úsh kúndik sapardyń aldyńǵy baspasóz týrlarynan ereksheligi de bar. «Aý­y­lym – altyn besigim» dep atalatyn baspasóz týryna qa­ty­sýshylar áleýmet­tik nysandarmen qatar, dalanyń ta­bıǵı baılyq­ta­ry men rýhanı mádenı muralardy arala­dy. Jo­baǵa jýrnalıstermen birge ólke­tan­ýshy Qýanysh Ormanov, Torǵaı óńirine belgili oıýshy, qolóner sheberi Shóptibaı Baıdildın sarapshy bolyp qatysty. Amangeldi aýdanyna kelgen qonaqtar aldy­men osyndaǵy áleýmettik-mádenı nysandardy ara­la­dy. Aýdan ortalyǵynda úsh balabaqsha bar. Olar­dyń ár­qaısysyna 100-150 búldirshin barady. «Jupar» atty balabaqsha zamanaýı jabdyq­tar­men jabdyqtalǵan. Onda aýyl ba­lalary kompıý­terdiń álippesin úıre­ne­di. So­ny­men qatar dene shynyqtyrý, án sabaǵy, ózin ózi taný pánderi bu­rynǵydaı tárbıeshi­lerge júktele sal­maıdy, balalarmen arnaıy mamandar jumys isteıdi. – Sońǵy jyldary osy úsh balabaqshany qalpyna keltirip úlgerdik. Bala sany ósken­dik­ten balabaqshaǵa kezek azaıar emes. Aldaǵy ýa­qytta tek aýdan ortaly­ǵy­nan ǵana taǵy birneshe mektepke deıingi mekeme ǵıma­ratyn salýǵa týra kelip otyr, – deıdi aýdan ákiminiń or­ynbasary Sabyr­jan Haırýllın. Árıne, bala­baq­shaǵa degen sura­nys aýdan­nyń ekonomıkasy men áleý­mettik tur­mysynyń kóterilgeni kepil bola alady. Aýdan halqynyń sany on segiz myńdy quraıdy. Keńes Odaǵy jyl­darynda otyz myńnyń syrtynda adam turatyn bul óńir­de. Al 90-shy jyldary dúrkireı kóshken aýdan­nyń biri osy Amangeldi edi. Mine, endi kósh toqtaǵan, jurt ornyqqan. Bala sany da ósip jatyr. Aýdan ortalyǵyndaǵy Y.Altynsarın atynda­ǵy qazaq orta mektebi 1985 jyldan jón­deý jumysyn kórmegen eken. Mektep dırek­tory Gıýaz Álmaǵam­be­tovtiń aıtýynsha, bıýdjetten 120 mıllıon teńge bólinip, eki jyldan beri jóndeý júrip jatyr. Bilim uıasynyń ishi zańǵyrap-aq tur. Ol qyrkúıekte 400-den asa shákirtin kútip alady. Oblys ortalyǵynan shalǵaı aýdandaǵy mektep qaladaǵy osyndaı bilim oshaq­tarymen ıyq tiresedi. Mektep ýaqyt talabyna jaýap beretin zamanaýı bilim jab­dyqtarymen jabdyq­tal­ǵan. Kompıýter, ınternet bar. Aýyl balasy qalalyq qur­by­larymen qatar órkenıettiń jemisterinen tys qalyp otyrǵan joq. Alystaǵy aýyldardyń jaǵdaıyn aıtqanda aldy­men aýyzǵa ilineri – aýyz sý máselesi. Aý­dandaǵy qud­yǵy ashyp ketetin Qumkeshý aýy­ly­na 75 mıllıon teń­ge bólinip, sý qubyry tar­ty­lýda. Kúzge salym aýyl­dastar taza sýǵa kenelmek. Ákim orynbasarynyń aı­týyna qara­ǵan­da, res­pýblı­kalyq aýyz sý baǵdarla­ma­syna aýdannan úsh eldi meken kiripti. Al shóptiń ba­ǵa­sy jyldaǵydan ana­ǵurlym arzanǵa túspek kó­rinedi. Bıyl Amangeldi aýdanyna da jańbyr jaqsy jaýdy. Dalanyń shóbi tirelip tur. Maly kúıli. Torǵaı óńiriniń basty baılyǵynyń biri onyń tarıhı murasynda der edik. Munda eli­mizdiń táýelsizdik tarıhy jatyr dala tósine jazylyp. Kúnshilik jer júrip jetetin Jy­lan­shyq ózeni boıyndaǵy áýlıeler men batyrlarǵa qoıylǵan qyzyl tamdar (Torǵaı óńi­rinde qy­zyl kirpishten salynǵan kesenelerdi osylaı ataıdy), belgiler, jazýly tastar sonyń aıǵaǵy. Bul qostanaılyq arheologtardy da erekshe qy­zyqtyratyn óńir. Mamonttyń, alyp adamnyń súıeginiń, qola dáýiri jádigerleriniń tabylýy jerdiń tarıhyn tym alys­tar­ǵa shyǵandatady. Sońǵy jyldary osy aýdandaǵy Úsh toǵaı qy­rattarynyń basynan ta­byl­ǵan «Torǵaı shar­shysy» da ǵalymdar men arheologtardy tań­qal­dyryp otyr. Batpaqqara men Torǵaı óńi­riniń taǵy bir ereksheligi, munda adamdar ta­rıhqa erekshe qurmetpen qaraıdy. Ásirese, aǵa urpaqta ekiniń biri shejireshil, quı­maqulaq. «Aýylym – altyn besigim» jobasynyń sarap­shy­sy bolyp qasymyzǵa ergen oıýshy, qol­óner­shi Shóptibaı Baıdildın sol shejire qarttar­dyń qolyna sý quıǵan adam. О́zi týǵan jerdiń ár tóbeshigi, ár taly týraly uzaq-sonar áńgime aıtyp berýge daıar. Amangeldi batyr týynyń túsi mýzeıde turǵandaı qyzyl emes, kókshýlan bolǵanyn, ol týdyń negizi Qaıyp han urpaq­tarynan kelgenin bir dastan etip áńgimeleıdi. Ol munymen toqta­mapty, kýálardyń aıtýymen ózi sol týdyń sýretin salyp shyǵypty. Al áli kúnge deıin nasıhaty da jetispeı, tıisti baǵa­syn da ala almaı otyrǵan tragedııalyq tulǵa – Keıki batyrmen birge júr­gendeı áńgime aıta­dy. Baspasóz týryna qatysý­shy­lar jergilikti turǵyndarmen kezdeskende Shó­keń Tor­ǵaıdyń aýyzdan aýyzǵa tarap júretin osyndaı tarı­hyn shertip qana qoımaı, dala já­diger­le­riniń saq­talýy, olar­dy jas urpaqqa jetkizý máse­le­lerin kóterip otyrdy. Al orysshaǵa júırik Qýa­­nysh Ormanov jobaǵa qatysý­shy ózge ult ókil­derine Torǵaı ǵana emes, jalpy Turan da­la­sy, qola dáýiriniń osy daladan bastaý alǵa­ny, álemdegi birinshi qala Arqaıymdaǵy Kún qala­synyń qazaq dalasyna da qatysy barlyǵy, alǵashqy jylqyny adamzat osy dalada úı­retkeni týraly tereń ǵylymı aqparattar berip otyrdy. Amangeldi aýdanyna kelgen adam kent shetindegi Satybaldy ıshan kesenesine soqpaı, táý etpeı ketpeıdi. Buharadan dinı bilim alǵan Saty­baldy ıshan ha­lyqty dinge uıytyp ǵana qoıǵan joq, bilimdi nasıhat­tady, olardy oty­ryq­shylyqqa, baý-baqsha egýge úı­retti. 1889 jyly Satybaldy ıshan ómirden ozǵanda ba­lasy Myrza ıshan ákesiniń basyna Buharadan usta shaqyrtyp, kirpishin tasy­typ, osy keseneni sadyrady. Din quqaı bolyp kóringen Keńes dáýirinde osy keseneni buzamyz degen eki belsendi paqyrdyń biri tam­nyń ústinen qulap óledi de, ekinshisi júıke aýrýyna ushyrap qor bolǵa­nyn kózkórgender jyr etip aıtady eken. Satybaldy ıshan jatqan qorymǵa ashtyq jyl­dary ashtan ólgen adam­dardy da tasyp jerlegen. Ishan balalarynyń arasyn­da aqyn Faızolla ıshan­nyń esimi elge etene tanys. Faı­zollanyń qorymǵa kire beristegi tasqa qashap jazylǵan: «Qulaǵan báı­te­rek­teı qııan quzdan, qosh, elim, ketip baram ara­ńyzdan, tilegim úsh qaıtara suraı­tuǵyn, eskerip tastamańyz duǵa­ń­yzdan», degen bir aýyz sózinen-aq ıshan bala­la­rynyń da qýǵyn-súrgindi kórýin­deı kórgenin ańǵarýǵa bolady jáne onyń keıingige ónegelik kúshi de tánti etedi. Amangeldi aýdany ortalyǵyndaǵy Amangeldi mýzeıi, batyrlar alleıasy da búgingi urpaqqa patrıottyq tárbıe berýge qyzmet etedi. Bul aımaqta qarǵa adym jer júrseń tereńdeı beretin tarıh. Qumkeshý aýyly­nyń syrtynda 22 áýlıe tynystap jatyr. Olardyń árqaısysy halqy úshin qyzmet etken úlken tulǵa. Amangeldi otrıady men aqtardyń qııan-keski urysy bol­ǵan ataqty Qumkeshý shaıqasy da osy arada ótken. Osy­nyń barlyǵyn da ósip kele jatqan jas urpaq bilýi kerek. Bilmese, kórmese olar­dyń júregine otandyq sezim­niń, patrıotızmniń dánin qalaı ekpekpiz? Osy oıdy maqsat tutqan «Aýy­lym – altyn besigim» bas­pa­sóz týryna qatysý­shylar mingen eki shaǵyn avtobýs Amangeldi kentinen Torǵaıǵa – Jangeldın aýdanyna bettedi.   Mýzeıler eli Jangeldın – oblys ortalyǵynan eń shal­ǵaıda jat­qan aýdan. Torǵaı kentinen aýyldar 120 sha­qy­rym­daı alysta jatyr. Qysy boran­dy, jazy ys­tyq, shól, joly alys. Bul óńirge Jer sharyn shımaılap jatqan temir jol túsken emes, zamanaýı tas joldyń ózi Arqalyq qala­sy­men endi qosyl­ǵa­ly jatyr. Torǵaı ózeniniń salalary tasyǵan jyl­dary malǵa shóp, adam­darǵa aýyz sý mol bo­lyp, jan jadyrap qalady. Qatarynan birneshe jyl ózenge sý túspeı, tabıǵat tistiń sýyn jut­qandaı sarańdyq kórse­tetin kezder az emes. Qazir qurttaǵan sý iship otyrǵan Qyzbel jurty sonyń mysaly. Bıyl Torǵaıda sý azdap qana tasydy. Qanaǵatshyl aýyldastar barǵa qanaǵat etip otyr. Aýyz sý baǵdarlamasy respýblıkada jańaryp jatqan jaıy bar. Sodan Torǵaı óńiriniń eldi mekenderi de sybaǵaly bola ma degen úmit joq emes. Jasyratyn nesi bar, mun­da ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq jobalar qarqyn­dy júzege asyp jatyr desek jurtqa ótirikshi bolamyz. Aýyl­daǵy aǵaıyn taǵdyr syılaǵan, babalarymyz qa­nymen qorǵaǵan shetsiz-sheksiz dalada óziniń qoradaǵy malymen kún kórip otyr. Solaı bolsa da kóshten qa­lyp jatqan torǵaılyqtar taǵy joq. Aýdan ortaly­ǵyn­daǵy mýzyka mektebi, balýan Tańatqan atyn­daǵy stadıon, barlyq aýyl­dardaǵy sport zalda­ry­nyń ju­mys isteýi, sport­­tyń birneshe túrinen jangeldın­dik­terdiń ob­lys, respýblıka kóleminde aty shyǵa bas­taýy áleýmettik jaǵdaıdyń jaqsar­ǵanynan habar berse kerek. Jangeldın aýdany jýsandy da­lanyń ózindeı taza. Oblys aýdandary ara­syn­da Jangeldınde ǵana esirtkige elikkender, Jer sharyn seskendiretin SPID, VICh indeti tirkelmegen. Torǵaıda rýhy myqtylar turady, óıt­keni Torǵaıdyń topyraǵy, tarıhy, jeri de, eli de qasıetti. Oǵan aýdandaǵy mýzeıler de kýá. Rasynda, adamǵa rýhanı azyq beretin máı­ektiń biri – mýzeı. Jangeldın aýdany orta­ly­ǵynda qazir Shaq­shaq Jánibek, Ybyraı Altyn­sarın, Ahmet Baıtursy­nov pen Mirjaqyp Dýlatov, Álibı Jangeldın jáne Nurhan Ahmetbekov mýzeıleri jumys istep tur. Ǵy­lymı qyz­metker Gúlbaný Sársekeeva mýzeıdi kezegimen aralatyp júrip, tarıhymyzdy qolmen qoı­ǵan­daı áńgimeleıdi. Qazaq dalasy tarıhynyń birinen biri qyzyq, birinen biri tanymdy. Dalanyń samalyndaı kókirek kóziń ashylyp júre beredi. – Bir aýdan ortalyǵynda bes mýzeı ustap otyrǵan elimiz boıynsha tek Jankeldın aýdany shyǵar, – dep tamsanady munda kelgenniń bar­ly­ǵy. Osyndaı áserli lebiz osy joly da aıtyldy. – Jan basyna shaqqanda dúnıe júzindegi eń mýzeıi kóp eldi meken Torǵaı kenti bolýy kerek, – dep Shóp­tibaı aǵamyz aıdy aspanǵa bir-aq shyǵardy. Torǵaı kentinde búginde 8 myńǵa jaqyn adam turady. Al mýzeıdiń sany beseý. Onyń syrtynda osynda qazaq mýzykasynyń bir shyńy Baqytjan Baıqadamov týǵan, onyń ákesi, Alash ardaqtylarynyń biri Baıqadam Qaraldın turǵyz­ǵan úıdi aqsaqaldar buzǵyzbaı saqtap otyrǵa­ny­nan, tipti sol úıdi qalpyna keltirip, kompozıtorlar mýzeıin ashý týraly usynys jasalǵanynan da habardar edik. Eger ol júzege asa qalsa mýzeıdiń sany altaý bolmaq. Torǵaı kentindegi mýzeılerdi retimen aralap shyqqan jan halqymyz táýel­sizdigi tarıhyna kenelerine sóz joq.   Ahmet týǵan úı Aýdan ortalyǵynan Ahmet Baıtursynovtyń kindik qany tamǵan Aqkólge jetkenshe jeńil mashınamen úsh saǵattaı júrý kerek. Panalarǵa buta joq, aspan aına­lyp jerge túserdeı ystyq­ta sary dala dóńgelene aınalyp, artta qalyp jatyr. Ahmet aýylyna jetsek degen yntyzarlyq joldyń uzaqtyǵyn umyttyryp jibergendeı. Ult ustazy Ahmet atamyzdyń osy jerde kindigi kesilipti. Osyndaı tabıǵaty qytymyr jerde uly adam­dar­dyń dúnıege kelýi ómirdiń ashylmaǵan zańdylyǵy bolar, sirá... Aqkól men Qarasý aýylynyń orta­synda Sho­shaq áýletiniń, Baıtursyn men Qalı jerlengen qorymdar bar. Búginde jartylaı dýaldary ǵana qalǵan keseneni 1926 jyly Ahań kelip turǵyzyp, aǵasy Qalıǵa as berip ketken deıdi kónekózder. Qazaq dalasyna qara boran, daýyl­dyń kele jatqanyn áýlıedeı boljaǵan Ahmet­tiń aǵaıyndaryna «myna mal erteń ózderińdi búıi bolyp shaǵady» dep maldy azaıtýdy eskertkeni jáne bir sátte «bul asty meniń de asym dep bilińder» deıtini osy saparynda bolsa kerek. Sol qorymnan qozy kósh jerde Ahmet týǵan, bala kezinde turǵan úıdiń orny jatatyn. Osydan tórt jyl buryn Ahańnyń nemeresi Aıman Baıtursynova atasynyń aýyly Aqkólge kelip qaıtty. Aýyldastary apasyn babasy Baı­tur­synnyń, Qalıdyń basyna aparyp quran ba­ǵysh­tatty, qaıtar jolda álgi úıdiń ornyn kórsetti. – Aıman apaı úıdiń ornyna sál qarap turdy da, teris burylyp ketti. Baıqasam, jylap tur eken. Ol kisi keterinde qoshtasyp turyp, «q­a­raǵym, baıyńdar­shy!» dedi. «Qazaqshasy asa anyq emes Aıman apam nege olaı dedi eken? Aýyldyń áli júdeýligi júregin aý­yrtty ma álde?» dep oılap júrdim, – deıdi aqkóldik, Ahmet Baıtur­synov urpaqtarynyń biri Balǵabek Qa­lıev. Al aldyńǵy jyly Arqalyq qal­a­syn­daǵy «Jas ulan» balalar men jasóspirimder qoǵamdyq bir­les­­ti­gi­niń jetekshisi Elena Sventýh osy «Aýy­lym – altyn besigim» jobasyn jasaǵanda jasós­pirimderdiń boıyn­da azamat­tyq belsendilik, patrıottyq, otansúıgishtik sezimderdi tárbıeleýdi maqsat etip qoıdy. Jer-sýdyń, eldi mekenniń atyn qalpyna keltirý týraly sóz bolsa shý ete qalatyn, oqyrmandar qyzyǵyp oqıtyn ta­nym­dyq materıaldardyń barlyǵyn da Reseı týraly ǵana beretin jergilikti orys tildi gazetterdiń basy-qa­syn­da otyr­ǵan orys aǵaıyndardyń isine nala bop júr­gende týǵan jerdiń tarıhyn, tabıǵatyn nasıhattamaı balalar men jasóspirimderdiń boı­yna qazaqstandyq patrıotızmdi sińire almaı­myz degen ustanymdy ustanatyn Elena Sven­týh­tyń mańdaıyna táý etkiń keledi. Ol byltyr joba boıynsha janyna jastardy ertip, Torǵaı dalasyn aralaǵanda Ahań aýylyna da kelgen. Aqkól­diktermen kezdeskende: «Ahmet Baıtur­sy­­nov­taı uly adamnyń kindik qany tamǵan úıdiń ornyn kórip júregim aýyrdy. Bulaı jata berse bir kúni onyń ornyn da tappaı qal­masymyzǵa kim kepil? Al ony qalpyna keltirip qoısa, jas urpaq úshin onyń tanymdyq mańyzy qandaı bolar edi!» degen bolatyn. «Sóz súı­ek­ten ótedi» degen osy eken, Elena Seme­nov­na­nyń sózi aýyldaǵy er azamattardyń namysyn qaırap jiberdi. Bul aqkól­dikterdiń, jalpy qazaqtyń ózine ózi aıtar sózi edi ǵoı. «Áı, qap!» Balǵabek bastaǵan jastar dereý iske kirisip, eki aıdyń ishinde Ahmet atasynyń balalyq shaǵy ótken úıdi qaıta turǵyzyp qoıdy. Asarǵa aý­yldyń úlkeninen bala-shaǵaǵa deıin atsalysty. – 1953-1954 jyldary ujymshardyń malyn baqqan kezde osy úıde qystaǵan edim. Sonda aýyldyń shal­da­ry «bul úıde bir úlken arýaqty adam týǵan, syılań­dar, jaqsy ustańdar» dep aıtyp otyratyn. Ol kezde Ahmettiń atyn anyq aıta almaıtyn kez ǵoı. Aýyldyń jastaryna rahmet, týra men aıtqandaı etip jasap shyqty, ishi de, peshi de, syrty da baıaǵy úıden aýmaı qaldy, – deıdi aýyl aqsaqaly Temir Qosaev. – Uly adamnyń arýaǵy da qoldaǵan shyǵar. Úıge aqkóldikter syrmaq tósep, dóńgelek ústelge dastarhan jaıyp, Ahań kelinderiniń biri Qalıma aýyldyń sary qymyzyn sapyrdy ıisin burqyratyp. Aqkóline Ahańnyń ózi kelip qalǵan­daı, jurttyń barlyǵy arqa-jarqa. Úı­diń ishine salǵan qarlyǵashtyń uıasy uly adamnyń bala­lyǵyn kóz aldyńa keltirgendeı, bir jylylyq esedi. Ahańnyń úıindegi dastarhan basynda aýyl­dastar men «Aýylym – altyn besigim» baspasóz týryna qatysýshylar keleli áńgime qozǵady. – Endigi tilegimiz, osy úı memleket qa­raýy­na alynsa eken deımiz. Mýzeı bolsa, osynda táý etip kelgender atamyzdyń ómiri, jalpy qazaq dala­sy­nyń tarıhy týraly materıaldarǵa kózi qanyǵar edi. Men úıdiń aınalasyna egýge segiz túp aǵash ákelip qoıdym, aýyldan bes shaqyrymǵa qatynap, kún saıyn ony sýarý da bizge jeńil emes. Ibragım Aǵytaı men Temir Qosaev aqsaqaldar osy úıdi mýzeı etý týraly Mádenıet mınıstri Muh­tar Qul-Muhammedtiń ózine hat jazyp jibergen eken. Mı­nıstrdiń tap­syrmasymen qazir oblystyq mádenıet bas­qar­masy qarap jatqan kórinedi, – dedi Qarasý aýyldyq okrýginiń ákimi Súndetbaı Orazbaev. Aqkól bes jyldan beri tasyǵan joq. Qýań­shylyq dalany qýyryp tur. Osyndaı tabıǵaty kidi jerdiń uly adamdardy týdyratyny os­yn­da kelgenderdiń kókeıinde ketetin jumbaǵy. Aýyl baqsha egýden qal­ǵan, sý joq. Ahańnyń aýyl­das­tary maldyń, Aqkóldiń balyǵynyń arqasynda otyr. Ár úıde keminde 5-6 sıyr, 30-40 ýaq mal bar. Azdap jylqy da ustaıdy. Qýańshylyqqa baı­lanysty Torǵaıda shóp bıyl kóp emes, qolǵa ilingenin aqkóldikter de nesibege qaraı jı­nap alady. Aqkól eki aýyldy balyqpen asyrap otyr, kóldiń arqasynda aýyl adamdaryna azdap ju­mys ta bolyp tur. In­fraqurylymdy, áleýmettik má­se­lelerdi qatyr­ma­ǵan soń jas mamandar bul aımaqtan qashqaq­taı­tyny jasyryn emes. Bári de qarjyǵa kelip tirele beredi. Torǵaıdyń, onyń ishinde Aqkólge deıingi joldyń azabyn jurt aıta-aıta shar­shaǵan. Qarjy demekshi, ıgerse Aqkól men Qarasý aýyldarynyń aınalasynda qara tuz keni, ystyq bulaq, emdik balshyq jatyr. Olardy aýyldastar iske asyrǵysy-aq keledi, biraq taǵy sol qarjy jaǵy qınaıdy. – Tuzdy da, balshyqty da qansha alǵanmen azaımaıdy, dereý qaıta qalpyna keletin keremeti bar, – deıdi aýyldastar. – Adamnan basqanyń bári de ornyna keledi eken, – deımiz biz. – Adam da ornyna keledi! – dep utyp ketti aýyl aǵasy Baıjan Ábilev. – Aqkólde 600 adam ǵana turady, ótken jyly aýylda 25 sábı dúnıege keldi! Aqkól aýylyndaǵy A.Qońqabaev atyndaǵy mektepte 160 bala oqıdy, shaǵyn ortalyqtaǵy ba­lanyń sany 90-ǵa jýyq. Jańadan salynǵan Qa­rasý mektebinde 170-ten asa bala oqıdy. Mektep­terdiń ishi zańǵyrap tur! Bul Ahańdaı arys­tardyń óteýi emes pe? Aqkólde rýhy myqtylar turady dedik. Jań­byr­syz tańdaıy keýip, shólirkep jatqan sheksiz dalaǵa kimniń bolsyn kelgisi kelip, ańsary aýyp turady. Olar adamdardyń aq peıilinen, olardyń tarıhqa qurmetpen qaraıtyn elgezektiginen baı­yp ketedi. Bul joly baspasóz týryna qatys­qan­dar da sondaı tamasha sezimdi bastan keshti. Názıra JÁRIMBETOVA, Qostanaı oblysy.