Nurlana ber, nur Zaısan!

Gúlge oranǵan qala «... Aralap týǵan jerdi birqansha kún, Aıtylmaǵan aqberen syrdy ańsadym. Qyrmyzy gúlge oranyp, tulǵalanyp, Nurlanyp ketipsiń ǵoı nur Zaı­sa­nym!» dep belgili aqyn, osy jerdiń tý­ma­sy Qumarbek Sydyquly aıtqandaı, eli­miz­diń shyǵysyndaǵy qasıetti de kıeli ólke nur Zaısanǵa aıaq bassańyz, eń al­dy­men orta­lyq alańnan boı kótergen Báı­terekti kóre­siz. Táýelsizdiktiń 20 jyl­dy­ǵy qurmetine aýdan ákimi Serik Zaınýl­dın­niń bastamasy boıyn­sha iske qosylǵan eńseli de sándi monýment eldegi tynysh­tyq pen yntymaqtyń salta­na­tyn pash etkendeı. Qalaǵa Qarabu­laq aýyly jaǵynan kire beriste «Zaısan» degen úlken jazýy bar aıshyqty qaqpa qonaqtardy jatsyn­baı qarsy alady. Bul qaqpa túnde de samaladaı jarqyrap tura­dy. Dál osyndaı qaqpalar aýdan ortalyǵ­y­nyń Jeltoqsan, Jangeldi kósheleriniń bo­ıyna da qoıy­lyp, kóz tartatyn bannerler menmund­a­laı­dy. Ol-ol ma, jaǵymdy basta­ma­ny qol­dap ketken aýyl ákimderi de kindik qany tamǵan týǵan jerine dál osyndaı qaqpa­lardy ornatyp úlgeripti. Budan eki jarym aı buryn aý­dan­ǵa issaparmen kelgenimizde, eki aılyq taza­lyq aptalary ótip jatqan. Aýdan ákimi Serik Zaı­nýldın eki aı boıy ár aýyldy aralap, kó­sheler men aý­la­lardy tazartý jónin­de tap­syr­malar berdi. О́zi baqylap, artta qalǵan aýyl ákimderine eskertý jasady. Aına­bu­laq aýyly kósh bas­­taǵanyn kózben kórgen edik. Endi qara­sańyz, barlyq aýyl­dar ajarlanyp, kelbettene túsken. Ol jaıly keıinirek. Zaısannyń ortalyq kóshesinde el Táý­elsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan saıa­baq qala turǵyndarynyń súıikti demalys or­ny­na aınalypty. Saıabaq ishi gúlzarǵa kó­milgen. Baq ishindegi qos aqqý, elik, kósheniń oń ja­ǵynda mań basyp ketip bara jatqan túıeler músini qandaı ásem de­se­ńizshi. Kó­she qıy­lys­tarynda ornatylyp jatqan baǵ­dar­shamdar, túngi qalanyń sáý­letin eselegen kóshe sham­­dary da aýdan turǵyn­da­ry­nyń ıgiligi úshin jasalǵan ıgi­likti shara. Qazir oblys orta­ly­ǵynan aý­­­­dan­ǵa aptasyna eki ret «An-24» ushaǵy qa­tynaıdy. 500 sha­qyrymdyq joldyń baǵa­sy nebári 5 myń 500 teńge. Ushaqtyń qal­ǵan shyǵynyn oblys ákimi B.Sapar­ba­ev­tyń sheshimi boıynsha oblys bıýdjeti kó­te­rip alady eken. Sóz reti kelgende aıta ketý kerek, kúmis qanatty áýe kemeleri О́s­kemennen Semeıge, Úrjarǵa da qaty­nap turady. Zaısan áýejaıy sándi, kezinde ony osyndaǵy isker azamattar saqtap qalǵan. Áýejaıdan qalaǵa deıin aǵash kó­shetteri otyrǵyzylyp, gúlder­men kómkeril­gen.   Kókjıegi keńeıgen kásipkerlik Aýdan ákimi Serik Zaınýldın aýdan eko­no­mıkasy jaıly derekterdi jatqa so­­ǵa­dy. Ol osy óńirdiń týmasy. Uzaq jyl­dar boıy keń­shar basqaryp, aýdan ákimi­niń or­ynbasary, bir jarym jyldaı aýdan ákiminiń mindetin atqa­ryp, úsh jarym jyl Ka­ton­qaraǵaı aýda­nyn iskerlikpen bas­qar­­ǵan, óńirdi túletip, sha­rýasyn shal­qyt­qany úshin «Qurmet» ordenimen mara­pattalǵan. Mine, bir jyldan asty, kin­­dik qany tamǵan aýdanyna basshylyq jasaýda. Qatań talap qoıatyn, prınsıpshil bas­­shy, sózge sheber, uıymdastyrý­shy­lyq qa­bi­leti joǵary azamat. Ol shaǵyn jáne orta kásipkerlikti órkendetý jó­nin­degi Elbasy tapsyrmasyn oryndaý baǵytyndaǵy atqa­ry­lyp jatqan istermen tanystyrdy. – Aýdanda 66 tirkelgen shaǵyn jáne orta kásiporyn bar. Turǵyndarǵa 6 bazar, 159 saýda úıleri men dúkender, 4 toıhana, 22 dám­hana, 8 ashana, 12 shashtaraz, 5 tigin sheber­ha­nasy, 7 qonaq úı, 4 fotosalon, 4 kosmetı­ka­lyq qyzmet kór­se­tý salony, 24 naýbaıhana, 12 maı sy­ǵatyn seh, 8 avto­kó­lik jóndeý sheberhanasy, 17 dárihana jáne basqa da or­ta­­­lyqtar qyzmet kór­se­tedi. О́tken jyly ob­lystyq máslıhattyń depýtaty, «Qurmet» or­deniniń ıegeri Bolat Nurasyl basqaratyn «Ikep» sharýa qojalyǵy un shyǵaratyn zaýytty paıda­lanýǵa berdi. Jeke kásipker Ǵ.Salbanov mıneraldy sý shyǵarý sehyn iske qosty. Otandyq óndiristi damytý, qazaq­stan­dyq úlesti arttyrý baǵytynda «Zaısan sý­la­ry» JShS-niń mıneraldy sýlary, «Rahat» kondıterlik sehynyń kondıterlik já­ne nan taǵamdary, «Qulyndy sý» se­rik­­tes­ti­giniń aý­yz sýy, «Bekzat» seriktes­tiginiń lımonad já­ne gazdalǵan tátti sýsyndary jáne basqa da taǵamdar aýdan turǵyndarynyń izdep júrip alatyn taýarlaryna aınaldy, – dep aýdan ákimi biraz jaılardan maǵlumat bere ketti. Ústimizdegi jyldyń aqpan aıynda eli­mizdiń ındýstrııalyq kartasyna Zaısannan bir qundy joba engizilipti. Ol – belgili ká­sipker Qýat Ábjanov basqara­tyn «Shyǵys-SMÝ» jaýapkershiligi shekteýli seriktes­ti­giniń temir-quımatas buı­ym­daryn jasaıtyn qurylys kombınaty. Sonymen birge, «Bota» sharýa qojalyǵy da tuqym saq­taı­tyn qoıma qu­rylysyna nesıe alǵan. О́ńirde qurylys jumys­ta­ry qanat jaıǵan­dyqtan, jergilikti ká­sip­kerler temir, quı­matas jáne kirpish, plas­tıkalyq esik, tereze ónim­de­rin, aǵash materıaldaryn mol shy­ǵa­rýǵa qulshy­­nys tanytýda.   Zaısandaǵy sút zaýyty «Nur Otan» HDP Zaısan aýdandyq fı­­lıaly tóraǵasynyń orynbasary Qaz­bek Bı­qadamov, Zaısan qalasynyń ákimi Marat Ýálıev bizdi qalanyń kireberis ja­ǵyndaǵy sút zaýytyna alyp keldi. Bir qabatty eńseli ǵımarattyń ishine engenimizde, jına­qylyq­ty baıqadyq. Sút zaýy­ty­nyń dırektory Aı­dar Barysovty bu­ryn­nan tanımyz. Kezinde uzaq jyldar mek­tepte muǵalim, oqý isiniń meńge­rý­shisi bolǵan. Sońǵy 15 jyldan beri kásip­kerlikpen shuǵyldanady. Aıaq alysy jaman emes. Onyń qonaq úıi, meı­ramhanasy, kólik jýatyn orny bar. Endi sodan túsken paı­da­nyń barlyǵyn jıyp-terip, kindik qany tam­ǵan ólkede sút zaýytyn saldy, amanshylyq bolsa, jerlesterin ju­mys­pen qamtamasyz etpek. Abyroıly da ónege tutatyn is emes pe?! – Sonaý toqsanynshy jyldary tú­rik­ter Qarabulaq aýylynda sút zaýytyn salyp bergeni kópshilikke málim. Alaıda sol kezde esep durys bolmaı, kúnine 20 tonnadaı sút jınalmaı, artynsha kásip­or­yn jabylyp tyn­dy. Al baǵaly jab­dyq­tar Glýbokoedegi bir kásipkerge buı­yr­dy. Sapaly sút ónim­derin shyǵaratyn bir zaýyt qajet ekeni belgili. Buryn bos tur­ǵan ǵımaratty 1 mln. 600 myń teńgege satyp aldym, ony jóndeýge 22 mln.teńge jumsadym. Al ishindegi qajetti qural-jabdyqtar (kóbi reseılik) alýǵa 26 mln.teńge qarjy ketti. Bankten nesıe alǵan joqpyn, onyń paıyzyn óteý degen qıyn­nyń qıyny, jıǵan-tergenimdi týǵan ól­kem­de kásiporyn ashýdaǵy maqsat – jerlesterime jumys taýyp berý, týǵan elge qyzmet etý, – dep aǵynan jaryldy alpys­tyń asqaryna bıyl shyǵatyn Aıdar Barysov. – Sútti qaıdan alasyzdar, qýaty qan­sha, neshe adam eńbek etedi? – dep saýal tastady qala ákimi Marat Ýálıev. Sirá, ol qala bıýdjetine túsetin qarjyny ishteı eseptep tursa kerek. – Táýligine 6 tonna ónim óndirsek jaman emes. Eger eki aýysymda eńbek etse. 24 adam­dy jumysqa ornalastyra alamyz. Ja­la­­qy­lary da oıdaǵydaı bolatyn shy­ǵar, – deıdi Aıdar Barysov. 15-16 tamyzda Zaısan qalasynda ob­lystaǵy barlyq aýdan, aýyl ákimderi, kásip­kerler men isker adamdardyń qaty­sýymen alqaly jıyn ótedi. Ony oblys ákimi Berdibek Saparbaevtyń ózi júrgiz­bek. Mundaı bir paıdaly jıyn ótken aıda Kókpektide ótken. О́ńir basshysy Berdibek Máshbekuly aýdan ákimderine únemi ekonomıkany damytý, aýdanda jumys or­y­n­d­aryn ashý, aýyldardy ór­ken­detip aǵ­ash kóshetterin otyrǵyzý, senbilikter ót­ki­zý, mal basyn asyldandyrý jóninde naq­­ty tapsyrmalar berip otyrady. Al paıdaly keńes nege Kókpektide nemese Zaısanda ót­pek? Onyń ózindik syry bar. Atalǵan eki aýdanda bul kúnderi joǵaryda atalǵan tapsyr­malar boıynsha kóp ister tyndyrylǵan.   Kózaıymǵa aınalǵan Kókjyra Daıyr aýyldyq okrýginiń ákimi Bolatbek Balǵabaev úsh aýylda bir orta, eki ortalaý mekteptiń bar ekenin tilge tıek ete kelip, Múkarama mektebindegi jylyjaı­dyń qys boıy óz oqýshylaryn kókónispen qamta­masyz etetinderine toqtala ketti. Aıt­­qan­daı, aqpan aıynda jylyjaıdy kór­genbiz, ol týraly «Egemenge» jazǵan­byz da. Okrýgte mal basy kóbeıip keledi, 18 shaqyrym jol jóndelip, aýyldardy kórkeıtý jumys­tary júrip ja­tyr. Qazir Kókjyra men Jambyl aýylda­ryna bara qalsańyz, tany­maı qalasyz, kó­sheler jón­delgen, aqyn Nur­lan Máýkenuly atyn­daǵy saıabaqty shákirt­terdiń ózi kútip baptaıdy. Kásipker Aqan О́tebaev 10 mln. teń­gege meshit salyp jatyr. Daı­yr aýylyndaǵy Uly Otan soǵysynyń ardageri, marqum Ákram О́tebaev atyndaǵy kóshe de jóndelgen. Osy aýyldyń týmalary Serik Aqtanov, Serik Ramazanov, Manarbek Bosha­qov, Ádilbek Omarıev óz qarjylaryna aýyl­darynda kóshe­lerdi jón­dep, saıabaq salýda. Kókjyra aýyly ótken jyly oblys­tyq baıqaýda «Úlgili aýyl» degen nomınasııa boı­ynsha kósh bastapty. Úlgili aý­yl­ǵa at basyn tiregenimizde, eń aldymen kózge tús­keni eńseli meshit boldy. Meshit qurylysyn aýdandyq máslıhattyń depý­taty Erbol Kelgenbaev óz qarjysyna tur­ǵyzypty. Endi taıaý kúnderi ol esigin ashpaq. Erbol Kelgenbaev quny 4,5 mln.teńgelik klýb qurylysyn da aıaqtap qalypty. – «Týǵan elge – taǵzym» aksııasy boı­yn­sha aýdannyń isker azamattary aýyl­dardy kórkeıtip, qurylys salýǵa belsene aralasýda. Asar jasap eki kósheni jóndep bitirdik. О́zim bilim alǵan Kókjyra ortalaý mektebin kórseńiz, eriksiz rıza bola­syz, – dedi isker azamat Erbol Kelgenbaev. Mektep dırektory Nazıgúl Álimbaeva qarsy aldy. Dál kireberiste qos «Aqqý» jú­­­zip júr. Qatar-qatar sap túzegen alqy­zyl kan aǵashtary gúlderin kótere almaı maıy­syp tur. Balalar alańy, syrǵanaq, alty­ba­qan ornatylǵan alańqaı da kóz tar­tady. Mektep aýlasynda 1500 túp oram­japyraq, 0,25 gek­tar­ǵa sábiz egilipti. Qa­ra­ǵash, qa­raǵan, bozqa­raǵan, alma aǵash­ta­ry ma­ıysyp tur. Mektep ustazdary men joǵa­ry synyp oqýshylary 1,2 gektar kartopty kútip-bap­taýda. Kókónis­pen ózi­miz­­di tolyq qamtama­syz etemiz, deıdi ustazdar. Daıyr aýylyndaǵy Múkarama orta mek­te­biniń aýlasy kan aǵashynyń gúline malyn­ǵan. Mektep dırektory Anarbek Dútbaev segiz qyrly, bir syrly azamat. Sanalýan gúl­den janýarlardyń beınesin keskindetipti. «Táý­elsizdiktiń 20 jyldy­ǵy» atyndaǵy baq ta­ kórkem. Sarjyra, Jarsý, Aınabulaq, Qara­bu­laq, Qaratal aýyldarynda kósheler jóndelip, aǵash kóshetteri otyrǵyzylypty. Reti kelgende aıta ketken jón, bıyl zaısandyqtar 20 myń túp aǵash otyrǵyzyp, ónege kórsetti.   Oblysta kósh bastady Aýdannyń ekonomıkasy damyp keledi. Oǵan mysal retinde, ústimizdegi jyldyń bes aıynda ekonomıkalyq-áleýmettik kór­­set­kish­terdiń reıtıngisinde aýdannyń ob­lysta kósh bastaǵanyn aıta ketýdiń jóni kelip tur. Ál­bette, bul – buryn-sońdy qol jetpegen tabys. Budan birneshe jyl buryn bul óńir­den munaı men gazdyń mol qory tabylǵan. Qazir birneshe kompanııalar munaıdy zerttep, ónim alý­dyń ártúrli amaldaryn qaras­tyrýda. «Tarba­ǵa­taı mu­naı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi 2005 jyly qurylǵan. Onyń jetekshisi B. Elamanovtyń aıtýynsha, mun­da­ǵy eki júz­den astam jumysshy aıyna 70 myń teńge ta­bys tabady. Aýdan ákimi S.Zaınýldın eger munaı men gazdy ıgerý durys jolǵa qoıylsa, aı­na­la­sy birer jyl ishinde bul óńirge temir jol jeli­si­niń tartylýy múm­kin ekenin aıtady. Zaı­san­nan alpys sha­qy­rym jerdegi Maıqap­shaǵaı kedeni arqyly Reseı men bizge qaraı kún saıyn ondaǵan júk tıegen kólikter aǵy­lyp jatady. Eger temir jol tartylsa kórshi Qytaımen saý­da-sattyq­tyń odan ári damı beretini daýsyz. Al Zaısannyń kómirin jıyrma jylǵa taıaý ýaqyt boıy shekara boıyndaǵy tórt aýdan tur­ǵyndary paıdalanyp keledi. Qazir aýdanda 80 myń iri qara, 15 myń­nan astam jylqy, 170 myńnan astam qoı-eshki bar. Aýdanda 4 myń tonnadaı et, 20 myń tonna sút, 255,6 tonna jún óndirildi. Aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń kólemi 2 mlrd. 555 mln. teńgeni quraǵan. Bıyl 14107 gektarǵa egin egilipti. – Kúrdeli qurylys nazarda. Zaısan qa­la­synda 60 páterli turǵyn úı, Tasbastaý aýy­lynda 34 turǵyn úı byltyr paıda­la­ný­ǵa berildi. Myna aýdandyq ákimdik pen Báı­terek­tiń janynan boı kóterip jatqan aý­dan­dyq prokýratý­ra­nyń ǵımaraty da sándi bo­lady dep oılaımyz. Zamanaýı talapqa saı úlken sport modýli, turmystyq qaldyqtar tas­tala­tyn oryn bıyl aıaqtalýy tıis. Al­daǵy kún­derdiń enshisinde Maıqapshaǵaı aýyly ma­ńynan keden qyzmetkerlerine ar­nal­ǵan jańa bir aýyldy turǵyzý, aýdandyq ishki ister bó­limi ǵımaratyn, «Halyq banki» keńsesin salý mindeti tur. Aýyldardaǵy joldardy jóndeý, aýyz sýmen qamtamasyz etý maq­sa­tynda jańa qurylystar da boı kóter­mek. Aýyl spor­tyna kóńil bólinýde Densaýlyq saqtaý, mádenıet sala­syn­da da jetistikter bar. Eń bastysy, aýdan turǵyn­da­ry­nyń eń­se­si kóterilip, Táýelsizdiktiń 20 jyl­dy­ǵyna laıyqty tartýlar ázirlep jatyr, – deıdi aýdan ákimi Serik Zaınýldın. Iá, ákim aıtsa aıtqandaı, Zaısan jeri, Zaısan eli nurly bolashaqqa senimmen qaraı­dy. Al senim bolǵan jerde alyn­baı­tyn asý joq. Ońdasyn ELÝBAI, Sýretterde: aýdan ákimi S.Zaınýldın; Táýelsizdik alańy; Kókjyradaǵy meshit.