Baspana jaıly áfsana

Burynǵy ata-babalarymyz bir-bi­ri­men amandasqanda «Mal-jan aman ba?» deıtuǵyn. Malmen kún kórgen qazaq ma­ly bolsa, bári bolady dep eseptegen. Qazirgi qazaqtardyń jón suras­qan­dary óte qyzyq bolyp barady. Taıaýda 20 jyl kórmegen jeńgemdi Astana vokza­lynda kezdestirdim. Jeńgem birden «Astanada úıiń bar ma?» dep surady. «Úı bolmaı – kúı bolmas» demekshi, turǵyn úı máselesi qazaqtardy áb­den sharshatyp, júıkelerin juqartqan. Álemdegi sheshýin tappaı kele jatqan nómiri birinshi problema – osy baspa­na­ǵa zárýlik. Onyń túbegeıli sheshim ta­b­ýynyń múmkin emestigin kún ótken saıyn ómir dáleldeýde. О́ıtkeni, jastar ósip keledi, olar otbasyn quryp, jeke páterde turǵysy keledi. Satyp alýǵa qarjysy jetkiliksiz, ıpoteka­lyq nesıe alaıyn dese tabysy tómen bolǵandyqtan, bank kredıt bermeıdi. Alys-jaqyn shetelderde bul máseleni sheshetin bir ǵana jol – tabysy tómen otbasylar úshin jalǵa beriletin tur­ǵyn úılerdiń kóptep salynatyndyǵy. Qazaqstanda osy másele týraly aıtyl­ǵaly da biraz boldy, is júzinde ázirge alǵa jyljý onsha baıqalmaıdy. Úkimet elimizdiń turǵyn úı rynogy men qurylys salasyn qarjylyq daǵ­da­rystan saqtap qalýdyń amaldaryn qarastyrýda. Premer-Mınıstr qury­lys salasynda qandaı qıyndyq bol­ma­syn, Úkimet eń aldymen, osy ry­nok­qa qatysýshy jeke tulǵalardy, ıaǵnı úleskerlerdiń múddesin qorǵaıtynyn málimdedi. Bir-birimen jarysa boı kó­terip jatqan turǵyn úı qury­ly­synyń toqyrap qalǵany da shyndyq. Úısiz-kúısiz júrgenderdiń basym bó­ligi muǵalimder, dárigerler, kitap­ha­na­shy­lar men qarapaıym jumys­shy­lar. Bir jyl­dary memlekettik baǵdar­lama boıyn­sha 1 sharshy metri 450 dollardan satyl­ǵan úı­lerge de ekiniń bi­ri­niń qoly jete qoıǵan joq. Ekonomı­ka­daǵy ósim­di jıi aı­tamyz. Ishki jal­py ónimniń de, óndiris­tiń de ósip jat­qany ras, biraq memle­ket­tiń baılyǵy, menińshe, halyq­tyń ál-aý­qa­ty­nan baı­qa­lýy kerek. Tur­ǵyn úı degenimiz so­nyń bir kórinisi. Eger ekonomı­ka­lyq ós­im shyn máninde joǵary bolyp, ha­lyqtyń taby­sy asyp-tasyp jatsa, úı sa­typ alýǵa olardyń shamasy nege kelmeıdi? Bylaı alyp qaraǵanda, jerimiz keń-baıtaq, múmkindik bar, biraq halqymyz úımen áli de tolyq qamtamasyz etilmeı otyr. Qazir úıdiń sharshy metri 1500-5000 dollarǵa deıin jetti. Búginde Astana men Almatyda satylyp jatqan pá­terler aqysyna Dýbaı men Rımniń qaq ortasynan oıyp turyp páter satyp alý­ǵa ábden bolady eken. Nelikten baǵa mun­sha qymbat? Eger múddelilik bolsa, úı­diń baǵasyn túsirýge bolar edi. Alaıda, qym­­batshylyq bireýlerge tıimdi sııaqty. Turǵyn úı máselesi – jyry bitpeıtin dastan. О́ıtkeni, úleskerlerdiń úmi­ti aqtalyp, baspanaly bolǵanymen, olar­dan basqa da baspanasyzdar jeterlik. Jumamurat ShÁMShI, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty.