Qandastar

Astrahandaǵy Nurjan, Elıstadaǵy Hatımolla men Sankt-Peterbýrgtegi Sársenǵalıdyń aıtar syry kóp «Nur Otan» HDP Aqtóbe qa­la­lyq fılıalynyń bastama­sy­men, qa­lalyq ákimdigi jáne Qa­zan­ǵap atyn­daǵy balalar óner mektebiniń qoldaýymen uıymdas­ty­rylǵan ha­lyq­aralyq «Uly mura» baıqaý-festıvali ótti. Qa­zaq­stan táýel­siz­diginiń 20 jyldy­ǵy­na arnalǵan bul sharaǵa Reseı­diń túpkir-túpkirinen kelgen qan­das­tarymyz aldymen Al­ǵa aýda­nyndaǵy Eset Kókiuly baba­myz­dyń kesenesinde bolyp, arýaqqa quran baǵyshtady. Eset batyr kesenesinen keıin qonaqtar Aqtó­be­degi Dostyq úıine kelip, osyn­da­ǵy etno­mádenı ortalyq­tar­­dyń jumysymen tanysty. Alys­tan at arytyp kelgen aǵaıyn­dar «Nur Ǵasyr» meshitinde, qala­myz­dyń basqa da kórnekti oryn­­daryn­da bolyp, «Mega Aq­tó­be» saýda, oıyn-saýyq kesheniniń kı­noza­lyn­da Elbasy shyǵarma­lary­nyń jelisimen «Qazaqfılm» túsir­gen «Ba­la­lyq shaǵymnyń aspany» kór­kem­fılmin tamashalady. Kelesi kúni Reseıdiń Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Samara, Qalma­qııa, Astrahan, Orynbor, Bash­qurt­stan, Saratov óńirlerinen kelgen qazaq ulttyq-mádenı ortalyq­tary­nyń jetekshileri, «Nur Otan» par­tııa­sy HDP oblystyq, qalalyq fı­lıaldarynyń basshylary jáne ob­ly­symyzdyń etnomádenı birlestikteri ókilderi «Nur Otan» HDP ob­lys­tyq fılıalynyń kúmbezdi za­lyn­da ótken «Mádenıet: dástúr­ler men jańalyqtar úılesimi» atty dóń­gelek ústelde bas qosty. Baıqaý-festıvalǵa kelgen qandas­tary­myz­dyń áńgimesi ózderi tura­tyn jerde qazaq tilin saqtap qalý, jastarǵa ana tilin úıretý, salt-dás­túrdi ustaný, Qazaqstanmen qarym-qatynasty ny­ǵaıtý tóńireginde ór­bi­di. Olardyń pikirlerinen ult­jan­­dylyq, urpaq tárbıesine degen ult­tyq ustanym aıqyn sezildi. Alys­ta júrse de Qa­zaqstandy atameken ar­da­ǵ­ym, tarıhı Otanym dep arqa súıeıtindeı maqtanysh sezimi ańǵa­ryldy. «Uly mura» baı­qaý-festı­vali aıasynda ótkiziletin shara­lar­dyń kóptigine jáne ýa­qyt­tyń ty­ǵyz­dyǵyna qara­mas­tan, óz­derin tol­ǵantqan másele­ler­di ke­ńi­nen qam­ty­dy. Sonymen, alys­ta júr­gen aǵa­ıyndarymyzǵa sóz berelik. – Saratov óńirinde qazaqtar bar­shylyq. Keı mektepterde oqý­shy­­lardyń 40-50 paıyzy qazaq ba­la­lary bolyp keledi. Dúnıe júzi qazaqtarynyń assosıasııasy jibergen SD dısk, oqýlyqtardy paı­da­lanyp, oblystyq úkimetten bó­lin­gen qarjyǵa fakýltatıv retinde qazaq tilin oqytyp júrgen mektepter bar. Biraq ondaı mektepter biren-saran ǵana. Til úıretetin maman oqytýshy joq. Qazaqstannan kelemin, oqytamyn deıtin eriktiler tabylyp jatsa, qýana qarsy alar edik, – deıdi Saratov oblystyq «Qa­zaq­stan» má­de­nıet ortalyǵy» qo­ǵam­dyq uıy­my basqarmasynyń teń tóraıymy Úmithan Jónelbaeva. Máskeýden shyǵyp, Reseıdiń 33 aımaǵyna taralatyn «Qazaq tili» gazetiniń redaktory, pedagogıka ǵy­lymdarynyń kandıdaty Orynbasar Qýandyqov jastardy qazaq tilin úırenýge tartý úshin qazirgi zamanǵa laıyq tásilderdi paı­dalaný kerektigine toqtaldy. Jas­tardyń ınternetke degen yqy­la­syn eskerip, on­laın rejiminde qashyqtyqtan oqy­tý sekildi tásilderge den qoıǵan durys degen usynysyn da alǵa tartty. Aqtóbemen barys-kelisi, qa­rym-qatynasy burynnan qalyp­tas­qan kórshiles Orynbor qazaq­tary asso­sıa­sııasy tóraǵasynyń orynbasary Kenjeǵalı Dýsalın­niń sózinen ań­ǵarylǵandaı, bul máselede aýyz toltyryp aıtar­lyq­taı ister bar. Onyń aıtýyn­sha, Orynbor óńirinde 39 mektepte qazaq tili pán ne fakýltatıv retinde oqytylady. Orskidegi pe­da­gogıkalyq kolledjde qazaq tili men ádebıeti páni muǵa­lim­­derin daıarlaıtyn bólim bar eken. Mun­da qazaq tilinde gazet shyǵady. О́zara baılanystyń arqa­synda bizdiń oblys orynborlyq­tar­ǵa qazaq aýylyn jasaqtap beripti. Dóńgelek ústelde oblystyq más­lıhat hatshysy, «Nur Otan» HDP oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Balǵalı Ordabaev qazir Qazaqstanda 130 ult pen ulystar ókilderiniń tatý-tátti turyp jatqanyn eli­miz­diń basty jetistigi retinde baǵalaı kelip, syrtta júrgen qandas­tary­myzǵa múmkin­diginshe tildi, dástúr­di saqtaý má­se­lelerinde qoldaý kór­setý ja­ıyn sóz etti. Osy baı­qaý-festı­valdi ótkizýdiń negizgi maqsaty da osy baǵyttaǵy másele­l­er­di ortaq oılasý ekenin atap ótti. Aqyn, «Shamshyraq-Aqtóbe» JShS dırektory Meıirhan Aq­dáý­letuly Reseıdegi ulttyq-mádenı ortalyqtardyń jumy­sy­na bas-kóz bolyp, ondaǵy qandas­tarymyzdyń ulttyq qundylyq­tar­dan qol úzip qalmaýy úshin shyr-pyry shyǵyp júrgen azamat­tarǵa rızashylyǵyn jasyrmady: – Adam óziniń týǵan tilinen, má­de­­nıetinen, ulttyq tamyrynan ajy­­ra­­maýy tıis. Reseıde turyp jat­­­qan qandastarymyzdy, ásire­se, jastar­dy sondaı qasiretten saqtap qalý jo­lynda sizder úlken sharýa tyn­dy­ryp júrsizder. Bizdiń seriktestikke qarasty eki oblystyq gazet, birneshe aýdan­dyq gazet shyǵa­ry­lady, kitaptar shyǵarýǵa da atsa­ly­samyz. Bizdiń naqty kómegi­miz osy­lardy Reseıdegi ulttyq-má­denı orta­lyqtarǵa jibere alamyz. Bul qandastary­myz­dyń Qa­zaq­stan ómirinen aq­parattyq habardar bolýyna, qazaq tilin úırenýine septigi tıedi, – dedi ol. Astrahan aımaqtyq «Joldas­tyq» qoǵamdyq birlestigi tóral­qa­sy­nyń múshesi, «Qurmanǵazy» máde­nıet ortalyǵynyń dırek­tory Nur­jan Medetov: «Biz Qazaq­stan­daǵy ómirdi qadaǵalap otyra­myz, Qazaq eliniń ár jetistigine kóńili­miz mar­qa­ıyp qalady. Biz alysta júrsek te Qazaq­stan­nan árdaıym qoldaý kórip kelemiz. Sol óńirde jerlengen ataq­ty babamyz Qur­man­ǵazy kúıshige Qazaqstannyń tikeleı qoldaýy­men Astrahan obly­sy Volodar aýda­nyn­da kesene tur­ǵy­zyldy. Sondaı-aq Astrahan qa­la­synda eskertkish ornatyldy. Qur­man­ǵazy kesenesine myńdaǵan adam keledi. Bes jyl ishinde 150 myńǵa jýyq adamdy qa­byl­dadyq. So­lar­dyń kópshiligi: «Biz Qazaq­stan­dy, qazaqty tany­dyq» dep ketedi», – deı kelip, Astra­han óńiri turǵyn­darynyń 14 paıyzyn qazaq­tar quraıtynynan habardar etti. Elıstadan kelgen Hatımolla Idirisov te, Sankt-Peterbýrgte elý jylǵa jýyq ýaqyt turyp jatqan qazaqtardyń «Atameken» qoǵamy­nyń prezıdenti Sársen­ǵa­lı Qus­panov ta qashyqta júrgen qandas­tary­myz qaıtkende qazaq bolyp qalady degen oılaryn or­taǵa sal­dy. Qazaqsha sheshen sóı­leı­tin Sár­senǵalı aǵamyzdyń Sankt-Peter­býrgte qazaqtyń qa­my úshin jasa­ǵan sharýalary kó­ńil­ge maqtanysh sezimin uıalatyp qana qoımaıdy, naǵyz qazaq osyn­daı bolýy kerek degendeı oıǵa qaldyrady. Festıval aıasynda uıymdas­ty­rylǵan oblystyq óner mýzeıinde ashylǵan halyqaralyq kórme jáne Ǵazıza Jubanova atyndaǵy fılar­monııadaǵy gala-konsert te bul shara­ny baıyta tústi. Halyq­aralyq kórmege 49 avtordyń 80-ge jýyq eńbegi qoıyldy. Jánııa Barhamýrova (Elısta qalasy), Darıǵa Amanshıeva (Orynbor oblysy) syndy sheberlerdiń, reseılik jas talant ıeleriniń, sondaı-aq Qazan­ǵap atyn­daǵy óner mektebi oqý­shy­larynyń qolynan shyqqan túrli janrdaǵy tamasha týyndy­lar jurt­­­shylyqty úlken áserge bóledi. Ǵazıza Jubanova atyndaǵy fı­larmonııada jeńimpazdar mara­pat­talyp, topjarǵan talant ıeleri qa­la­lyqtar men qonaqtarǵa óner kór­setti. Bes nomınasııa bo­ıynsha baı­qaý-festıvaldiń gran-prı je­ńim­pazdary bolyp Saratovtan kelgen Nurǵanym Nu­rysheva («Vokal­dyq oryndaýshy­lyq óner»), bash­qurt­stan­dyq Samat Medetov («As­pap­tyq janr»), Samaradan kelgen «Aı­gúl» qazaq bı ansambli («Horeografııa»), Marat Ospanov atyn­daǵy Ba­tys Qazaqstan memlekettik medısına ýnıversıtetiniń «Iýventýs» hor ujymy, samaralyq Mól­dir Sul­tanova («Vokaldyq oryn­daý­shy­lyq óner»), qalmaqııalyq Esen Dorjıev («Grafıka, jıvopıs») tanyldy. Taǵdyrdyń jazýymen tórtkúl dúnıege tarydaı shashylyp ketken qandastarymyzdy baýyry­myzǵa tar­­typ, birligimizdi bekitip, tutas­ty­­ǵymyzdyń tuǵyryn nyǵaı­typ jat­saq, ol jıyrma jyldyǵyn merekelegeli otyrǵan táýelsizdigi­mizd­iń ar­qa­sy, egemendigimizdiń enshisi deýimiz kerek. Alysta júrgen aǵa­ıy­nnyń ana tiline, ata-baba salt-dás­túrine degen yntyzar kóńi­lin k­órip súı­sin­dik. Osyndaı sharalar arqyly baı­la­nys jaqsaryp, qa­rym-qatynas ny­ǵaıa túsetinine senim mol. Satybaldy SÁÝIRBAI. Aqtóbe oblysy.