Astanalyqtardy astanalyq etetin Astananyń ózi

NEMESE ELORDALYQ MENTALITET HAQYNDA Qazaq ultynyń uly tuǵyry, Alash jurtynyń asqaq aıbary – arý Astananyń tórtkúl dúnıeni túgel tamsandyrǵan tarıhı qubylysqa aınalǵany aqıqat. Bar bolǵany bir múshel jas – on úsh jylda Qazaqstan hal­qynyń eren erliginiń nátıjesinde álem­niń ataqty astanalarymen saltanat jarys­ty­ryp, boı talastyra alatyn qazaq jurty­nyń jas ta has bas qalasy qalyptasty. Elordanyń avtory Elbasy Nursultan Nazarbaev «Astana kelbeti – ult kelbeti. Bizdiń Astanamyz qaı jaǵynan qaraǵanda da kisi qyzyǵarlyqtaı, Shyǵystyń da, Batystyń da aıshyqtaryn qatar qabystyrǵan qalaǵa aınalyp keledi», dep atap kórsetti. Iá, álem nazary áldeqashan – Astanada. Táýelsiz Qazaqstannyń bas qalasy búginde jumyr jerdi tolǵandyrǵan  taqyryptar talqylanatyn, salıqaly saıasat, tuǵyrly eko­nomıka, dinaralyq kelisim keńesteri óte­tin jahandyq ortalyq. Qazir dúnıeniń tórt buryshynan Astanaǵa at izin salmaıtyndar sanaýly. Qazaq jalpaq jurtqa qala turǵyza alatyn joǵary mádenıetin pash etti. Astana sánimen de, mánimen de, kórkimen de kópti qyzyqtyrady, dos súısinedi. Iаǵnı, bas qalamyz qalyptasty, Astana tanyldy. Al astanalyqtar she? Qandaı memlekettiń bolmasyn turǵyn­dary­nyń tuǵyry – astanalyqtar. Bas megapolıs turǵyndary sol  memlekettiń áleý­met­­tik jáne qoǵamdyq bolmysynyń baǵ­da­ry, ekonomıkalyq, mádenı jáne órkenıet jetistiginiń aınasy ispettes. Máselen, kúni keshegi keńestik dáýirde 15 memlekettiń taǵ­dy­ryn sheshken Odaqtyń astanasy – Máskeý turǵyndarynyń qaı jaǵynan alǵan­da da artyqshylyǵy boldy. Basqa qala­lar­men sa­lys­tyrǵanda máskeýlikterdiń turmys-tir­shi­liginiń, júris-turysynyń, tálim-tany­my­nyń ózgelerge uqsamaıtyn erekshelikteri bo­la­tyn. Soǵan baılanysty «máskeýlikter men­talıteti» degen uǵym da qalyptasqan edi. Jalpy, mentalıtet uǵymy (aǵylshyn­nyń mentality – oıly, sanaly degen sóz­deri­n­en shyqqan) toptyq sanany aıqyndaıtyn pishin retinde, belgili bir qoǵamdyq quby­lys­tar men úderisterdi ártúrli áleýmettik jáne saıası toptardyń qabyldaý jáne baǵa­laý erekshelikterin túsinýge múmkindik beredi. Fılosofııalyq jáne mádenıettaný ǵy­ly­mynda mentalıtet uǵymy órkenıet, ult, tap nemese áleýmettik toptarǵa ǵana qatysty qoldanylyp, buqaralyq nemese toptyq sanany aıqyndaýǵa paıdalanylady. Qalaı bolǵanda da, bizdiń qoldanysymyzda «más­keýlik mentalıtet», «almatylyq mentalıtet» degen uǵymdar qalyptasyp qaldy. Son­dyqtan «mentalıtet» máselesine tereńdeı bermeı, «astanalyqtar mentalıteti» qandaı, jalpy, elordalyq turǵyndar «astana­lyq­tar» degen mártebeli dárejege laıyq pa, qan­daı bolýy kerek, degen suraqtar tóńi­reginde oı tolǵap kóreıik. Basqasha aıtsaq, bas qala turǵyndarynyń basqalarǵa qara­ǵanda aıyrmashylyǵy men ereksheligi bolýy kerek pe? Fransýzdarda «Parıjdikterdi parıjdikter etken parıjdikter emes, Parıjdiń ózi», degen qanatty sóz bar. Endeshe, «úshinshi myńjyldyq qalasy» atanǵan, sáýletti de, saltanaty da, sáni de zamanaýı talapqa saı Astana qalasy turǵyndarynyń da joǵary tal­ǵamǵa jaýap beretin qasıeti, bıik máde­nıeti, astanalyq mentalıteti bolýy shart. Bas qa­lamyzdyń basty artyqshylyǵy Shy­ǵys pen Batys sáýlet óneriniń bar jaýharyn birdeı úılestirgen Astananyń ajary desek, asta­na­lyqtardyń da tanym-talǵamy, júris-tu­ry­sy, mádenı máneri osy bıik brendke la­ıyq bolýy kerek nemese soǵan jetýge um­tyl­­ǵan jan-jaqty talpynysta bolǵany jón. О́kinishke oraı, ázirge «astanalyqtar men­talıteti» degen mártebeli armannyń aýy­l­y alystaý jatyr. Jo-joq... Astana­lyq­tardyń mentalıtetke qatysty oılylyq, sanalylyq, bilimpazdyq degen turǵylarda eshbir kemshini joq. Túr kelbetteri de kórkem, kıim kıisteri de kelisti. Elordalyqtarǵa qarasań, kóz toıady, kóńil toǵaıady. Áttegen-aıy – astanalyqtardyń talaıy-aq aınalasyna beıjaı, Táýelsizdigimizdiń tól týmasy – Astanaǵa degen patrıottyq sezimi jasandy, súıispenshiligi suıyq. Árıne, ony astanalyqtardyń astanalyq atanǵanyna az-aq jyl tolǵanymen túsin­dirý­ge bolatyn shyǵar. Alaıda, keshegi «batpaǵy tizeden asyp, masasynyń yzyńy qulaq tun­dyrǵan» suryqsyz Selınogradtyń or­nyna «óń men tústeı» bolyp, jeruıyqtaı As­ta­nanyń ornaǵanyn qabyldaı almaı júrgen­der de, qabyldaǵysy kelmeı júrgender de joq emes. Osyǵan baılanysty bizde Asta­na­ny tól qalasy, júregine jaqyn jalǵyz qo­nysy retinde qabyldaıtyndar qatary kemshin soǵyp jatqan sııaqty. Mine, osydan kelip, astanalyqtardyń aı­nalasyndaǵylarǵa degen beıjaılyǵy be­leń beredi. Kim-kim de bolsa, óz shańy­raǵy­nyń tórine shań shyǵartyp, sý ishken bula­ǵynyń basyn laılatyp qoımaıdy ǵoı. Al Astananyń qaq tórindegi kóp qabatty úılerdiń balkonynda turyp, kúl-qoqys toly qapshyqtaryn kóshege laqtyratyndardy nemese sol kúl-qoqys toly qapshyqtaryn kireberiske, trotýarlarǵa tastaı salatyndardy kórsek te kórmegen bolamyz. Sýsynnan bosaǵan plastmassa qutylaryn kóshede kele jatyp, kez kelgen jerge shıyra salatyn­dardy da baıqaımyz. Qaltarys toly plastmassa qutylar aıaqqa oralyp, mashınalardyń dońǵalaǵymen taptalyp, tars-tars atylyp ta jatady. Taǵy da beıjaımyz... Aıaldamalarda turyp nemese otyrǵan jerlerinde bylsh-bylsh túkirip, temeki tu­qyl­daryn taıaq tastam jerdegi jáshikke tastaýǵa erinip, jol boıyna atyp jiberetinderdi de ańǵaramyz. Syranyń nemese koka-kolanyń bos qalbyrlary men shólmekterin gúlzarlar men kógaldarǵa laqtyra sala­tyn­darǵa da kóz alartyp, jaq ashpaımyz. Árıne, ishteı keıımiz, jaqtyrmaımyz. Olarǵa eskertý jasap, tyıym salýǵa tipten qulqymyz joq. Ol meniń úıimdi nemese jeke menshigimdegi jerimdi, aýlamdy lastap jatqan joq qoı. Kóshedegi qaıdaǵy bireýlerge jón aıta­myn dep, júıkemdi tozdyrar jaıym joq... Jyl saıyn bıýdjetten bólinetin mıl­lıon­daǵan qarjynyń arqasynda qala kó­she­­lerin­degi qoǵamdyq kólik túgeldeı derlik jańartyldy. Burynǵydaı qara tútinge qaqa­lyp, burqyldaı beretin «pazıkter» men qy­taıdyń shoqalaqtaǵan qoshqar múıiz avto­býs­tarynyń tuqymy quryp keledi. Kóshearalyq avtobýstar jańa da jaıly. Biraq sol qo­ǵamdyq kólikterdiń júrgizý­shileri men kon­dýktorlarynyń  qyzmet kórsetý mádenıeti­nen taǵy uıattymyz. Báı­gege túsken mástek­ter­deı birimen biri ja­ry­syp, aıaldamalarǵa talasyp, alashapqyn bolady da jatady. Jol qozǵalysy erejesin buzǵany bir basqa, aıal­damalarǵa toq­tar-toqtamastan jolaý­shy­lar­dy qoraǵa qamaıtyn qoıdaı qýyp, «óı, bol­saıshy...», «esikti jyldam japsaı, ótseı­shi ári...» degen sııaqty dórekiliginen tóbeń shy­myr­laıdy. Keshegi kelmeske ketken Keńes ókimeti kezinde kez kelgen júrgizýshi avtobýs tizginine otyra almaıtyn. Jolaýshylar tasıtyn avto­býstarǵa joǵary sanatty dárejesi bar, ar­naıy daıyndalǵan mamandar ǵana ıe bol­a­tyn. Sondyqtan sol bir dáýirde avtobýs­tar­dyń jol apatyna ushyraýy óte sırek kezdesetin tótenshe jaǵdaı bolyp tabylatyn. Al qazir she? Jumys ornynyń bári satylatyn soraqylyq beleń alǵan qoǵamymyzda avtobýs júrgizýshisi bolý úshin tıisti «otkatyn» tóle­genderdiń bári jolaýshylar ómirin qyl ústine qoıyp, qala kóshelerinde júıtkip júr. Aldaǵy ýaqytta ózimiz qosylatyn ór­ke­nıet­ti 50 eldiń qalalarynda bolǵanda baı­qaı­myz, qoǵamdyq kólik júrgizýshileri ar­naıy belgilengen shyttaı formalaryn kıip alyp, kún qaǵarlary men aıaq kıimderi aınadaı jaltyrap, jolaýshylaryna izet kór­setý­den bir jalyqpaıdy. Bizde de qala ákim­di­giniń tapsyrmasymen jolaýshylar kóligi bas­qarmasy avtobýs júrgizýshileri men kondýk­tor­laryna qymbat matalardan tıisti sheberhanalarda bir tústi arnaıy kıimder tikkizgen eken. Biraq kútimsiz kıilgen sol forma­lar­dyń búginde aty bar da zaty joq. Taǵy beı­jaımyz. Qalalyq ákimdik pen jolaý­shylar kóligi basqarmasy qadaǵalaýǵa tıis keleń­sizdikterge aralasyp, túlen túrtip pe. Sol tıisti organdarǵa osy máselelerdi qulaq­qaǵys etip, habarlaı salsaq qaıtedi? Qoı, atama. Endi qalǵany, ózgeniń kemshiligin kór­setip, ósek tasý edi. Qalamyzdaǵy qoǵamdyq kólikterdegi keleńsizdikterge kónemiz, dó­rekilikke tózemiz... Aqıqatynda biz astanalyqtar ozyq ór­ke­nıet jemisin turmysymyzda barynsha paı­dalanyp kelemiz. Aýla toly «djıp», úı basy ınternet, qolymyzda IT-planshet. Sóı­te tura, kóp rette mádenıettilik óremiz Avstralııa men Afrıkanyń alys túkpirinde ómir súrip jatqan aborıgenderdiń deńge­ıi­nen asa almaı jatady. Árıne, olarǵa kiná joq, kópshiligi hat ta tanymaıdy. Al bizdegi «djıp» mingen aǵaıyndarymyzdyń árqaısy­synyń joǵary bilimi, tipti kópshiliginiń birneshe joǵary bilimi bar ǵoı. Shoqyraqtaǵan «djıpter» bordıýrlardy belden basyp, trotýarlarǵa toqtaıdy. Keshke qaraı balalardyń oıyn alańdaryna nemese kireberisterdiń tynysyn bitep, kól­de­neńdeı qańtarylady. Sóz joq, búginde kólik quraldary kúndelikti turmys qajetine aınaldy. Biraq qala ishindegi qatynas úshin osy taýdaı máshınelerdiń qajeti qansha?! Bul «djıpterdi» úıirlep shyǵaratyn japon­dardyń ózderi úılerinde «ekonom-klass» qýyrshaqtaı kóliktermen júredi, Eýropa da áldeqashan tıimdi de shaǵyn máshınelerge aýysqan. «Qazaq baıysa, qatyn aladynyń» kerimen tek bizdiń qaltaly qandastarymyz ǵana quny júzdegen mıllıon teńgeden asa­tyn, benzındi jalmaýyzsha jutatyn, kólemi «grýzovoılardy» basatyn taýdaı kólikterge qumar-aq. Bul ne, barlyq pa, baılyq pa?! Joq. Daraqy keýde, bos maqtan. «Dańǵoı ba­ıysa, djıp alady» – deımiz be endi, qaıte­miz? Mine, keıbir astanalyqtar mádenıet­tiliginiń máresi osyndaı. Odan qaldy kez kelgen úıdiń aldy áldeqashan avtoturaqqa aınalǵan. Qoly jetken de, qoly jetpegen de qaryzdanyp-qaý­ǵalanyp, nemistiń «brakqa» shyqqan bir-bir máshınesin ıelenip, kóp qabatty úıler­diń kireberisterin «MTM-ǵa» aınaldyrǵan. Aldy 30 jyl, arty 15 jyldan asqan bul eski «ıno­markalar» birde kúrk-kúrk ot ala almaı, birde sorǵalatyp  maı aǵyzyp jatady. Amal qansha, kireberiste qazdaı tizilgen sol máshınelerdiń arasymen úıge kiremiz, burqyraǵan maı men tútinniń ishinen saǵalap kóshege shyǵamyz. Taǵy da tyrjııamyz. Sonda da únsizbiz. Kóshelerde tóńkerilgen qoqys salynǵan jáshikter, aıaldamalarda synǵan oryndyqtar. Kóremiz de kónemiz, burylmaı­myz. Kesh batsa, terezeńniń túbinen tóńirekti aıqaı-shý men dańǵyrlaǵan mýzykaǵa kómip, erikkennen ermek izdegen jastar men mastar shyǵady. Taǵy da ishten tynyp, esik-tere­zeń­di qymtaı jónelesiń. Oý, ortaq úıimizde oryn alǵan bul olqylyqtardyń aldyn alyp, aralassaq qaıtedi. Kórgen keleńsiz­dik­ti dereý tıisti organdarǵa jetkizip, shuǵyl shara qoldanýlaryn talap etý kerek qoı. Atqarýshy bılik halyq úshin qyzmet etip, zań, quqyq qorǵaý jáne basqa mýnısıpaldyq organdar salyq tóleýshilerdiń qarjysymen ómir súrip, sol turǵyndardyń turmys-tir­shi­liginiń durys ta sapaly bolýy úshin jumys isteıdi. Endeshe, olarǵa kórgen keleń­siz­dik­terdi eskertip, kerek bolsa, olqy­lyqtardyń aldyn alýdy talap etýimiz kerek qoı. О́kinishke oraı, sol mentalıtetimizdiń basqasha qalyptasýy saldarynan biz ondaı qadamǵa barýdy mádenıetsizdikke balaımyz. Qyzyl ımperııanyń qanymyzǵa quıyp ketken qaǵıdattarymen biz jergilikti atqarýshy organdardan kemshilikterdi joıyp, olqy­lyq­tardyń aldyn alýdy talap etýdi stalındik dáýirdegi jappaı senimsizdikke uryndyr­ǵan «domalaq aryzben» shatastyramyz. «Dáýi­rimizdiń ar-ojdany kommýnıstik partııa jasasynnyń» kerimen taǵy da bıliktegilerge bas shulǵyp, atqarýshy bılikten «bas­qarýshy bılik» jasap jatyrmyz. Mine, beıjaılyq... Bes saýsaq ta birdeı emes. Búgin «men as­ta­nalyqpyn» dep júrgender  de bir qalyp­tan shyqqandaı bári birdeı emes. Ol durys ta. Búginde Astanada qazaqtyń uly dala­sy­nyń tórt tarapynan, túkpir-túkpirinen kelgen qandastarymyz mıdaı aralasyp ketti. Keıbireýler qansha tyrysqanymen, qazir bas qalamyzda biryńǵaı taza ońtústiktik, batys­tyq nemese soltústiktik degen ortalarǵa qolaıly oryn joq. Amalsyz búkilqazaqtyq, jalpyqazaqstandyq kirigý úderisi bastalyp ketti. Taıaqtyń eki basy bolatyny sııaqty bul úderistiń de jaǵymdy jáne jaǵymsyz jaqtary bolýy múmkin. Eń bastysy – Astana qazaqılandy. Qazaqtardyń úles salmaǵy artyp, elorda memleket ataýyn ıelengen ult ókilderiniń eń kóp shoǵyrlanǵan qalasyna aınalyp keledi. Mundaı tamasha múmkindik burynǵy astanamyz Almatynyń tarıhynda da bolyp kórgen emes. Máselen, 2009 jylǵy halyq sa­naǵynyń derekteri boıynsha, 613006 asta­nalyq turǵynnyń 425298-i qazaqtar eken. Iаǵnı, qala halqynyń jalpy sanynda qazaq­tar­dyń úlesi 70 paıyzǵa jetken. Bul Más­keýde turatyn orystardyń paıyzdyq úle­si­ne jeteqabyl kórsetkish. Sóıte tura, Astanada qazaqı bolmys, ulttyq nyshan joqtyń qasy. Oryssha sóılesemiz, aǵylshynsha jarnama jasaımyz. Tipti 90 paıyz qazaqtardan turatyn Parlamentimiz ben Úkimetimiz otyrystaryn negizinen oryssha ótkizedi. Kúni keshegi astanadaǵy halyqaralyq uly basqosýlarǵa tórtkúl dúnıeden jınalǵan qonaqtar bas qalamyzdan taza ulttyq mázirde as daıyndaıtyn birde-bir meıramhana men dámhana taba almaı bastaryn shaıqap ketti. Mine, bizdiń mentalıtet! Bas qalamyzda qazaqtardyń úles sal­maǵy 70 paıyzǵa jetip, Astananyń shyn má­nin­degi ult astanasyna aınalǵany ata-baba­myzdyń uly armanynyń oryndalǵany. Jan-jaqtan jınalǵan jastarymyz Astanada ulttyq mádenıet nyshandarynyń, salt-dás­túr men ulttyq dúnıetanymynyń saqtalyp, dástúr sabaqtastyǵynyń úzilmeýine septigin tıgizip jatqany da qýantady. Qazaq eliniń árbir óńirlerinen kelgender jergilikti salt-dástúrlik belgilerin birge ala kelip, qalaǵa tán astanalyq mádenıetke kiriktirýde. Onyń bári bir júıege kelip, qabysyp, ulttyq mádenıetimizdiń máıegi iriktelip, qalalyq jańa sıpat alyp, astanalyq mentalıtet bolyp qalyptasa qalýy da ońaı sharýa emes. Astanalyqtardyń sanasy sergek, rýhy berik, eńsesi bıik bolýy kerek. Al arman qýyp, ártúrli úmit jetegimen Astanaǵa kelgender úısiz-kúısiz, saıajaılardy saǵalap, «jetim buryshtarda» kúneltip jatsa, olardan qan­daı sergek sana, bıik mádenıet shyqpaq... 2011 jyldyń 1 mamyryndaǵy derek bo­ıyn­sha Astana qalasy halqynyń sany 710962 adamǵa jetti. Iаǵnı, 2009 jylǵy ha­lyq sanaǵynan keıingi birjarym jyl ýa­qyt ishinde 100 myń adamǵa  deıin ósken. Bul keı­bir saıajaılardy saǵalaǵandardy, qury­lys­taǵy qaptaǵan ózbekterdi, bazarlardaǵy ázerbaıjandar men qyrǵyzdardy, kóshedegi qol jaıǵan kezbelerdi jáne basqa statıs­tıkalyq organdardyń sanaǵyna kirmegen halyqtardy sanamaǵandaǵy derek. Alty aı jaz Astana kóshelerinde kishkentaı balalaryn shubyrtyp, qaıyr surap júretin syǵan tektes, uzyn etek áıelderdiń qaptap ketetinine kózimiz úırendi. Tipti jap-jas balalary qoǵamdyq kólikterge kirip alyp, shyryldaı óleń aıtyp, «dengı da­vaıǵa» basady. Syrt kóz bulardyń el aralap, qol jaıýmen kún kóretin «lıýlı» atty halyq ekenin qaıdan bilsin. Toptanyp kóshe­ge shyqqan biren-saran úleskerlerge ǵana bapandaı bizdiń tártip saqshylary olardy kórgende jylǵa-jylǵamen qashady. Jalpy, astanalyq kóshi-qon polısııasynyń jumysy syn kótermeıdi. Sanaqaralyq ke­zeń­nen  beri Astanadaǵy tirkeýge alynǵan ózbekter sany 16,8 ese, qyrǵyzdar sany 12,1 ese ósip ketipti. Al eshbir ruqsatsyz kirip, tirkeýsiz júrgen, qurylys nysandarynyń jertóle­lerin­de jatqan kelimsekter sany qansha?! Áne, ózbekter aýa raıynyń qolaı­syz­dyǵy­nan adasqan qazaqstandyq alpınısterdi bala-shaǵasyna deıin «shekara buzý­shylar» dep qamady da tastady. Astana qalasy halqynyń osyndaı jo­ǵary qarqynmen kúrt ósýiniń qansha qajet­ti­ligi bar!? Eshbir tártiptik júıemen rettelmeı, talapsyz, talǵamsyz kelip jatqan ha­lyq­tardyń astanalyqtardyń turmys deń­geıin, áleýmettik orta men mádenıettiliktiń damýyn tejemese, damytpaıtyny anyq. Sondyqtan, bolashaqta qalaǵa kelip tura­tyndarǵa, astanalyqtar retinde tirkelýshilerge belgili bir shekteý qoıylýy kerek. Anaý 300 mıllıonnan astam halqy bar alyp Amerıkanyń astanasy Vashıngton qa­lasynda 1 mıllıon ǵana halyq turady. Oǵan qarap, Vashıngtonnyń halyqaralyq deńgeı­de bedeli kemip, berekesi ortaıyp jatqan joq. Endeshe, astanalyqtar máselesinde bizdiń de sannan góri sapaǵa kóbirek kóńil bólýimiz kerek-aq. Astana bilikti mamandar men bilimdi jastardyń mekeni bolýy qajet. Joǵary sanattaǵy jumysshylar, tájirıbeli qurylysshylar men óz isiniń naǵyz maı­talmandary atanǵan ártúrli kásiptiń sheberlerdi shoǵyrlansa, nur ústine nur. Naǵyz astanalyq mentalıtettiń máıegi ashylyp, bıik mádenıettilik óresiniń ósip-jetilýi óte kúrdeli úderis. Ol úshin As­tanany shynaıy sezimmen «tól qalam» dep moıyndaıtyn urpaq  jetilip, astanalyq­tardyń jańa býynynyń tolysýy kerek. Ol úshin bas qalany ulttyq bolmysymnyń al­tyn besigi dep qabyldaıtyn patrıottyq  súıis­penshilik qajet. Bul rette keshegi qy­lyshynan qan tamǵan qyzyl ımperııaǵa qar­sy turyp, nemis avtonomııasyn ashtyrmaı qoıǵan selınogradtyq qazaq jastarynyń shynaıy patrıottyǵy úlgi bolarlyq. Ereýilge birge shyqqan sol zamandastarymnyń boıynda týǵan jerdiń tutastyǵyna, ulttyq birlikke, jalpyqazaqtyq qundylyqtarǵa degen tabıǵı súıispenshilik atoılap turǵan edi. Táýelsizdigimizdiń tól besigi, tutas qazaqtyń bas qalasy – Astanaǵa degen búgingi asta­nalyqtardyń da boıynan osyndaı sezim sebezelep turýy tıis. Sonda ǵana joǵaryda aıtylǵan olqylyqtardyń orny tolyp, beıjaılyqtyń belgisi de qalmas edi. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Elorda –ǵımarattar emes, saıabaqtar men kósheler de emes. Elorda –birinshi kezekte adamdar. Astanalyqtarda ózgelerge uqsa­maı­tyn aıryqsha ishki álem, joǵary máde­nıet­tilik, qaltqysyz bilimi men tárbıe-tálim bolýǵa tıis. Astana óz turǵyndarynyń ásemdiginiń, úlken mádenıettiliginiń, joǵary rýhynyń, bilim men biliktiliginiń nátıje­sinde tolyqqandy elorda bola alady. Qala­nyń tazalyǵy – bul onyń turǵyndarynyń rýhanı tazalyǵy», dep atap kórsetken bolatyn. Mádenıettiliktiń basty kórsetkishteri­niń biri – tazalyq bolsa, Astana qalasynyń tazalyǵy týraly az aıtylyp ta, az jazylyp ta júrgen joq. Bas qalaǵa Imanǵalı Tas­maǵambetov ákim bolyp kelgenge deıingi tazalyq pen qazirgi qala tazalyǵyn salys­tyrýǵa da bolmaıdy. Astana shyn máninde elimizdegi jasyl jelekpen kómkerilgen taza qalalardyń birine aınalyp keledi. «Kósh júre túzeledi» degendeı, tazalyq máselesin týra osylaı basty nazarda ustaıtyn bolsaq, kúni erteń bas qalamyz tazalyǵy jaǵynan ózgelerden ozyq turatyn úlgili qalalardyń birine aınalatyndyǵyna da senim mol. Iá, HHI ǵasyr ǵajaıyby atanǵan Asta­na­nyń ajary aıshyqtalyp keledi. Álemdik mádenıet pen sáýlet óneriniń ozyq úlgileri­niń saltanat qurǵany da aqıqat. «Úshinshi myńjyldyqtyń qalasy» dep dos ta, dushpan da moıyndady. Endeshe, astanalyqtar osy Astananyń kórikti kelbetine qarap, boı túzeýi kerek. Parıjdikterdi parıjdik etken Parıjdiń ózi bolatyn bolsa, astanalyq­tardy da astanalyq etetin Astananyń ózi bolmaq. Jylqybaı JAǴYPARULY. __________________________________ Kollajdy jasaǵan Amangeldi QIIаS.