Qazaq tilinde sóılegen sakýra

Birneshe ǵylymı eńbekterdiń, oǵan qosa jyr jınaqtarynyń avtory aqyn ári ádebıettanýshy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Janat Áskerbek­qyzy kórkem aýdarma salasynda da jemisti eńbek etip keledi. Onyń «Sakýra gúldegende» atty jańa aýdarmasy sol sózimizge dálel. О́zindik pishinimen, dástúrimen erekshelenetin japon poezııasynyń asyl qazynasyna aınalǵan Arı­vara-no Narıhıranyń lırıkalyq óleńderi, ejelgi jáne japon jyr­larynyń jınaǵy «Kokınsıý» anto­logııasyn qu­ras­tyrýshy aqyndar: Kı-no Sýraıýkı, Kı-no Tomono-rı, Osıkotı-no Mısýne, Mıbý-no Ta­da­mıne, orta ǵasyr­daǵy japon aqyndary ustaz tut­qan ataqty Saıgıo, úsh joldan ǵana turatyn hokký janrynyń kórnekti ókil­deri: Fýdzıvara Sa­daıe, Masýo Basıo, Esa Býson, Koboıası Issa, Masaoka Sıkı jyrlary atalmysh jı­naq­qa engizilipti. Árıne, tárjima bary­syn­da poezııalyq týyndynyń ózindik ólshemderin saq­taı otyryp, bes, úsh jolǵa syıǵyzylǵan japon poezııasyna tán obrazdylyqty saqtaý qıyn-aq. Desek te, aýdarmashy kórkemdik áser qalyptastyrýǵa, yrǵaq pen óleń ól­shemderin barynsha saqtaýǵa tyrysqandyǵy baıqala­dy. J.Áskerbekqyzy óleńdi tárjimalaý bary­sy­nda ár joldy sózbe-sóz aýdaryp sirestirip qoımaı, kór­kem­dik ereksheligin, poetıkalyq qurylymyn bul­jytpaı beretin sózderdiń balamasyn, uǵymdardy nusqaǵa saı beredi. Aýdarma sapasyn baǵamdaý úshin, birneshe mysaldar keltire keteıik. Kı-no Tomono-rıdiń: Jyldar ótedi, mahabbat óshpeıdi Júrekti syzdatqan. Túnderde jasymdy tógiltip jattym-aý! Tógilgen kóz jasy – Sekildi shóp basyn kómkergen aq qyraý, – degen óleń joldary baıqap otyrǵanymyzdaı, orys tilindegi nusqaǵa saı balamaly poetıkalyq tirkestermen ásem úılestirilgen. Kóz jasyn jáı ǵana «aq qyraý» demeı, «shóp basyn kómkergen» dep naqtyly teńeýmen áserli jetkizedi. Sezimdi shashaý shyǵarmaı, bes tarmaqtan turatyn tanka úlgisine syıǵyzǵan. Muny aýdarmashy sheberligi dese bolady. «Tanka» úlgisi durys saqtalǵandyǵyna atalmysh avtordyń kelesi aýdarmasy dálel. Bambýktyń japyraǵyn Aq qyraý jaýypty. Sup-sýyq odan da qoldarym. Japadan jalǵyz tún Ne degen qaýipti! Mundaǵy basty oı orys tilindegi nusqaǵa qaraǵanda qazaq tilindegi aýdarmada áserli de anyq aıtylady. Demek, aýdarmashy ózindik túısigine súıe­ne otyryp, japon aqynynyń ishki álemindegi arpa­lysty túsinip, dál berip otyr. Kelesi Mıbý-no Tadamıneniń óleńiniń aýdarylýyna nazar aýdaraıyq: Vse govorıat: Vesna prıshla. Iа ýtrom gorý Esıno Okınýl vzglıadom Ýje zatıanýta Vesen. J.Áskerbekqyzy bul óleń shýmaqtaryn tómendegishe «sóıletedi». Aýdarmasy: Bári aıtady: Kóktem keldi dep, Tańerteń Esıno taýyna qaraımyn, Ol daǵy kógildir saǵymǵa Oranǵan móldirep... Eń bastysy avtordyń aıtpaq bolǵan túpki oıyn kómeskilendirmeı, poezııa tilimen naqty beredi. Oqyr­man­nyń kóńil-kúıine erekshe áser etý úshin kórkem má­tinde estetıkalyq qyzmet atqaratyn beıneleýish qu­ral­dardy sátimen qoldanady. Tabıǵat qubylys­taryn obraz­dy tirkestermen áserli jetkizedi. Aýdarmany oqyǵanda qarapaıym ǵana orys tilindegideı emes, sózderdi kestelendirip, órnektep baryp óleńge jan bitire salǵandaı áser alasyń. Bul J.Ás­kerbekqyzynyń aýdarmashylyq stıline tán nárse. О́zi aqyn bolsa da, aýdarmany qazaq­tyń qara óleńine aınaldyrmaı, túpnusqa meıli bes jol bolsyn, meıli úsh jol bolsyn qazaq tilinde de dál solaı jol sanyn saqtap otyrady. Qaı aýdarmany alyp qarasaq ta oqyrmandy este­tı­kalyq áserge bóleıdi. Ásirese, aýdarmashy jeke sóz­derdiń balamasyn sátimen taýyp, dál qıystyrady. Bul, ásirese hokký janryn­­da jazylǵan óleńder­de anyq baıqalady. Masýo Basıo sýretteıtin ár mezgildiń ta­bı­ǵat kóri­nisterin náp-názik etip kóz aldy­myz­ǵa ákeledi. Jolma-jol salysty­ryp kóreıik: Babochkı polet – Kó­be­lek qanaty, Býdıt tı­hýıý polıaný – Oıat­shy, oıan­syn alańqaı, V sol­nechnyh lýchah – Kúndi izdep taýsylǵan taǵaty. Bul arada aýdar­mashy óleńniń mazmu­nyn qalpyn­da jetkizýdi maqsat tutqan. Japon poezııasynyń úsh tarmaqtan turatyn hokký úlgisiniń zańdylyǵynan alshaqtamaı, túpnusqamen para-par aýdarǵan. О́leńderdiń maǵynasyn arttyryp, kórkemdik dary­typ turǵan joldarǵa nazar salsaq: «Sneg vypal, I na vseh derevıah» – «Qar jaýdy... Bar aǵash Aq qardan ja­mylǵy jamylǵan», «I lýnnyı lık holodnym» – «Aı sáýlesi tym salqyn bop sóngendeı». «Svety ývıalı. Syplıýtsıa, padaıýt semena, Kak býdto slezy» – «Gúl bitken solypty. Dánegin amalsyz Kóz jasy sekildi tógipti». Baıqap otyrǵanymyzdaı, jyl mezgilderiniń erekshe bir kórinisterin tyń balamaly obrazdarmen sýretteıdi. Mundaı shashylyp túsken obrazdy tirkester Janat Áskerbekqyzy aýdarmalarynda molynan kezdesedi. Janat Áskerbekqyzy bul jınaqta óleń aýdarma­sy­­men shektelip qana qalmaı, ár aqyn jóninde máli­metter keltirip, avtorlar jónindegi tyń derekterge keńinen toqtalǵan. О́leńderge ǵylymı turǵyda taldaýlar jasap, ózindik kózqarasyn da berip otyrady. Jınaq osynysymen de qundy. Keıbir qazaq uǵymynda  joq sóz tirkesterine siltemeler arqyly túsinik berip otyrǵan. Japon halqynyń sımvoly bolyp esepteletin sakýra – shıe aǵashynyń qurmetine jınaqtyń ataýyn «Sakýra gúldegende» dep ataýy da jarasymdy. Aýdarma teorııasyndaǵy: «Poetıkalyq aýdarma avtor qoldanǵan kórkemdik tásilderdi barynsha saqtaýdy talap etedi» degen qaǵıdaǵa súıensek, aýdarmashynyń jınaqqa engen óleńderin poetıkalyq aýdarma deýge batyl bolady. Laýra DÁÝRENBEKOVA, Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń aǵa oqytýshysy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty.