Otan ıgiligine ortaq úles

Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qaırat Mámı Mańǵystaý óńirindegi óreli isterdi oń baǵalady Keshe Mańǵystaý oblysyna ju­mys saparymen kelgen Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qaı­rat Mámı aımaq aktıvimen kezdesti. Biz búgin Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵynyń qarsańynda kezdesip otyrmyz. 1991 jylǵy 16 jel­toqsanda Prezıdent Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblı­ka­synyń memlekettik táýelsizdigi týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa qol qoıdy. Osynaý tarıhı qu­jat­tyń qabyldanýymen qazaq halqynyń memleket qurý týraly ǵasyrlar boıǵy ańsaǵan armany júzege asty, dep bastady óziniń sózin Senat Tóraǵasy oblys aktıvimen kezdesýi kezinde. Egemen damý jolyna túsken Qazaqstan táýelsiz 20 jylda ǵasyrǵa bergisiz órkendeý jolynan ótti, tamasha tabystar men jeńisterge jetti. О́tpeli kezeńniń barlyq qıyn­dyqtaryn eńserip qýatty, órken­de­gen, álemdegi bedeldi memle­ket­terdiń birine aınaldy. «Qa­zaq­standyq damý joly» dep atal­ǵan, tabysty saıası-ekono­mı­ka­lyq oń ózgerister, eń aldymen, Prezıdent Nursultan Nazar­baev­tyń salıqaly, sarabdal saıasaty­nyń, erekshe kóregendiginiń, stra­tegııalyq turǵydan baıypty sheshimder qabyldaýynyń arqa­syn­da múmkin boldy. Prezıdent N.Nazarbaev óziniń sóılegen sózderinde Qazaqstan úshin eń basty ıgilik jáne eń jo­ǵary qoǵamdyq qundylyq – táý­el­sizdik bolyp tabylatyndyǵyn áldeneshe ret atap kórsetti, dep jalǵady sózin Q.Mámı. Son­dyq­tan Qazaqstan Respýblıkasy ómir súre bastaǵan kezden táýelsizdik pen egemendikti nyǵaıtý memlekettik qyzmettegi asa mańyzdy saıası basymdyq retinde qaras­ty­ryldy. Bul maqsatqa qol jetkizý ońaı bolǵan joq, kóptegen qıyn­dyqtardy eńserýimizge týra keldi, alaıda, Elbasy atap kórset­kendeı, biz odan shynyǵyp, shyń­dalyp jáne Otan ıgiligin odan ári ústemeleýge daıyn bolyp shyqtyq. Senat Tóraǵasy kelesi rette Qazaqstannyń álemdik qarjy daǵ­darysynyń zardabyn alǵash­qy­lardyń biri bolyp eńsergenine ekpin túsirdi. Búginde ol damý qarqynyn odan ári óristetip otyr, Úkimettiń baǵalaýy boıyn­sha taıaýdaǵy 5 jyldaǵy ekono­mı­kalyq ósý 7%-ǵa jýyqtaıdy. Bul ósim Prezıdenttiń «Nur Otan» partııasynyń HIII sezinde sóı­le­gen sózinde alǵa qoıǵan mindetterimen úndesip jatyr. Onda El­basy bylaı degen edi: «Biz álem­niń básekege qabiletti 50 eliniń qataryna qosylý maqsatymyz týraly eshýaqytta umytpaýǵa tıispiz». Bul úshin taıaýdaǵy on­jyl­dyqqa arnalǵan Strategııalyq jospar sheńberinde 2020 jylǵa deıin ekonomıkany 30%-ǵa deıin ósirý, Ulttyq qordyń aktıvterin ishki jalpy ónimniń 30%-yna deıin jetkizý, mundaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin keminde        40 paıyzǵa jetkizý (2009 jylmen salystyrǵanda) maqsaty qoıy­lyp otyr. Memlekettiń strate­gııa­lyq qujattarynda belgilengen josparlardy eskersek, bul maqsatqa qol jetkizýge barlyq negizder bar, dedi Q.Mámı. Son­daı-aq ol Prezıdenttiń «Bola­shaq­tyń irgesin birge qalaımyz!» atty Joldaýynda, onyń «Nur Otan» partııasynyń HIII sezinde jáne ulyqtaý kezinde sóılegen sózderinde azamattarymyzdyń ál-aýqatyn odan ári arttyrý jó­nin­de mindetter qoıylǵanyn atap kórsetti. Jańa áleýmettik saıa­sat­tyń negizgi basymdyqtary qazaq­standyqtardyń turmysynyń, olar­­dyń densaýlyǵynyń, qolje­timdi yńǵaıly turǵyn úıdiń joǵary deńgeıin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Táýelsizdiktiń jıyrma jy­lyn­da demokratııalyq qurylys salasy aıtarlyqtaı damydy. Qazaqstan saıası damýdyń álemdik úrdisterin jáne eldiń ulttyq múddelerin ońtaıly eskerýge negizdelgen saıası jańǵyrý modelin oıdaǵydaı qura bildi. Ishki saıası turaqtylyq jáne qoǵamnyń top­tasýy Qazaqstannyń eleýli jetistikteri boldy. Qazaqstan áleý­mettik, etnostyq jáne dinı jan­jal­dardy boldyrmaýǵa, olardyń aldyn alýdyń jáne quqyqtyq negizde retteýdiń tıimdi júıesin jasaýǵa qol jetkize aldy. 140 etnostan turatyn halyqtyń birligi Qazaqstan memlekettiliginiń myzǵymas qondyrǵysyna aınal­dy. Álemdik qoǵamdastyq Qazaq­stan­dy ultaralyq jáne konfes­sııaaralyq beıbitshilik pen ke­lisimniń etalony dep tanydy. Senat Tóraǵasy sonymen qa­tar elimizdiń syrtqy saıası qyz­met salasynda iri tabystarǵa qol jetkizilgenine jan-jaqty toq­tal­dy. Osy jyldar ishinde eli­miz­diń joǵary zań shyǵarý orga­ny­nyń Prezıdenttiń Qazaqstan memlekettiligin oıdaǵydaı qurý jónindegi strategııalyq ıdeıa­lary­nyń qoldaýshysy bolǵanyn, Parlamenttiń 1995 jyldan bastap 1860 zań jobasyn qabyldaı otyryp, memleketimizdiń norma­tıv­tik-quqyqtyq bazasyn qalyp­tastyrý jóninde úlken jumystar júrgizgenin nazarǵa saldy. Parlament ótken sessııa kezinde de bel­sendi jumys istedi. 141 zań qabyldanyp, onyń ishinde 76 ha­lyqaralyq kelisimder ratıfıka­sııa­landy, bıýdjet jáne salyq saıa­satyn, sot júıesin, quqyq qol­daný salasyn, áleýmettik qam­syz­dandyrýdy jáne eńbek máse­le­lerin, ákimshilik rásimderdi jetildirýdi, kóshi-qon saıasatyn jáne basqalardy retteıtin barlyǵy 52 zańǵa ózgerister men tolyq­ty­rý­lar engizildi, dedi Q.Mámı. 1 qyr­kúıekte óz jumysyn bas­taıtyn Parlamenttiń aldaǵy jospar­lary týraly qysqasha aıtyp ótti. Qazaqstannyń 20 jyldyǵy me­reıtoıyn laıyqty qarsy alý máselesin taǵy da erekshe atap ótkim keledi. Osy ataýly oqı­ǵa­nyń aıryqsha mańyzyna oraı, Parlament Táýelsizdiktiń jı­yr­ma jyldyǵy deklarasııasyn qa­byldaýdy josparlap otyr. Za­mandastarǵa jáne bolashaq ur­paqqa arnalǵan osy saltanatty saıası-zańdyq qujatta Qazaq­stan­nyń egemendik jyldary qol jetkizgen basty jetistikteri atap kórsetiledi.  Parlamentte aldaǵy ýaqytta qabyldanatyn Táýelsiz­diktiń jı­yrma jyldyǵy deklara­sııa­sy barsha Qazaqstan halqynyń jańa, jarqyn jeńisteri men jetistikteri úshin berik negiz qa­laı­dy. Ony mańǵystaýlyqtar keńi­nen qoldady, dep atap ótti Tóraǵa. Elimizdiń barlyq aımaqtary­nyń ortaq kúsh-jigeri men tabys­tarynyń nátıjesinde Qazaqstan mol jetistikterge qol jetkizgeni daýsyz. Olardyń ishinde Mań­ǵys­taý oblysynyń alatyn orny erek­she ekeni de shyndyq. Osyny aıtqan Senat Tóraǵasy qazaq hal­qynyń rýhanı tamyrlary men osy zamanǵy údemeli damýynyń qyzý qarqyny naq osy jerde toǵysyp jatty, dep bir qaıyrdy. Myńdaǵan tarıhı eskertkishter, ultymyz ulyqtaǵan Beket ata meshiti, Shaqpaq ata, basqa da áý­lıe­ler jatqan jerler Kaspıı aıma­ǵyn­daǵy barlyq elderdiń musyl­man­dary kıe tutqan orynǵa aı­nal­dy. Sonymen birge, Mań­ǵys­taý – aldyńǵy qatardaǵy ınnova­sııalyq aımaq, munaı óndirý jó­nindegi jetekshi ólkelerdiń biri, bizdiń teńizdegi basty qaqpamyz, dedi. Áıtse de, munaı-gaz sala­syndaǵy eńbek quqyqtarynyń buzylý faktilerine jumys berýshiler tarapynan jol berilýi jumysshylardyń narazylyǵyn týdyryp otyrǵany baıqalady. Buǵan oblys basshylyǵy men ju­mys berýshilerdiń eńbekkerler­diń muń-muqtajyna der kezinde kóńil bólmeıtindigi, naqty sheshim qabyldamaıtyndyǵy sebep bolyp otyr dep oılaımyn. Bul máseleler negizinen zań aıasynda sheshilýi tıis. Ol keıbireýlerdiń saıası oıynyna aınalyp, qol­shoq­pary bolmaýy kerek. Táýel­siz­diktiń 20 jylyndaǵy eń bas­ty jetistigimiz – memleket ishin­degi saıası turaqtylyqtyń saqtalýy. Turaqtylyqty shaı­qal­týǵa jol berilmeýi kerek. Ju­mysshylar men jumys berýshiler arasyn­daǵy janjal saıasattan­dy­rylmaýy tıis, dedi Q.Mámı. Senat basshysy alda nazar aýdarýdy qajet etetin máseleler týraly da keńinen áńgimeleı kelip, sózin bylaı qorytty: – Mańǵystaý – memlekettik saıa­satty belsendi jáne turaqty iske asyratyn ornyqty damyǵan oblys. Munaıly ólkeniń aldaǵy ýaqytta da osy qalyptan aıny­maıtynyna senemiz. Sizderdiń Pre­zıdent alǵa qoıǵan strategııa­lyq mindetterdi tabysty júzege asyryp, táýelsiz, demokratııalyq jáne órkendep kele jatqan Qa­zaqstandy nyǵaıtýǵa laıyqty úles qosa beretinderińizge senim bildiremin. Sózimniń sońynda búgingi kezdesýge qatysyp otyr­ǵan oblystyń aktıvi men bas­shy­lyǵyna rızashylyǵymdy jetkizgim keledi. Sondaı-aq bizdiń or­taq Otanymyzdyń ıgiligi jolyn­da barshańyzdyń eńbekterińizdiń tabysty bolýyn tileımin. Sapar aıasynda Senat Tór­aǵasy Aqtaý teńiz portynda, Aq­taý-Sıtı jobasyndaǵy «Aqqý» shaǵyn aýdanynyń qurylys ala­ńynda, oblystyq qan quıý orta­lyǵynda, kedendik baqylaý departamentinde boldy. Q.Mámımen birge Senat Tór­aǵasynyń orynbasary A.Sýdın, depýtattar M.Bortnık jáne Esep komı­te­tiniń múshesi J.Sársen­qulov boldy. Jolaman BOShALAQ.