Ustaz – kıeli mamandyq

ONYŃ QADIRIN BILSEŃ QASIETIŃ ARTADY Jahandaný zamanynda ult­­tyq básekege qabiletti bolýdyń kór­set­kishi – bilim deńgeıimen ólshe­nedi. Sondyqtan, álemdik bilim ke­ńistigine kirigip, bilim berý jú­ıe­sin halyqaralyq bıikke kóterý kezek kúttirmeıtin ózekti másele. Bul máseleni sheshýdiń kilti us­taz qolynda. О́ıtkeni, ustaz el­diń erteńgi tizginin ustaıtyn urpaq tárbıeleıdi. Adam tár­bıe­leý – uly mindet. Ol mindetti atqarýshy – ustaz. Ustazdyń negizgi quraly – sabaq. Sabaq skrıpka aspaby sekildi: onymen jaı gammalardy oı­naýǵa nemese Paganınıshe saýsaq ushyn symǵa jeńil tıgizip, odan ǵa­jaı­yp ún shyǵarýǵa da bolady. Árbir sabaǵy ǵajaıyp áýenge toly na­ǵyz ustaz jáne bilikti dırektor bolý kimniń de bolsa armany. Meniń túsinigimdegi ustaz – rýhy taza, oı-órisi bıik, ulty men Otanynyń bolashaǵy úshin ter tógip, shydamdylyq pen ta­bandylyqtyń úlgisin kórsetýshi, óz boıyndaǵy asyl qasıetteri men bilimin bolashaq urpaqtyń baqyty men kádesine jaratyp, qoǵamdy órge órkendetýshi, ja­ńa­shyldyqtyń bastaýshysy, jú­re­gi – jyly, kóńili – darqan adam. Ustazdan dáris almaǵan adam qazir jer betinde joq dese de bolar. Bul mamandyq sodan da kıeli. Jan-Jak Rýssonyń «Ustaz bolý – óz ýaqytyńdy aıamaý, bas­qanyń baqytyn aıalaý» degen naqyl sózi janyma óte jaqyn. Ustaz bilgenin úıretýshi ǵana emes, tula boıy tunǵan ónege, aq tileýli ana tárizdi barlyq adam­nyń boıynan jaqsylyq izdeıtin izgi nıet ıesi. Shákirti ózinen oz­ǵan ustaz – eńbegi aqtalǵan ustaz. О́ıtkeni, ómirdiń zańy damý, ilgerileý, ozý. О́zinen ozǵan shákirt tárbıeleıtin sheber ustaz úz­dik­siz izdeniste bolyp, qoǵam su­ra­nysyna saı bilimdi, shyǵarma­shyl, ózin-ózi damytyp, jetildire alatyn bolýy qajet dep oı­laı­myn. Men ustazdyqtyń aýyr jú­gin arqalaýdy óz júregimniń qa­laýymen tańdadym. Maman us­taz retindegi negizgi ustanymym: ba­lany tulǵa dep taný, onyń pikirimen sanasý, oqýshynyń kishkentaı qýanyshyn, tabysyn ba­ǵalaı bilý. Al dırektor bolsam, negizgi ustanymym: ustazdy syılaý, oǵ­an qamqorlyq jasaý, baǵa jetpes eńbegi men balaǵa bergen júregi úshin alǵys aıtý, iltıpatpen qa­raý. Árıne, dırektorlyq qyzmet beıimdilikti, biliktilikti qajet etedi. Kez kelgen istiń qandaı ná­tı­jesi onyń bastalýyna jáne uıym­dastyrylýyna baılanysty ekenin ómir tájirıbesi dáleldep otyr. Sondyqtan, búgingi zaman ta­la­­byna saı menedjer dırektorǵa tán tómendegi basqarý ustanym­dary men qasıetterdi meńger­gen­de ǵana tabysqa jetýge bolady dep oılaımyn. Aldymen adamǵa sene bilý jáne syılaý, áriptestik pen ál­eý­mettik ádildilik ustanymy, us­taz eńbegin baıytý jáne ynta­lan­dyrý, biliktilikti joǵarylatý, úılesimdilik, sheshimdi ujymmen birge qabyldaý, únemi jańaryp otyrý, kez kelgen qyzmetkermen isti taldaý barysyndaǵy qara­paı­ymdylyq, basqarýdyń ujym qyzmetkerleri qolymen is júr­gizý ekendigin túsiný, kabınettik basqarý stıline qarsy, máseleni óz ornynda talqylaýda tııanaq­ty, estýge, tyńdaýǵa, sheshim qabyldaýǵa kezinde tabandylyq kórsetý, oryndaýshylarǵa tap­syr­malardy utymdy bóle bilý, qıyn sátterde kinálini tabýǵa umtylmaı, kemshilikter men aý­ytqýshylyqtyń qaı tustan ketkenin izdeý, buıryq berip, talap etýdiń, baqylaýdyń ornyna sendirý jáne senim bildirý, ujymda árqashan jaǵymdy psıhologııa­lyq ahýal qalyptastyrý, basqa qyzmetkerlerdiń esebinen ekinshi bir qyzmetkerlerge jaǵdaı jasamaý, ár azamattyń sińirgen eńbe­gin ujym aldynda tanyp, bilip otyrýǵa daıyn bolý, únemi ja­ǵymdy ózgerister jasaýǵa umty­lý, jańa ıdeıalarǵa ashyqtyq, ujym músheleriniń jańa ıdeıalar usynýyn daǵdyǵa aınaldyrý. Sonymen birge, dırektor 4 negizgi fýnksıonaldyq mindetti únemi esten shyǵarmaýy qajet. Birinshi, bilim alýshylardyń ómir qaýipsizdigin jáne densaý­ly­ǵyn qamtamasyz etý, ekinshi, memlekettik bilim standartyn or­yndaý, úshinshi qarjylyq-sha­rýashylyq isinde tártipti saqtaý, tórtinshi, kadr saıasatyn ádil júrgize bilý. Ustazdyqtan ósip dırektor bolǵan basshylar naǵyz óz iste­riniń sheberi, bilikti de, bilimdi uıymdastyrýshylar dep bilem. Sondyqtan da, meniń oı­ymsha dırektor bolýdy arman­daı­tyn mu­ǵalim tek qana jan-jaqty jetilýdi, óz isiniń sheberi bolýdy kóz­deýi tıis. Men qyzmet etetin №1 Alma­ty qazaq memlekettik gýmanı­tar­lyq-pedagogtik kolledjde zaman talabyna saı oqytýshyǵa jan-jaqty materıaldyq, aqparattyq, ádistemelik jaǵdaı jasalǵan. Bo­lashaqta muǵalim mamandyǵy eń bedeldi, ári joǵary aqy tóle­ne­tin mamandyqtyń birine aınalýy úshin ony súıip, talmaı eńbek etý qajet. Ustazdyq qyzmette, shákirt­termen qarym-qatynasta izgi nıettilik, kishipeıildilik jáne má­denıettilik birinshi kezekte turý kerektigine kózim jetti. Qytaı fılosofynyń «Maǵan jáı aıtsań – umytamyn, kórset­seń esimde saqtaımyn, al ózimdi is-áreketke qatystyrsań úırene­min» degen danalyǵy bilim alý­shynyń bilimge yqylasyn atty­rýda aqparattyq-kommý­nıkatıv­tik tehnologııalardy paıdalana otyryp, ózindik izdenis júrgizýdi praktıkada júzege asyrýdyń mańyzdy ekendigin kórsetedi. Sapaly bilim negizi – jan-jaqty aqparattyq materıal­dar­dy, kórneki quraldar men utym­dy tehnologııalardy, tıimdi ádis-tásilderdi paıdalana otyryp, bilim alýshyǵa eshbir kitaptan taba al­maıtyn bilim berý. О́ıtkeni, tek oqýlyqtaǵy bilimdi jetkizýshi mu­ǵalimniń quny joq dep oı­laı­myn. Oqýlyqtaǵyny oqýshy ózi de oqyp alady. Sondyqtan búgin bilim be­rý­diń sapaly bolýy úshin: birinshiden, ustazdyń jan-jaqty aka­demııalyq biliminiń bo­lýy, ekinshiden, muǵalimniń óz ma­man­dy­ǵy­na degen shynaıy súı­is­penshi­liginiń jáne eshqan­daı dıplommen birge berilmeıtin shyǵar­mashylyq qabileti, balaǵa degen kirshiksiz adamgershilik qa­sıet­teri bolýy shart. Men qazir bizdiń elimizde qa­lyptasqan muǵalimdik maman­dyq­qa mektepte negizinen ortasha oqyǵan bilim alýshylardy qa­byl­dap, olardan ortasha maman daıyndap, olardy bilim uıala­ry­na jiberetin qursaýdyń buzy­lyp, ustaz mamandyǵy eń joǵa­ry eń­bekaqy tólenetin úz­dik ma­mandyqqa aınalsa dep ar­man­daı­myn. О́ıtkeni, jańa ǵa­syr­da ǵy­lymnyń, tehnıkanyń, ón­diristiń qarqyndap ósýi bilim berýdiń bar­lyq júıesin júıeli damy­tý­dy talap etip otyr, jańa múm­kin­dikterge jol ashý úshin irgeli ózgerister kerek. Iá, qazir jańa tıpti mektepter salynyp, paıdalanýǵa berilip jatyr. Daryndy balalarmen ju­­mys baǵdarlamasy júzege asý ús­tinde. Jastardy shetelderde oqy­­­týǵa múmkindik aldyq. Jańa býyn oqýlyqtar, elektrondy oqý­lyq­tar bilim berý isine ene bastady. Osyndaı jańa damý úrdisi al­ǵa basyp otyrǵanda Elbasy N.Nazarbaev «Bolashaqta eńbek et­ip, ómir súretinder – búgingi mektep oqýshylary, muǵalim olardy qalaı tárbıelese, Qazaqstan sol deńgeıde bolady. Sondyqtan us­tazǵa júkteletin mindet aýyr» – degen edi. Biz osy sózge saı bolýymyz kerek. Ásemgúl ÁLIMJANOVA, respýblıkalyq oqý-ádistemelik birlestik tóraıymynyń orynbasary.