Kooperatıvte qareket kóp

Atyraýdyń batys qaqpasyn­da­ǵy Qurmanǵazy aýdanynda mu­naı óndirisi joqqa tán. Mundaǵy tur­ǵyndar negizinen aýyl sharýashy­ly­ǵy salasynda jumys jasaıdy. Sharýashylyqtar burynǵydaı kóp emes. Sol kóp emes sharýashy­lyq­tyń ishinde «Maqash» óndiristik kooperatıviniń shoqtyǵy bıik. Osy sharýashylyqty jurtshylyq «Qa­jymǵalıev túletken kooperatıv» dep oryndy ataıdy. Al Qajymǵa­lıev dep otyrǵanymyz osy sharýa­shylyqty 1992 jyly basqarýdy qolǵa alǵan О́mirzaq Qajymǵalıev deıtin isker azamat. Ol bul sharýashylyqty basqa­rýǵa aýdandyq atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary qyzmetinen ózi suranyp kelipti. Sol kezde bul sharýashylyq «Kommýnızm joly» atalady eken. Kabınette tańylyp otyratyn ju­mys­tan góri sharýashylyqpen tyǵyz baılanysty tirlikti kóńili qalaǵan ǵoı. Sodan beri 19 jyl boıyna atalǵan sharýashylyqtyń tizginin ustap keledi. Osy jyldar ishinde óndiristik kooperatıvtegi edilbaı tuqymdy qoı sanyn óz tóli esebinen ósirdi. Keńsharlar jumysy qojyrap, qıyndyqtyń kúrmeýi shıratyla bastaǵan tusta óz aldyna sharýa qojalyǵyn qu­ramyn dep nıettengenderdi qoly­nan qaq­paı, úlesin berdi. Al «Ujym­da­saıyq, bir maqsat jo­lynda eńbekte­neıik» degen aýyl­das­taryn keýdeden ıtermeı, ortaq múddege toǵys­qan usynysyn qol­dady. Sóıtip, óndiristik kooperatıv bolyp quryl­ǵan  sharýashy­lyqta qazir 15 000 edilbaı qoıy baǵylady. Sharýa­shylyqqa Ma­qash aýyldyq okrýginen 170 adam turaq­ty jumyspen qamtylyp, bári de asyl tuqymdy edilbaı qoıynyń sa­nyn kóbeıtýge bir kisideı at­sa­ly­sýdy maqsat tutqan. Aýyl adam­da­rynyń aýyz­bir­liginiń myqtyly­ǵy­nan bolar, «Maqash» óndiristik ko­ope­ratıviniń tabysy da molaıa túsýde. – Bizdiń sharýashylyqqa,  – deıdi tóraǵa О́mirzaq Qajymǵalıev, – 2005 jyly asyl tuqymdy mal zaýyty mártebesi berildi. Bul bizge burynǵydan da úlken jaýapkershilik júktedi. Ǵylymı selek­sııa­lyq jumystar úzdiksiz júrgi­zi­lip, asyl tuqymdy edilbaı qo­ıyn kóbeı­tý arqyly aýyl sharýa­shy­lyǵy sala­syn jańa bıikterge kóterýdi maqsat ettik. Shúkir, oı­la­ǵan isimiz ońǵaryldy.   Jyl sa­ıyn ótetin «Qaraótkel» respý­b­lı­kalyq jár­meńkesine sharýa­shy­lyq ónimderin, asyl tuqymdy edilbaı qoıyn usynamyz. Bul sharýashylyqtyń jetistikteri «Qaraótkel» jármeńkesinde laıyqty baǵasyn alyp keledi. Má­selen, 2007 jyly atalǵan jár­meńkede sharýashylyqtyń edilbaı qoıyna ekinshi dárejeli dıplom berilse, sharýashylyq jetistigi 2008 jyly 1-dárejeli dıplommen atalyp ótildi. Al bıyl Aty­raý oblysynyń 4 sharýashylyǵyna «Qaraótkel-2011» jármeńkesiniń altyn medali berildi. «Qaraótkel­diń» altyn medalin alǵan sharýa­shylyqtyń biri – «Maqash» asyl tuqymdy mal zaýyty.  Muny sha­rýashylyq basshysy О́mirzaq Qa­jymǵalıev ortaq maqsattyń jo­lynda eńbektenip júrgen ujym­dastarynyń tabysy dep esepteıdi. – Mal sharýashylyǵyn damytý ońaı is emes,  – deıdi sharýashylyq jetekshisi О́.Qajymǵalıev. – Talmaı eńbektený qajet.  Eń bastysy, ujymnyń aýyzbirligine baıla­nys­ty. Al ujymda aýyzbirlik bo­lýy úshin eńbekkerlerdiń áleýmet­tik tur­­mysy jaqsy bolǵany jón. Balalary sabaqtan qalmaýy, ózde­rine jalaqysy turaqty berilýi qa­jet. Bylaısha aıtqanda, eńbek­ker­ler sharýashylyq tarapynan nendeı kómek kerek bolsa, soǵan qol jetkizedi. Qaı kezde de sharýashylyqtyń malshylary ortalyqqa taıaý emes, alys-alys jaılaýlarda otyrady. Sebebi, asyl tuqymdy qoımen birge sharýashylyqta jylqy, túıe, sıyr túlikteri de ósiriledi. Olar­dyń árqaısysynyń sany 150 bastan kem emes. Qazir mal ósiretin úsh ferma bar. Ár fermaǵa osy óńirde ár qyrynan tanylǵan tanymal tulǵalardyń aty berilgen. Sóıtip, mal ósirý fermalary Sát baba, Sardar baba attarymen atalady. Bir fermaǵa Jumajan Mámbetalıev aty berilgen. Al fermanyń biri Nıetbaı atalatyn jerde qonystanǵan. Budan onshaq­ty jyl buryn sharýashylyq bas­shysy О́mirzaq Qajymǵalıevtyń uıytqy bolýymen Nıetbaıda 9 jyldyq mektep ashyldy. Qazir bul mektepte 42 bala alańsyz oqıdy. Muǵalimderge sharýashy­lyq kómek kórsetedi. Eger ortalaý bolsa da, bul bilim ordasy ashylmasa, aýdan ortalyǵynan, sharýashylyq oryn tepken Ma­qash aýyldyq okrýginen kem degende 150 shaqyrymdaı qashyq­taǵy mal­shy balalarynyń mektepke qaty­naýy qıynǵa soǵar edi. Sharýa­shylyqtyń, onyń basshy­synyń sharapaty malshy ba­lalaryna osylaı tıip otyr. Sharýashylyq tek muǵalim­derge emes, malshylarǵa dep áleý­mettik turǵydan qoldaý ja­saıdy. Jalaqyny turaqty beredi. Adam bolǵan soń syrqat­tanbaı tura ma? Sondaıda mezgilimen dárigerlerge qaralýyna, saýyqtyrý oryndarynda emdelýine jaǵdaı jasaıdy. Jumys­shylardyń sharýashylyq maly­men birge jeke ıeliktegi túlik­terin kóbeıtýine shekteý joq. Malshylardyń, ózge de jumys­shylardyń deninde jeke kólik­teri bar. Demek, «Maqash» asyl tuqymdy mal zaýytynda jumys jasaıtyndardyń turmysy túzel­di deýge negiz bar. Aıtqandaı, bul sharýashy­lyqtyń janynan ashylǵan shu­jyq sehy bar. Onda shujyqtyń birneshe túri daıyndalady. Seh­qa ákelingen mal halal tehnolo­gııasymen soıylady. Sonymen birge, Maqash aýylynda tigin sehy jumys jasaıdy. Maqash aýylynyń turǵyndary da, ardagerleri de, kóp balaly otbasy­lary da osy sharýashylyqtyń demeýin kórip keledi. Sharýshy­lyq basshysy aýylǵa da, sharýa­shylyqqa da aty berilgen, kezinde Kaspıı teńizi jaǵalaýyndaǵy 1-shi jáne 2-shi okrýgterde uzaq jyl ákim bolǵan, sóıtip, osy óńirdegi halyqtyń otyryqshy­lyq­qa boı úıretýine, bilim alýy­na jumystanǵan Maqash ákimniń esimin este qaldyrýǵa da atsaly­syp júr. 2000 jyly Maqash ákimge kesene turǵyzsa, byltyr Maqash ákimniń 170 jyldyǵyn atap ótýge uıytqy boldy. Bir sózben aıtqanda, aýyl sharýa­shylyǵyn órkendetýde mol  tájirıbesi bar, soǵan oraı «Eren eńbegi úshin» medalimen mara­pattalǵan, Qazaqstanǵa eńbegi sińgen qaıratker О́mirzaq Qa­jym­ǵalıev basqaratyn «Maqash»  asyl tuqymdy mal zaýytynyń baǵyty aıqyndaldy, kóshi túzý jolǵa tústi. Joldasbek ShО́PEǴUL. Atyraý oblysy, Qurmanǵazy aýdany.