Avtorlardy alańdatqan aqıqat

Elimizdiń Bas prokýratýrasy zııatkerlik menshik týraly zańna­malardyń qoldanylýyna tekserý júrgizgendigi týraly keshe quzyr­ly organnyń resmı ókili Jandos О́mirálıev birqatar tyń aqparat­tar taratty. Onyń aıtýynsha, tek­serý nátıjesinde 3,5 myńnan astam zań buzýshylyqtar anyq­talyp, olardy joıý barysynda 50-den astam prokýrorlyq qada­ǵalaý aktileri engizilgen. Jalpy, avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly zańna­ma talaptaryna sáıkes, avtor­lar­dyń múddelerin bildirý úshin avtorlyq qoǵamdyq uıymdar qurylady. Qazirgi tańda, elimizde osyndaı 7 uıym jumys jasaı­tyn kórinedi. Olar paıdalaný­shy­lardan kelip túsken qarajat­tar­dy jınastyrady jáne olardy zııatkerlik menshik ıelerine tóleýdi júzege asyrady. Sondaı-aq, bul qoǵamdar jınalǵan qarajat esebinen ózderiniń naqty shyǵys­taryn jaýyp otyrady. Bul talaptar zańda kórsetilgen. Alaıda, tekserý kórsetkendeı, is júzinde qazirgi qalyptasqan jaǵdaı avtorlarǵa olardyń zııatkerlik eńbek nysandaryn paıda­lan­ǵany úshin tıisti syıaqy alýy­na kepildik bermeı otyr, deıdi J.О́mirálıev. Zańnamalarda avtor­lyq qoǵamdar­dyń paıdasy­na ustap qalatyn qara­jattyń bel­gili bir paıyz shegin kórse­te­tin tikeleı nor­malar joq. Bul óz kezeginde atal­ǵan qoǵamdarǵa kelip túsken aqsha qarajattaryn óz qalaýlary boıynsha jumsaýǵa múm­kindik beredi. Tergeý kórset­kend­eı, sońǵy eki jylda avtor­lyq qoǵam­darǵa kelip túsken 896,5 mln. teńge­den avtorlarǵa ne­bári 521,5 mln. teńge ǵana tó­len­gen, qalǵan 375 mln. teń­geni qoǵamdar óz qajetti­lik­terine jum­saǵan. Máselen, 2010 jyly «Qazaq ánderin oryndaý­shylar» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi paıdalanýshylardan kelip túsken 9, 1 mln. teńgeniń 8, 6 mln. teńgesin qoǵam shyǵystaryna jat­qyzǵan. Osyǵan uqsas faktiler «Án avtor­larynyń odaǵy» respýblı­ka­lyq qoǵamdyq birlestigi qyzmetinde de anyqtaldy. Zańnamalardyń jetildirilmeýi saldarynan menshik ıelenýshilerge syıaqylardy tipti tólemeý faktileri de oryn alǵan. Máse­len, «Demeý» «Prodıýsserler men oryndaýshylar odaǵy» respýblı­ka­lyq qoǵamdyq birlestigine fo­nogrammalardy paıdalanǵany úshin paıdalanýshylardan 8,4 mln. teńge kelip túsken. Alaıda, osy somanyń birde-bir teńgesi quqyq ıelenýshilerge tólenbegen. Avtorlyq atalǵan qoǵamdardy tıisti zııatkerlik menshik ıelerin anyqtaý boıynsha qajetti jumys júrgizýge yntalandyrmaıdy. So­nyń saldarynan alynǵan syı­aqy­lar olardyń tolyq ıeliginde qalyp otyr. Máselen, «Qazaq­stan­dyq av­tor­lyq qoǵam» respýb­lıkalyq qo­ǵamdyq birlestigine avtorlardy izdestirýdi – qoǵam­nyń saıtyna jáne Almaty qala­sy men Almaty ob­lysy aýma­ǵyn­da taratylatyn baspa basylym­darynda aqparat orna­lastyrý jolymen ǵana júrgizilgen. Sonyń saldarynan, sońǵy bes jyl­da talap etilmegen gonorar­lardyń jalpy somasy 63, 5 mln. teńge quraǵan. Olardy keıin qoǵam óz qalaýy boıynsha jumsaǵan. Tekserýde lısenzııalanǵan shart­­tardy tirkeý týraly zań ta­lap­taryn jappaı oryndamaý faktileri de anyqtaldy. Internet jelisindegi avtorlyq quqyq­ty qor­ǵaýǵa taldaý jasaý da ba­qy­laýshy memlekettik organdar­dyń tarapynan tıisti jumystyń uıym­dasty­ryl­ma­ǵa­nyn kórsetti. Internet jeli­siniń qazaqstandyq segmentinde av­torlyq quqyqty buzýǵa ashyq jol berilip otyr. Qazaqstanda resmı satýǵa áli kelip túspegen fılm­der nemese baǵdar­lamalyq qam­tamasyz etýler saıttarda órip júr. Keıbir saıttardyń pırattyq kontentteri myńdaǵan birliktermen esepteledi. Osy anyqtalǵan zań buzýshy­lyqtardyń barlyǵy boıynsha Bas prokýratýra Ádilet mınıstrli­gi­niń atyna usynys engizdi. Zańna­ma­lar­ǵa quqyq ıelenýshilerdiń quqyq­taryn qorǵaýdy qamta­ma­syz etýge baǵyttalǵan ózgeris­ter engizýge bas­tamashy bolý usy­nyldy. Son­daı-aq ishki ister or­gan­darymen já­ne basqa da múddeli organdarmen ózara árekette Internet jelisinde zııatkerlik menshik nysandaryn zań­syz taratýdyń jolyn kesý jónin­degi jumystardy kúsheıtý usynyl­dy deıdi resmı ókil. Aleksandr TASBOLATOV.