Qazaq tilin qazaq úıde úırenedi

«Býrabaı» memlekettik ulttyq tabıǵı saıabaǵyndaǵy úlken Shabaqty kóliniń jaǵasynda Halyqaralyq bıznes akademııa­synyń uıymdastyrýymen «Ulytaý – qazaq tilin oqytýdyń ınnovasııalyq ádistemesi» atty jýrnalısterge arnalǵan basqosý ótti. Oǵan el astanasynan 20-ǵa jýyq BAQ ókilderi qatysyp, memlekettik tildi úırenýge barǵan 30-ǵa tarta isker adamdarmen júzdesti. «Ulytaý – qazaq tilin oqytý­dyń ınnovasııalyq ádistemesi» jobasy Elbasy Nursultan Na­zar­­baevtyń: «Búgingi tańda ınno­va­sııalyq bilim berýdiń iri jetistikterin barynsha tıimdi túr­de paıdalanýymyz qajet. Qa­zaq­­stan azamattary qazaq tilin úı­renýmen ǵana shektelmeı, Qa­zaq eliniń keshegisi men búgin­gi­sin, ata-babalarymyzdyń júrip ót­ken jolyn, tarıhyn bilýi tıis. Mádenıetimiz ben dástúri­mizdi tereń meńgerip, ony zamanmen qatar alyp júrý – árbir adam­nyń boryshyna aınalýy kerek. Bul – barsha qazaqstandyq­tar­dyń birigýi jolynda taptyrmas jol», – degen sózin oryndaý maq­satynda jasalǵan. Ideıany usynǵan belgili azamat Darhan Kaletaev pen Halyqaralyq bıznes akademııa­sy­nyń rektory Asyl­bek Qojah­metov eken. Qu­rylǵanyna kóp bola qoımaǵan joba osymen ekinshi ret bıznes ókilderi arasynda mem­lekettik tildi úıretýge arnal­ǵan lager uıymdastyrǵan. Innovasııalyq ádistemeniń basty maqsaty – bıznes sala­syn­da júrgen iskerlerdi qazaq tilin meńgerip qana qoımaı, ony kúndelikti qoldanysqa engizýge shaqyrý. Jasyratyny joq, bul sa­lanyń qyzmetkerleri kóp jaǵ­daı­da orystildi bolyp keledi. Son­dyqtan, basym bóligi iskerler qaýymyn quraǵan lagerdiń qaty­sý­shylary 10 kún boıyna qala dýy­nan alysyraq, naǵyz qazaqy aýylda qazaq tilin, onyń máde­nıeti men salt-dástúrin, ulttyq taǵamdary men ulttyq oıyn­dary­men tanysýǵa múmkindik alady. Halyqaralyq bıznes akade­mııa­synyń rektory Asylbek Qo­ja­hmetovtiń aıtýynsha, lagerdiń alǵashqy jylynda 83 adam qa­tysqan. Onyń 22 paıyzy ózge ult ókilderinen quralǵan. Al bıylǵy jyly tek eki aýysym boıynsha 45 adam til úırenip jatqan bolsa, onyń 12-si ózge ult ókilderiniń enshisinde. Esterińizge sala keteıik, qazaq tilin oqytýdyń alǵash­qy bastamasy ótken jyly Uly­taý jerinde bastaý alǵan bolatyn. Soǵan sáıkes, ınnovasııalyq bilim berý ortalyǵynyń ataýy da Ulytaý ataldy. Olaı atalýynyń basty sebebi, Ulytaý – tarıhı oryn. Ekinshiden, jaqsy ataý. Ortalyqtyń basqalardan ereksheligi – tórt qabyrǵaly keńselerde emes, dáristerdiń tarıhı mekenderden oryn alǵan qazaqtyń kıiz úılerinde ótýinde. Sebebi, qazaq tilin tolyq meńgerý úshin, onyń salt-dástúrin, yrym-joralǵy­laryn bilý mańyzdy. Al 10 kún boıyna sol kıiz úıde jatyp, ony ózderi tigip, qolmen ustap, kózben kórýi, ataýlaryna mán berip, oǵan til jattyqtyrý, tarıhı oryn­dar­men tabıǵat aıa­syn­da bolý, qazaq tilin úırenýge degen talapker­lerdiń qulshyny­syn arttyraty­ny sózsiz. Jal­py, 35 kúnge jos­parlanǵan joba úsh aýysymda ótedi. Árbir aýy­symda 25-27 qa­tysýshy tildi bilý deńgeıine qa­raı bastaýysh, ortasha, jalǵas­tyrýshy toptarda bilim alady. Olarǵa memlekettik tildi túsiný qabiletine qaraı, 3 oqý-ádis­te­melik qural daıyndalǵan. Alda­ǵy ýaqytta taǵy 3 oqýlyq jaryq kóretin kórinedi. Qolǵa alynǵan ınnovasııa­lyq jobanyń paıdasy mol eken­digin, Býrabaı jerine aıaǵy­myz tıgen sátten-aq sezindik. Onda qurylǵan 12 kıiz úı, alty­baqan solardyń dáleli. Tańer­teń «Qa­ra­jorǵa» bıin bılep, túske deıin 4 saǵat kıiz úılerde ótkizi­le­tin sabaqqa qatysyp, tústen keıingi ýaqytta sol óńir­degi Aby­laı hannyń taǵy sııaq­ty tarıhı oryndarda bolyp, kesh­kisin aq­súıek, altybaqan oıyn­daryn oı­naıtyndaryna kýá bol­dyq. Taza aýadaǵy til úırený­shi­lerdiń jeıtin taǵam­dary – qazy-qarta, jal-jaıa, balqaımaq, sý­sy­ny – qymyz eken. Kúndelikti ómirde tek orys tilimen ǵana shekteletin iskerler memlekettik tilde emin-erkin sóılep júrgen­derin kózben kórdik. Olar tek til úırenip qana qoımaı, tamasha demalys bolǵan­dyǵyn da jasyr­mady. Ulytaý, Býrabaıda ornyǵa bastaǵan lager kelesi jyly Baıa­n­aýyl óńirinde jalǵasyn tappaq . Juldyz BAIDILDA.