Jeńimpazdar joly

Astanada ótken Sporttyq forým endi dástúrge aınalady

Bap pen Baq

Senbi kúni Týrızm jáne sport mınıstrliginiń uıymdastyrýymen el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda tuńǵysh ret memleket pen jeke kásipkerliktiń áriptestigi aıasynda ótken birinshi Sporttyq forým aıaqtaldy. Osy kúni onyń jumysyna qa­tysqan 1300 delegat eki kún boıy dene tárbıesi men sportty da­mytýdyń ózekti máselelerin ta­l­qylaǵannan keıin óz usynys­ta­ryn forýmnyń qorytyndy máji­lisine joldady. Sóıtip, qory­tyn­dy otyrysta alty dóńgelek ústelde jasalǵan usynystardy qaraǵan delegattar I Sporttyq forýmnyń qararyn qabyldady. Onda balalar jáne oqýshylar­dyń, stýdentterdiń aptalyq qoz­ǵalys belsendiligin arttyrý maqsatynda jetisine mektepke deıingi jáne kishi mektepke deıingi balalar úshin 4-6 saǵat, mektep jasyndaǵy balalar úshin 8-10 saǵat, stýdent jastar úshin 10-12 saǵat sporttyq-saýyqtyrý jumysyn uıymdastyrý, sport­tyń qazirgi zamanǵy materıal­dyq-tehnıkalyq bazasyn jasap,  ásirese, bilim berý mekemelerindegi sport nysandarynda halyq­tyń, sonyń ishinde múmkindigi shek­teýli adamdar úshin dene tár­bıesi men jattyǵýlaryna jáne sportpen aınalysýyna jaǵdaı jasaý, aýylda sport ınfra­qu­rylymyn damytý úshin «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy sııaqty 100 dene tárbıesi-saýyq­tyrý keshenin salý, bıznestiń sportty qoldaýy úshin sporttyq korporasııalar, sport túrlerinen lıga qurý máseleleri kóterildi. Sonymen birge, qararda ǵylymı-zertteý ınstıtýttaryn qurý, qu­ra­m­a komandalardy ǵylymı-ádis­temelik tásilmen daıyndaý, bo­la­shaǵy zor sportshylardy fı­zıologııalyq-psıhologııalyq já­ne genetıkalyq derekterine qa­rap irikteý, barlyq óńirlerde dárigerlik-dene tárbıesi dıspanserlerin ashý sııaqty máseleler qamtyldy. Al ózimiz qatysqan BAQ ókil­derine arnalǵan dóńgelek ústelde jasalǵan usynystardyń ishinde qararǵa mynalary kirdi. Olar­dyń arasynda jeke memlekettik sport arnasyn qurý, sport jýrnalısteri qaýymdastyǵynyń ju­my­syn jalǵastyrý, telearnalarda sport týraly derekti fılm túsirý, STV arnasynda jabylǵan «Aýyl sporty» baǵdarlamasyn qaıta ashý, sport federasııa­la­ryn­da pıar-menedjment departamentin qurý, «Egemen Qazaq­stan» gazetiniń Astanada sport murajaıyn ashý sııaqty kóptegen usynystary bar. Taǵy bir aıta­tyn nárse, forýmda «El Qaı­raty» qoǵamdyq birlestigi qu­rylǵan bolatyn. Qararda osy uıym­nyń jumysyn jandandyrý úshin aýylda dene tárbıesi qozǵa­lysyn qarqyndatý, aýyldyq jerlerde sport bólimderin qalpyna keltirý sııaqty máseleler qabyl­dandy. Sodan keıin forýmǵa qatysý­shylar jańadan ashylǵan qazaq jáne orys tildi «Sport» jáne «Sport» gazetteriniń tusaýke­seri­ne qatysty. Osy kúni barlyq astanalyqtar men qala qonaq­tary asyǵa kútken Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń júldesi úshin qazaq kúresinen respýblıkalyq «Qazaqstan barysy» jarysy ótti. Bul jarys túski saǵat 16.00-den bastap, túngi 00.00-ge deıin jalǵasty. Beldesýler «Dáýlet» sport kesheninde tóselgen kilemde ótip, oǵan elimizdiń jer-jerin­degi 700 myń balýannyń ishinen iriktelgen 60 balýan qatys­ty. Jarys KTK telearnasynyń bas dırektory Arman Shoraev­tyń bas­tamasymen, Prezıdent Ákim­shi­ligi, Týrızm jáne sport mınıstrligi, Qazaqstan Respýblı­ka­sy Tuńǵysh Prezıdentiniń qo­ry, Dúnıejúzilik qazaq kúresi qaýym­dastyǵynyń uıymdasty­rýy­­men jáne Qyzylorda oblysy ákim­diginiń qarjylaı qoldap, demeýshilik kórsetýimen ótti. Osy bel­desýlerdiń bári KTK tele­ar­na­synan tikeleı efırde kórse­til­di. Sonymen birge, ony kezinde túrli sebeptermen dúnıe júziniń túk­pir-túkpirine tarap ketken qan­das­tarymyzdyń bári ınternet ar­qyly tamashalady. Jarystyń ashylý saltana­ty­na Prezıdent Ákimshiligi Basshy­sy­nyń orynbasary Máýlen Áshim­­baev, Prezıdent Ákimshiligi Ishki saıasat bóliminiń meńgerý­shisi Darhan Myńbaı, Týrızm jáne sport mınıstri Talǵat Ermegııaev, KTK telearnasynyń bas dırektory Arman Shoraev, «Samuryq-Qa­zy­na-Astana» korporatıvtik qo­ry­nyń bas dırektory Dáýlet Turlyhanov, Dúnıejúzilik qazaq kúresi qaýymdastyǵynyń prezıdenti Serik Tókeev pen ózge de azamattar qatysty. Onda osy kisi­ler­diń atynan Prezıdent Ákim­­shi­ligi Basshysynyń orynba­sa­ry M.Áshimbaev sóz sóıledi. Sodan keıin júrgizýshi jarystyń tóre­shiler alqasymen tanystyr­dy. Onyń quramyna – tóralqa al­qa­­sy­nyń tóraǵasy Dáýlet Tur­ly­­hanov, múshesi bolyp Qyzyl­orda oblysy ákiminiń birinshi oryn­basary Madııar Aldońǵarov, KTK telearnasynyń bas dırek­tory Arman Shoraev, Dúnıejúzi­lik qa­zaq kúresi qaýymdastyǵynyń vıse-prezıdenti, О́skemen qalasy­nyń ákimi Islam Ábishev, Qazaq kúresi­nen memlekettik jattyq­ty­rýshy Marat Jaqyp kirse, ja­rystyń bas tóreshisi bolyp  Dú­nıejúzilik qa­zaq kúresi qaýym­das­tyǵynyń prezıdenti Serik Tókeev saılandy. Odan basqa 16 adam bas hatshy, kilem jetekshisi (úsh adam) jáne tóreshiler bolyp bekitildi. Sóıtip, jarystyń resmı ashy­lý saltanaty ótkennen keıin balýandar arasynda jerebe tar­tyldy. Olardyń arasynda qazaq kúresi balýandarynan basqa sambo, dzıýdo, grek-rım, erkin kúres balýandary da bolǵanyn aıtý kerek. Sonyń ishinde kózimizge ot­taı basylǵany Afına Olımpı­a­dasynyń kúmis júldegeri Georgıı Sýrsýmııa men grek-rım kúresinen Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, álem chempıonatynyń qola júldegeri Nurmahan Tin­álıev boldy. Olar jarystan erte shet qaldy. Birinshi aınal­y­mynda Batys Qazaqstan oblysy­nyń atynan shyqqan Georgıı Sýr­sýmııa mańǵystaýlyq Ermek Qalıekovten jeńilip qalsa, Nur­mahan Tinálıev birinshi aınalym­da Almas Satqynovty (Almaty oblysy) jeńip, kelesi aınalymda Erbolat Júsipovke ese jiberdi. Taǵy bir aıtatyn nárse, jarysta ózimizdiń qandastarymyz ǵana emes, ózge ult ókilderi de beldesti. Kókshetaýlyq «Aqmola qas­qyry» degen laqap atty Leonıd Staneev, almatylyq Makım Fýrtaev («Arystan»), qaraǵandylyq Vıssarıon Barkalaıa («Saryarqa alyby»), «Qostanaı qyrany»  Ramıl Sharygın, «Aq aıý» Maksım Gerber (Qaraǵandy oblysy) kilemge shyǵyp, óner kórsetti. Biraq olardyń ishinen sońǵysy­nan basqalary 1/8 fınaldan asa alǵan joq. Al Gerber shırek fınalda astanalyq Arman Ábeýov­pen kúresip, odan jeńilis tapty. Beldesýlerdiń bári qyzyqty ári tartysty ótti. Kórer­men­derge, ásirese Ulan Rysqul, Rýslan Ábdirazaqov (ekeýi de Qyzyl­orda oblysy), Shalqar Jolaman, Aıbek Nuǵymarov (ekeýi de ShQO), Beıbit Ystybaev (Jam­byl oblysy) men basqa da balýan­dardyń kúresi unady dep bilemiz. Qysqasy, jarystyń eń qyzyqty kezdesýleri 1/8 fınaldan bastalyp, sońyna deıin jalǵasty. Munda Arman Ábeýov­tiń 1/8 fınalda Ramıl Shary­gın­di ádemi ádispen laqtyryp, jeńgenin, Rýslan Ábdirazaqov­tyń 57 sekóntte Vıssarıon Bar­kalaıany utqanyn, Edil Úsenov pen Shalqar Jolamannyń beldesýine qosymsha berilgen úsh mı­nóttik kúresti, Nurmahan Tin­álıev­tiń jeńilis tapqanyn aıtýǵa bolady. Sol sııaqty Beıbit Ys­tybaevtyń Baqtybaı Qısyqov­tyń (Aqtóbe oblysy) tizesin 26 sekóntte búktirgeni, Aıbek Nu­ǵy­marov (ShQO) pen Erbolat Júsipovtiń (Qyzylorda oblysy) ıyq tiresip kúreskenin, qosta­naı­lyq Maksım Gerberdiń Ádil­han Sultanovty (Almaty) oıda joqta jeńip, sensasııa jasaǵa­nyn aıtý kerek. Al shırek fınaldyń qyzyqty kúresi bir úıdiń balasy, aǵaıyndy Rýslan Ábdirazaqov pen Ulan Rysqul­dyń arasynda ótti. Osy kezdesýde 43 sekóntte Rýslan aǵasyna jol bergennen keıin Ulan jartylaı fı­nalǵa joldama aldy. Al Beıbit Ystybaev pen Aıbek Nu­ǵymarovtyń beldesýi fınalǵa bergisiz kúres boldy. Bul synda Ystybaev tájirıbesiniń arqa­syn­da jeńiske jetti. Sol sııaqty Arman Ábeýov Maksım Gerberdi jeńip, kelesi aınalymǵa shyqty. Jartylaı fınalda Beıbit Ystybaev pen Arman Ábeýovtiń arasynda ótken beldesýde kimniń jeńetini sońǵy sekóntke deıin belgisiz bolǵanyn aıtý kerek.  Degenmen, Ystybaev taǵy da tájirıbesiniń arqasynda qarsy­la­synyń aldyn orap ketti. Ekinshi jupta Ulan Rysqul Shalqar Jolamandy taza utty. Jarys bastalysymen qarsylastarynyń bárin taza jeńispen jeńip kelgen Jolamannyń jeńilisin biz, árıne, kútpep edik. Osydan keıin Jolaman úshinshi oryn úshin kezdesýde namysqa tyrysyp, Arman Ábeýovti 26 sekóntte taza utty. Al fınalda Ulan Rysqul Beıbit Ystybaevtan basymdyq tanytty. Sóıtip, ol «Altyn belbeý» ataǵy men 150 000 AQSh dollaryn, onyń bapkeri Sadyq Mustafaev 50 000 AQSh dol­laryn ıelendi. Ekinshi oryn al­ǵan Beıbit Ystybaev 30 000 dol­larǵa, onyń bapkeri Eldos Dalabaı  10 000 dollarǵa, qola júl­de­ger Shalqar Jolaman 10 000 dollarǵa, bapkeri Mereı Kósh­kim­baev 5 000 dollarǵa ıe boldy. Dastan KENJALIN, Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT.