Mıssııa oń baǵasyn berdi

Elimizde Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty depýtattarynyń saılaýy bolyp, oǵan kóptegen halyqaralyq uıymdar men shetelderdiń baıqaýshylary qatysty. Solardyń biri, ıaǵnı TMD Baıqaýshylar mıssııasy saılaý bolǵan kúnniń ertesine baspasóz máslıhatyn ótkizip, ózderiniń oıǵa túıgenderin jáne kórip bilgenderin ortaǵa saldy. Saılaýǵa daıyndyq barysyn saralaý jumystary áldeqashan  bastalyp ketkendigimen bólisken  mıssııa jetekshisi Sergeı Lebedev buǵan ınternet múmkindik bergendigin aıtty. Mıssııa shtaby TMD PAA-ǵa múshe memleketter azamattary­nyń saılaý quqyn qorǵaý, parlamentarızm jáne demokratııa da­mýy­nyń halyqaralyq monıtorıngi ıns­tı­týtymen birlese oty­ryp, Qa­zaq­stan Respýblıkasy Senaty de­pýtat­taryn saı­laýdy retteıtin zańna­ma­ny sara­la­ǵan jáne ony halyqaralyq ta­laptarǵa saı dep tapqan. Sonymen qatar, mıssııa ókilderi saıası naýqan aldyndaǵy saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq ahýal­dyń tu­raqty bolýy saılaýdyń ashyq ta ádil ótýine ózindik oń áserin berdi deıdi. Qazaq­stanǵa kelgende de mıssııa bas­shy­lary elimizdiń birqatar bılik qury­lym­dary bas­shylarymen jemisti kezdesýler ótkizipti. Osy oraıda saılaýǵa qatys­ty túsindirý-aq­parattyq jumystar­dyń jo­ǵary deńgeı­de júrgizilgeni de nazardan tys qalmaǵan. TMD Baıqaýshylar mıssııasy qura­myna Armenııa, Belorýssııa, Qyrǵyz­stan, Reseı, Tájikstan, Túrkimenstan, О́zbek­stan, Ýkraına, TMD-ǵa múshe memleketter PAA jáne TMD Atqarý komıteti kiredi.  Senat depýtattaryn saı­laý­ǵa baı­qaý­shy retinde  8 elden 68 ókil kelgeni de belgili.  Moldova men Ázer­baı­jan  óz ókil­derin baıqaýshy retinde jibermeýi mıssııa ókilderi úshin ázirge túsiniksiz. Qyzylordadan ózge barlyq oblystardy aralaǵandyǵymen bólisken TMD Baıqaý­shylar mıssııasynyń jetekshisi saılaý­dyń ashyq ta ádil ótkendigin erekshe atap ótti. «Jáshikke bıýlleten salýdan sanaq júrgizýge deıin barlyǵy kóz aldymyzda ótkizil­gen­dikten, burmalaý da múmkin emes edi», dedi ol ashyǵyn aıtyp. Saılaý naýqany kezinde zań buzýshy­lyqtarǵa jol berilmegen. Depýtattyq  oryn­ǵa talasýǵa 96 adam nıet bildirse, Or­talyq saılaý komıssııasy solardyń toǵyzy óz kandıdatýrasyn alyp tas­taýy­na baılanysty tirkemepti. Zańda kór­se­tilgen merzimde tıisti qujattaryn tap­syr­maǵan 27 úmitker de dodadan shyǵyp qalǵan. Al tirkeýge ilingenderdiń ishinen de jıyr­maǵa tartasy óz raı­larynan qaıtatyn­dyqtaryn bildiripti. Bir úmitker kiris deklarasııasyn durys toltyrmaı, tir­keýge alynbaǵan. Sonymen, 16 depý­tat­tyq orynǵa 39 adam­nyń talas­qanyn oryn­dy ataı ketken jón. Mıssııa óz tarapynan Soltústik Qazaqstan obly­synda durys tirkemeý, al Batys Qa­zaq­stan oblysynda úgit-nasıhat jumys­tarynyń aldyn ala bastalyp ketken faktileri boıynsha zań buzýshylyqtar anyq­tal­maǵandyǵyn qýat­tady. Mıssııa ókilderiniń pikirinshe, TMD-ǵa múshe memleketterdiń saılaý zańnamasy jyldan jylǵa jetildirilip keledi. «Ha­lyq­­aralyq normalarǵa taqap qaldyq, keıbir tustarda ozyp ta kettik desek bolady. Keıbir ulttyq normalar batys­tyq zańnamamen qabysa bermeıdi, onyń basty sebebi ulttyq erekshelikterde jatsa kerek. Árıne, ulttyq erekshelikterdi eskermeýge de bolmaıdy. Tolyqtaı alǵanda, biz saılaý barysynda Ortalyq saılaý ko­mıssııasynyń uıymdas­qan is-áreketin kórdik», dedi Sergeı Nıkolaevıch aǵynan jarylyp.  Al óz kezeginde reseılik baı­qaýshy Vadım Gýstov TMD aý­maǵynda saılaý úderisteri baıqalýda eken­digimen bólisti. Reseıde saılaý naýqany bas­talaryn ortaǵa salǵan ol bir qyrkúıek aıynyń ózinde segiz saılaý ótkiziletinin jetkizdi. Kórshiles Qyrǵyzstanda prezıdenttik saılaý eki aıdan keıin bastalady. Qazaqstan tájirıbesi  kórshiles jatqan qyrǵyz eline tıimdi bolmaq. Sondaı-aq, mıssııa  músheleri Qazaqstandaǵy jaǵdaı­dyń bu­ryn­ǵydan da jaqsaryp kele jat­qan­dyǵyna jan-jaqty toqtaldy. Qoryta aıtqanda, TMD Baıqaýshylar mıssııasy saılaýdyń balamaly ári báse­ke­lestik jaǵdaıda,  sondaı-aq Qazaqstan zańdaryna sáıkes ótkendigin jetkizdi. Olaı bolsa, bul  Qazaqstan zańdarynyń demo­kratııalyq qundylyqtarǵa qurylǵan­dyǵyn kórsetedi. Asqar TURAPBAIULY.