Káripbek

Ol taǵdyrdyń qatal jazýyna áýel bastan-aq moıynsunbaǵan. Oǵan, eń aldymen, tózimdiligi men sabyr­lyly­ǵy demeý boldy. Ekinshiden, ómirge degen qushtarlyǵy kúsh berse kerek. Biz sózimizge arqaý etkeli otyrǵan Káripbek Kúıikov tarıh paraǵyna qasiretti áriptermen jazylǵan Semeı synaq polıgonyna irgeles jat­qan, Qaraǵandyǵa qarasty Egindibulaq aýylyn­da dúnıege kelgen. Qaraǵandydan Egindibulaq aýylyna deıin 320 kılometr bolsa, al Kúıi­kovterdiń otbasy qonystanǵan aýyl polıgon oshaǵyna tym jaqyn ornalasqan-tyn. Polıgonǵa jaqyn oryn tepken aýyldardyń turǵyndary bastaryna qaýip bulty bolyp úıirilgen jarylystardy óz kózderimen kórgen. Úıleriniń tóbesine shyǵyp, aspanǵa kóterilgen «sańyraýqulaqty» qyzyqtaıtyn bolǵan. Bul zalaldyń eldi mekenderdegi eshbir kinásiz azamattardyń ómirine alapat aýyrtpalyq alyp keletinin olar keıin túsindi. Náresteler túrli aýrýlarmen, psıhıkalyq ıa bolmasa fızıkalyq aýytqýshylyqtarmen ómir esigin ashyp jatty. Káripbek Kúıikovtiń peshenesine de osyndaı taǵdyr buıyrdy. Ol – óz otbasyndaǵy tórtinshi bala. Áke-sheshesi jańadan týǵan náresteniń eki qoly birdeı joq ekenin kórgende qaıǵydan qan jutty. Perzenthana dárigerleri bolsa, Kárip­bektiń ata-anasyna uldarynan bas tartýlaryna keńes beredi. Alaıda, kishkene náresteniń ákesi Teltaı: «Bul – bizdiń balamyz. Ony ózimiz ósi­remiz», – dep úzildi-kesildi qarsy boldy. Káripbek Teltaıuly ózinen bas tartpa­ǵan­da­ry úshin, bilim alýyna múmkindik bergenderi úshin ata-anasyna ómir boıy qaryzdar ekenin aıtady. «Bizdiń aýylda múgedek balalar óte kóp edi. Máselen, bizdiń úıge irgeles turǵan kór­shi­lerimizdiń 6 balasy boldy. Olardyń barlyǵy túrli deńgeıdegi aýytqýshylyqpen týǵan. Áke­le­ri óz perzentterin syrt kózge kórsetýge uıalyp, olardyń dalaǵa shyǵýyna qarsy bolyp jatatyn. Al men, kerisinshe, ózim quralpy balalarmen asyr salyp oınaıtynmyn. Ol ýaqytta ózimniń qandaı jaǵdaıda ekenim sanama múldem kirip te shyqpaıtyn edi», deıdi ótken kúnniń elesine kóz júgirtken K.Kúıikov. Káripbek óziniń otbasynda, áke-sheshesiniń janynda 6 jasqa kelgenge deıin birge turdy. Ákesi Teltaı balasyna jasandy qol jasatyp, óz aıaǵynan ózi turyp ketetindeı jaǵdaıǵa jetýin qatty armandaǵan eken. Osyndaı armanynyń jetegimen júrip, qamqor áke ulyn Almatyǵa, ondaǵy Protezdeý ınstıtýtyna apardy. «Dál sol bir tusta Almatyǵa Lenıngradtaǵy protez­deýdiń ǵylymı-zertteý ınstıtýtynan arnaıy komıssııa kelip jatyr eken. Dárigerler meni kórip, «bul balaǵa dereý protez salaıyq» degen toqtamǵa keledi. Sosyn ákem meni Lenıngradqa apardy. Osyndaǵy ınstıtýtqa jatqyzdy», – deıdi ol. Ol keıinnen osy ınstıtýtta turaqtap, qalyp qoıady. Buǵan ınstıtýttyń janynda ózi syndy balalarǵa arnalǵan arnaıy ınternattyń bolǵandyǵy da áser etse kerek. Káripbek óziniń boıyndaǵy taǵdyr «syıǵa tartqan» aýyrtpalyǵyn jeńildeterlik bir qa­bi­leti baryn erte túsinedi. Ol – sýret salýshylyq óner. О́ziniń aıtýynsha, ınternatta oqyp júr­gen kezden bastap-aq aıaǵynyń saýsaqtaryna qyl­qalamyn qystyryp alyp, sýret salý, mek­teptiń qabyrǵa gazetin bezendirý oǵan erekshe sezim syılaıtyn. Mundaı janqııarlyqpen sýret salý onyń densaýlyǵyna, ıaǵnı omyrtqasyna keri áserin tıgizbeı qoımaǵan. Keıin dáriger­ler­diń aqyl-keńesine júgingen ol boıaý jaqqysh qa­lamyn tisine qystyryp alyp ta sýret salatyn bolǵan. Ol óziniń sýretteriniń dál sanyn tap basyp bilmeıdi. «Maıly boıaýmen salynǵan sýretterim, múm­kin, 500-ge jeter. Al akvareldi etıýd­te­rim, qaryn­dashpen, túrli-tústi týshpen salǵan sýretterim men grafıkalarym odan da kóp», deıdi K.Kúıikov. Alaıda, avtordyń ózinde olardyń az ǵana bó­ligi saqtalypty. Salǵandarynyń basym kópshi­li­gi Japonııanyń, Amerıkanyń, Germanııanyń, Qytaıdyń, Túrkııanyń jáne basqa da elderdiń memlekettik jáne jekemenshik kolleksııalary qorynan oryn tepken. Ol bul elderde atom sy­naǵyna oraılastyrylyp ótkizilgen kórmelerge qatysý úshin barǵan eken. 1989 jyly sýretshiniń ómirinde úlken ózge­ris boldy. Ol Oljas Súleımenovpen kezdesti. «Nevada-Semeı» ıadrolyq synaqtarǵa qarsy qozǵalystyń beldi múshesine aınaldy. Odan keıingi jyldar bederinde Semeı ıadrolyq polı­go­ny­nyń qurbany bolǵan sýretshi jaıly álemniń kóp­tegen tilinde az jazylǵan joq. Káripbektiń qıyn taǵdyry men qylqalamynan týǵan dúnıe­leri dúnıe júzin mekendegen túrli ult ókil­deri­niń barlyǵyna birdeı túsinikti bolatyn. Sebebi, olardyń barlyǵy ıadrolyq synaqtardyń zalal-zardabynyń aıǵaǵy ispetti. Kezinde oǵan Oljas Súleımenovtiń: «Sen bizdiń mıssııa júgin ar­qa­laǵan basty tulǵasyń» deýi de tegin bolmasa kerek. Ol osy bir mıssııamen kóp eldi aralap shyqty. О́zi barǵan elderiniń barlyǵynda da óz qol­tańbasy men salǵan sýretteri saqtalǵan. «Ger­manııaǵa, Amerıkaǵa barǵan saparlarymda bir kóz jetkizgenim, bul elderde múmkindigi shekteýli jandarǵa tek múgedekter kúninde ǵana kómek kórsetilmeıdi. Ol jaqta saǵan kez kelgen qıyn sátte qolushyn berip jatady. Bul naǵyz úırener­lik úrdis eken», deıdi qaraǵandylyq sýretshi. Káripbek Kúıikovtiń Qazaqstanǵa oralǵany­na biraz jyl bolǵan. Qazir Qaraǵandydaǵy «Ardagerler úıinde» turady. «Elden jyraqta júr­gen ýaqyt ishinde ózimniń ana tilimdi umytyp qa­lyppyn. Týǵan aýylymnyń qandaı ekeni de esimnen shyǵyp ketipti. Bizdiń elimizdiń sondaı keń baıtaq ekenine kózim jetti. Áıtpese, men kóp jyldar boıy Lenıngradta turyp, qalanyń tas qabyrǵalary men bıik dýaldaryna úırenip qalǵanmyn ǵoı. Al óz atamekenime kelgende, Qazaqstan dalasynyń sondaılyq keńdigi men baıtaqtyǵyna kýá boldym», – deıdi ol Otanyna alǵash kelgendegi áserimen bólisip. Ol taǵdyryna eshqashan ókpe aıtyp, muń shaǵyp kórgen emes. Kerisinshe, qatal aǵysqa qarsy júze biletin jandardyń qatarynan. Al bizdiń aıtarymyz: eger, basyńyzǵa aýyrtpalyq túsip, óz ómirińizge ókpe aıtqyńyz kelse, Káripbek Kúıikov syndy azamattardyń baryn bir sát esińizge alsańyz jetkilikti sekildi. Láıla EDILQYZY.