Balqash ekologııasy alańdatarlyq

О́ndiris oshaqtary kóptep sho­ǵyr­lan­ǵan aımaqtar aınala­sy­nyń ekologııasy ádette alańda­tar­lyq jaǵdaıda bolatyn­dy­ǵy aıan. Jetpis jyldan astam mys alyby atanyp kele jatqan Bal­qash qala­synyń tóńiregi sondaı qalypta demeske bolmaıdy. Osyn­daǵy kásiporyndardan aýa­ǵa kóterilip, topyraqqa sińip, sýǵa shógetin zalaldy zattar zardaby jergilikti turǵyndarǵa talaıdan beri batyp otyr. Sý demekshi, dál irgesindegi kóldiń sonyń sal­da­ry­nan tazalyǵy tómendep, aýma­ǵy tarylyp, balyǵy azaıýy taǵ­dy­ryn bol­jaýsyz kúıge ushy­rat­paqtyǵy qosa qater. Qorshaǵan ortany qorǵaýǵa, kóp­shilik kóńilin mazalaǵan máse­le­niń sheshimin tabýǵa qoldanbaı júrgen memlekettik, qoǵamdyq is-sharalar az emes. Zaýyttar da óz taraptarynan ekologııalyq ta­lap­tardy oryndaýǵa, saqtaýǵa, jaı­syz ahýal­dy túzep, jaq­sartýǵa yntaly. Yqpaly baıqalyp ta keledi. Máselen, budan úsh jyl buryn zııandy qaldyqtardyń shy­ǵarylymy 594 myń tonna bolsa, byltyr 400 myń tonnaǵa deıin azaıdy. Munyń ishinde kúkirt angıdrıdi salystyrmaly ýaqyt aralyǵynda 582 myń tonnadan 92 myń tonnaǵa kemidi. Bu­ǵan kúkirt qyshqyly óndirisiniń iske qosy­lýy úlken septigin tıgizdi. Sol arqyly aýa men sýdy lastaýshy zattardyń taralýy birden 80 paıyzǵa qysqardy. Alaıda, óńir­diń ekologııalyq saýyǵýy áli de kóp kúsh-jigerdi qajet etedi. Aıta ketý kerek, Balqash aı­ma­ǵynyń ekologııalyq máselesi udaıy jurtshylyq nazarynda. Qa­zaqstan Halyqtyq kommýnıstik partııasy bastamashylyǵymen ótken senbide uıymdastyrylǵan qoǵam­dyq tyńdaý sonyń biri boldy. Ony ashqan QHKP OK-niń birinshi hatshysy Vladıslav Kosarev adamdardyń ómir súrý or­tasynyń qalypty jaǵdaıyn saq­taý, qorǵaý jyldan jylǵa ózekti bolyp otyrǵandyǵyn, Balqash­ta­ǵy bul kezekti shara soǵan ar­na­lýyn atady. Taqyrypty talqy­laý­ǵa qatysýshylar óz oı-usynystaryn irikpeı ortaǵa sal­dy. Oblystyq ekolo­gııa­lyq de­par­tamentiniń bas mamany, Bal­qash qalasy boıynsha memlekettik ekologııalyq ınspektor Aı­nur Tóleýova­nyń aıtýynsha, ká­sip­oryndarda ekolog mamandar bar, arnaýly zerthanalar qu­ryl­ǵan. Biraq naqty jumys nátı­je­leri ázirge onshalyqty baıqal­maı otyrǵan­dy­ǵy aıtylyp, osy oraıda memlekettik organdarmen, qoǵam­dyq uıymdarmen birlese jumys istelýi kerektigine nazar aýdaryldy. Al Temirtaý jáne Balqash­taǵy «Otrajenıe», «Eko­or­talyq» úki­mettik emes uıym­darynyń jetekshileri Elena Vaganova, Nadejda Plaksına óz sóz­derinde tabı­ǵatty aıalap, jan­ashyr­­lyq jasaýǵa baǵyt­talǵan is-qyzmetke kópshilikti jumyldyrý­dyń, qoǵamdyq qozǵalystardy qam­­týdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Máseleni talqylaýda ken qazbasy alynǵan soń tastalyp ketken shahtalar men kenishter tó­ńiregin qaıtadan jaram­dy qa­lypqa keltirý, tabıǵat qorǵaý ın­fraqurylymyn jetildirý, ar­shyl­ǵan jer­­lerden kóteriler shań-tozańǵa qalqa­syn bolarlyq­taı jan-jaǵynan jasyl jelek beldeýin qurý týraly sóz qoz­ǵaldy. Tyńdaýda kóterilgen má­se­leler boı­ynsha qarar qabyl­dan­dy. Ol el Úki­met­i men Parlametine usynylatyn boldy. Aıqyn NESIPBAI, Qaraǵandy oblysy.