– Mádı, ózińdi tolyǵymen tanystyryp ótseń. Qaı jerde týyp-óstiń? Qaı mektepte oqısyń? Fýtbolmen qashannan beri aınalysyp kelesiń? Qandaı bapkerlerdiń tárbıesin kórdiń?
– Astana qalasynda dúnıege keldim. Ata-anammen birge osynda turamyn. Qazirgi ýaqytta №7 mektep-gımnazııasynda bilim alyp júrmin.
Fýtbolǵa bala kúnimnen qyzyǵatyn edim. Teledıdardyń aldynda otyryp, matchtardy kórip bolǵannan keıin armandaıtynmyn. Kókeıimde fýtbolshy bolyp, óz elimniń namysyn qorǵasam degen oı turatyn. Toǵyz jasymnan kásibı túrde aınalysa bastadym. Alǵashqy bapkerim Vıacheslav Prokopenko bolatyn. 12 jasymda Almatydaǵy «Respýblıkalyq sport kolledji» fýtbol akademııasyna aýystym. Ol jaqta Vasılıı Marýnıak esimdi bapkerdiń qol astynda jattyqtym. Shamamen eki jarym jyl maǵan bilgenin úıretti. Keıinirek «Astanadan» shaqyrtý tústi. Qazir elordalyq klýbtyń sapynda júrmin.
– Bıyl mektep bitiresiń. Alda jańa formatta UBT kele jatyr. Fýtbol men sabaqty qatar alyp júrý qıyn emes pe? Mektepten keıin qandaı josparyń bar?
– Iá, qazir 11-synypta oqyp júrmin. Ras, aldymda ulttyq biryńǵaı test tur. Ońaı bolmasy anyq. Fýtbol men sabaǵymdy qatar alyp júrý qıynǵa soǵatyn kezder bolady. Sebebi, premer-lıganyń kezekti matchy úshin jıi jol júrip ketemin. Fýtbolshy bolsam da ozat oqýshylardyń biri ekenimdi aıta ketkim keledi. Sabaǵyma salǵyrt qaraı almaımyn. О́zge qalalarda bolǵanda da jattyǵýlar arasynda sabaǵymdy oqyp, UBT-ǵa daıyndala júrem. Synaq emtıhandary kezindegi nátıjem de nashar emes.
Kóp nárse adamnyń ózine baılanysty ǵoı. Ýaqytymdy tıimdi paıdalanýǵa tyrysamyn. Bári sátimen bolyp, UBT-dan qajet ball jınap shyqsam, Qazaq Agrotehnıkalyq ýnıversıtetine ekonomıka mamandyǵyna tapsyrýdy josparlap júrmin.
– Nebári 15 jasyńda premer-lıgada debıýtińdi ótkizdiń...
– Iá, ol kún esimde. «Shahterge» qarsy oıyn bolatyn. Sol kúngi sezimimdi sózben aıtyp jetkizý qıyn. Sirá, jer betindegi eń baqytty jandardyń biri bolǵan shyǵarmyn. Ata-anamdy da qatty qýanttym. Al qazir «Astana» quramynda ózimdi úlken bir otbasynyń múshesi sekildi sezinemin. Qazaqstan premer-lıgasyndaǵy eń jas debıýtant atanǵanymdy mártebe sanaımyn.
Bul kúndi uzaq kúttim. Tynymsyz jattyǵýdyń arqasynda oǵan mine qolym jetti. Bul úlken fýtbolǵa aparatyn joldyń basy ǵana eken. Aldyda qanshama bıikter tur, endigi mindet sony baǵyndyrý.
– Stanımır Stoılovtyń ustazdyǵyna qysqasha toqtala ketsek.
– Stanımır Stoılov bilikti maman. Onyń kásibıligin birinshi kúnnen-aq sezdim. Ár fýtbolshynyń kishkentaı bolsa da kemshiligin nazarynan tys qaldyrmaıdy. Al men tájirıbemniń joqtyǵynan keı kezde qalaı pas berý kerektigin bilmeı qalyp jatamyn. Ol kisi birneshe jattyǵýdan keıin meniń osal tustarymdy kórsetip, qalaı jetildirý kerektigin aıtyp berdi. Daıyndyq kezinde de, match kezinde de qatty qadaǵalaıdy. Bapkerimniń aqyl-keńesiniń arqasynda aqyryn-aqyryn ózimdi damytyp kelemin.
Sonymen qatar, áriptesterimniń bári tájirıbeli oıynshylar. Árqaısysy qamqor bolyp, bilgenderin úıretýge tyrysady.
– Komandadaǵy áriptesterińnen kimmen jaqsy aralasasyń? Qansha degenmen jassyń, qaı fýtbolshynyń aǵalyq qamqorlyǵy kóbirek baıqalady?
– Biz bir úlken otbasy sekildimiz. О́zimdi sol otbasynyń kenje balasyndaı sezinemin. Komandadaǵy jasy eń kishisi bolsam da bárimen jaqsy qarym-qatynastamyn. Aǵalarym sekildi syılaımyn. Al syılastyq bar jerde túsinbeýshilik bolmaıdy. Jigitterdiń ózara syılastyǵy komandanyń nátıjesine de oń áserin tıgizedi. Máselen, match kezinde jigitter bir-birin kózben-aq túsinisedi.
Bizde negizinen tájirıbeli fýtbolshylar jınalǵan. Árqaısysy óz bilgenin ortaǵa salady, úırenedi, úıretedi. Qysqasy bári bar.
– Bala kúninen fýtbolmen aınalysqandar kóp. О́kinishke qaraı, olardyń bári kásibı deńgeıge kóterile almaı jatady. Seniń oıyńsha, kásibı fýtbolshy bolý úshin adamǵa qandaı minez kerek? Jalpy, fýtbol qanshalyqty qıyn sala?
– Iá, ol ras. Bala kúninde kásibı túrde aınalysyp, keıinnen tastap ketken tanystarym boldy. Olardy bolashaqta elimizdiń myqty oıynshylary bolady dep oılaýshy edim. Biraq qıyndyqtan qashqannan keıin bári de beker eken. Fýtbolda bir ǵana talantpen shektelip qalý múmkin emes. Qudaı bergen daryndy kún saıyn damytyp otyrmasa bári bos. Kún saıyn birnárseni úırenýge umtylý kerek. Talaptanýshylardyń kóbi, ásirese ótpeli kezeńde alǵan baǵyttarynan jańylyp jatady. Artyq júriske salynyp, jattyǵýlarǵa qatyspaıdy. Al fýtbolǵa salaq qaraǵan adamdy bapker de unatpaıdy. Sonan keıin aqyryn-aqyryn yǵysyp, basqa jaqqa qaraı ketedi. Odan bólek, úı ishinde ata-anasynan qoldaý kórmeıdi. Mine, osylaısha talaı daryndy jigitter ózderin joǵaltyp aldy.
Adam osy salaǵa kelgennen keıin tek qana fýtboldy oılaǵany jón. Match kezinde jibergen qatelikterin beıneqaıtalaýdan kórip, jattyǵý kezinde sol jerin jetildirýi qajet. Kásibı deńgeıge kóterilý úshin adam boıynda erik-jiger bolýy kerek. Bapkerdiń aıtqanyn múltiksiz oryndap, ózińdi-óziń damytýǵa bar jigerińdi aıamaýyń kerek. Mine, sonda kásibı dárejege aqyryndap kóterile beresiń.
Jalpy aıtqanda, ońaı sala joq qoı. Fýtboldyń da ózindik qıyndyqtary jeterlik. Oılamaǵan jerden jaraqat alyp qalýyń múmkin, biraz ýaqytyń emdelýge ketedi. Sodan keıin burynǵy deńgeıińe qaıta kóterilý de ońaı emes. Bul fýtboldaǵy qalypty jaǵdaı. Onyń bárine moıymaýyń kerek.
– Aýyr jaraqat alý óz basyńdy boldy ma? Bul fýtbolǵa degen kózqarasyńa qalaı áser etedi?
– Qudaıǵa shúkir, aýyr jaraqat alǵan kezim bolmapty. Al fýtboldy tastaý týraly oı múldem basyma kelgen emes. Bala kúngi armanymdy júzege asyrý úshin tynbaı eńbektenip kelemin.
– Otbasyńda ata-anańnyń fýtbolǵa degen kózqarasy qandaı? Fýtbolmen kásibı túrde aınalysýyńa qarsy bolmady ma?
– Bizde «balam oqysyn» degen túsinik qalyptasyp qalǵany belgili. Biraq meniń fýtbolǵa degen qushtarlyǵymdy bilip, kásibı túrde aınalysýyma kómek bergen – áke-sheshem. Ol kisiler qoldamasa, qazirgi kúnge jetýim ekitalaı edi. Qandaı jaǵdaı bolsyn, men qandaı sheshim qabyldasam da, tańdaýyma qurmetpen qaraıdy.
Ákem fýtbolǵa jany qushtar adam. «Astananyń» matchtaryn jibermeı kóredi. О́zi jete almaǵan bıikten meniń kóringenimdi armandaıdy. Ýaqyty bolsa, jattyǵýymyzdy syrttaı baqylap ketedi de, keshke qaraı dastarqan basynda kúndiz jibergen qatelerimdi aıtyp, oı bólisip otyrady.
– Eresekter fýtbolyna kóterilý qanshalyqty qıyn? Birinshi komandada osyǵan deıin qansha oıyn ótkizdiń?
– Árıne, mundaǵy deńgeı múldem bólek. О́z qatarlastaryńmen oınap júrip, úlkender arasyna birden sińip ketý ońaı sharýa emes. Jyldam oılap, tez sheshim qabyldaý, ózińe-óziń senimdi bolý – basty shart. Birinshi komandada qarap otyrýǵa bolmaıdy. Alańda kóbirek ýaqyt ótkizý úshin jattyǵý kezinde ózińdi jaqsy qyryńnan kórsetýiń kerek. Bapkerińniń kózine túsý tynymsyz eńbekti qajet etedi.
Negizgi komandamen ázirge bes oıyn ótkizdim. «Astana» sekildi klýbta 17-18 jastaǵy fýtbolshynyń bes matchqa qatysýy úlken jetistik. Bıylǵy maýsymda alańǵa kóbirek shyǵamyn dep úmittenemin. Bári ózime baılanysty.
– Fýtboldaǵy kýmıriń kim?
– Shynymdy aıtsam, fýtbolda kýmırim joq. Eýropadan Lıonel Messı, Marko Roıs, Neımar, Andres Inesta, Davıd Sılva syndy fýtbolshylardyń oıyndary unaıdy. О́zim jartylaı qorǵaýshy bolǵandyqtan osy pozısııadaǵy fýtbolshylardyń oıynyna kóbirek mán beremin.
О́z elimizde de bilikti oıynshylar kóp. Maǵan burynǵy áriptesim, qazir APOEL-de júrgen Rodjer Kanıastyń oıyny qattyraq unaıdy. Sol jigitti ózime úlgi tutatynmyn.
– Birer jyl buryn jastar arasynda Chempıondar lıgasynyń toptyq kezeńine qatystyńdar. О́kinishke qaraı, bárinde de iri eseppen utyldyńdar. Seniń oıyńsha, Eýropa jastary senderden qaı jaǵynan myqty boldy?
– Shyny kerek, bizdiń fýtbol men Eýropa fýtbolynyń aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Jastar arasyndaǵy Chempıondar lıgasynda bizge tájirıbemizdiń joqtyǵy men senimsizdigimiz sebep bolǵan sııaqty. Kósh júre túzeledi ǵoı. Kóp uzamaı bizdiń de fýtbolymyz olarmen ıyq tirestiretindeı jaǵdaıǵa jetedi dep úmittenemin.
– Bolashaqqa qandaı josparyń bar? Neni armandaısyń?
– Armanym da, josparym da kóp. Eýropada oınap, tájirıbe jınaǵym keledi. Ulttyq quramany órge súıreıtin jigitterdiń biri bolýdy armandaımyn. О́z elimdi álem, Eýropa chempıonattaryna jetelesem deımin. Ol úshin jatpaı-turmaı daıyndalýym kerek.
– Suhbatyńa kóp rahmet!
Áńgimelesken
Aıan ÁBDÝÁLI, «Egemen Qazaqstan»
