1991 jyly Qazaq eli táýelsizdikke qol jetkizgennen keıin Nursultan Nazarbaevtyń tolassyz jalǵastyrǵan reformalyq ózgeristeri, eldiń damý barysynda ótken tarıhqa tereńinen úńilýi memlekettiń nyǵaıýyna úlken yqpal etkeni sózsiz. Prezıdenttiń bolashaqqa baǵyttalǵan ıdeıaǵa negizdelgen basqarýshylyq qabileti men memleket damýynyń 2030, 2050 jyldarǵa arnalǵan strategııalar, sondaı-aq, jyl saıynǵy halyqqa arnaǵan Joldaýlary álem jurtshylyǵy tarapynan qyzyǵýshylyq týdyrdy.
Jaqynda Nursultan Nazarbaev osylarǵa uqsas «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasyn jarııalap, latyn álipbıine kóshý týraly aıtqan usynysy men talaby taǵy da kópshiliktiń eriksiz nazaryn aýdartty. Shyntýaıtyna kelgende, latyn álipbıine kóshý týraly másele 2012 jyly aıtylǵan-dy. Osy joly N.Nazarbaev 2025 jyly júzege asatyn jobany jedeldetetin, sondaı-aq, kepil bolatyn naqty qadamdardy tizbektep kórsetti. Qazaqtar 1929-1940 jyldar aralyǵynda latyn álipbıin qoldanǵan. Ásili, bul – tek Túrkııa men túrki álemi úshin ǵana emes, Orta Azııanyń Batyspen ıntegrasııalanýdaǵy reforma sıpatyndaǵy sheshim. Sondaı-aq, rýhanı jańǵyrý aıasynda «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy qolǵa alynady. Iаǵnı, álemdegi eń jaqsy 100 oqýlyq ártúrli tilderden qazaq tiline aýdarylady. 2018-2019 oqý jylynyń ózinde stýdentterdi osy oqýlyqtarmen oqyta bastaıdy. Túrki akademııasynyń daıyndaǵan «Ortaq túrki tarıhy kitabyn» da osy sanatqa jatqyzý kerek. Sonymen qatar, táýelsizdik alǵan jyldary tolaǵaı tabysqa jetken bıik belesterden ótip, tarıhta óz qoltańbasyn qaldyrǵan tulǵalar ómirbaıanynan syr shertetin «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasy eldiń ár saladaǵy jetistigin odan ári asqaqtata túsedi. «Týǵan jer» men «Týǵan el» baǵdarlamalary da týǵan jerge, onyń mádenıeti men salt-dástúrine aıryqsha ińkárlikpen atsalysý – shynaıy patrıotızmniń mańyzdy kórinisteriniń birine aınalady.
Bul tustaǵy basty másele, Qazaqstan Kóshbasshysynyń jańǵyrý jáne mádenıet pen órkenıet jelisi boıynsha eldiń tabysqa qol jetkizýine saqtaýshy jáne damýshy mádenıet retinde belgilegendigi baıqalady. Bul tásil HH ǵasyrdyń basynda Zııa Gókalyp bastaǵan jáne túrik ultshyldyǵy doktrınasyn kúsheıtken «órkenıetti negizge alý kerek pe, álde mádenıetti me?» degen suraǵymen para-par. N.Nazarbaev osyǵan oraı bylaısha baıandaıdy: «HH ǵasyrdaǵy batystyq jańǵyrý úlgisiniń búgingi zamannyń bolmysyna saı kelmeýiniń syry nede? Menińshe, basty kemshiligi – olardyń ózderine ǵana tán qalyby men tájirıbesin basqa halyqtar men órkenıetterdiń erekshelikterin eskermeı, bárine jappaı eriksiz tańýynda. Ájeptáýir jańǵyrǵan qoǵamnyń óziniń tamyry tarıhynyń tereńinen bastaý alatyn rýhanı kody bolady. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – sol ulttyq kodyńdy saqtaı bilý».
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda tutas qoǵamnyń jáne árbir qazaqstandyqtyń sanasyn jańǵyrtýdyń birneshe baǵytyn atap kórsetedi.
Básekelik qabilet: árbir qazaqstandyq, sol arqyly tutas ult HHI ǵasyrǵa laıyqty qasıetterge ıe bolýy kerek: kompıýterlik saýattylyq, shet tilderin bilý, mádenı ashyqtyq.
Pragmatızm: ysyrapshyldyq pen astamshylyqqa, dańǵoılyqqa jol bermeý; kerisinshe, ustamdylyq, qarapaıymdylyq pen qanaǵatshylyqty oryndy paıdalana bilý.
Ulttyq biregeılikti saqtaý: bul jerde ulttyq sana-sezimniń oıaý bolýynyń mańyzdylyǵyna nazar aýdarady. Abaıdyń danalyǵy, Áýezovtiń ǵulamalyǵy, Jambyldyń jyrlary men Qurmanǵazynyń kúılerine mán berý kerek ekendigi aıtylady.
Bilimniń saltanat qurýy: bilimniń aýqymy men sapasyn ósirý; mamandardyń bilim berý salasyna qoldaý bildirýi qajet.
Revolıýsııalyq emes, evolıýsııalyq damý: tarıhtyń temir qaqpanyna qaıta túspeý úshin álemdik oqıǵalardy oı eleginen ótkizip, qorytyndy jasaý – qoǵamnyń da, saıası partııalardyń da, bilim júıesiniń de aýqymdyq dúnıetanymdyq, rýhanı jumystyń bir bóligi retinde nátıjege qol jetkizý.
Sananyń ashyqtyǵy: álemniń qarqyndy ózgerisine «ot basy, oshaq qasy» aıasynan baǵa bermeý kerek. Aǵylshyn tilin mindetti túrde úırený qajet.
Kúrshad ZORLÝ,
«Ienı chaǵ» gazetiniń kolýmnısi
