Uly joldyń boıyndaǵy shaǵyn aýylda barlyǵy 70-ten asa qojalyq bar, osynda sonaý 1990-jyldardyń aıaǵy men 2000-jyldardyń basynda Mońǵolııadan qonys aýdarǵan aǵaıyndar da biraz úı, solardyń barlyǵynyń qorasy qur emes. Biraq aýyldastardyń maldan kórip otyrǵan paıdasy shamaly bolatyn. Onyń bar kiltıpany – et pen sút baǵasynyń tym tómendigi. Saýǵan sútiniń lıtrin eń kóterilgende 55 teńgeden alatyn, al jaz aılarynda sút molaıǵan kezde jaý torǵaıdaı paıda bola qalatyn alypsatarlar súttiń de, ettiń de baǵasyn tym tuqyrtyp jiberedi. Onyń ústine jaıylymnyń, shabyndyqtyń, kósilýge kelmeıtin tabystyń azdyǵynan aýyl adamy qansha sharýa bolsa da, maldy jazylyp ustaı almaıtyn.
B.Álıev – Ýspenov aýylyndaǵy sharýaǵa beıim kisiniń biri, mal ustap, semirtip, et satyp kúnin kórdi. Biraq tabysy ózi oılaǵanyndaı aınalymǵa kelmedi. Elimizde aýyl turǵyndaryn tıimdi jumyspen qamtý jáne jeke qosalqy sharýashylyqtardyń áleýetin paıdalaný jónindegi sharalardy júzege asyrý aıasynda qurylǵan 6 qanatqaqty aýylsharýashylyq kooperatıviniń biri osy Ýspenov aýylyn tańdaǵan eken. «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ-tyń oblystyq fılıalymen birlesip aýdan ákimi Táýbe Isabaev uıymdastyrǵan top kelip, aýyldastarǵa túsinik jumysyn júrgizdi. Kooperatıvtiń aýyl adamdarynyń oń jambasyna keletinin aldymen túsingenniń biri de osy Bákir boldy. Qolynda saýyp, sútin ótkizip otyrǵan 5 sıyry bolatyn. Soǵan 1 mıllıon teńge nesıe alyp, oǵan taǵy da 5 bas saýyn sıyr satyp aldy. Qorasyn on bas saýyn sıyrǵa laıyqtap bútindedi. Buryn satyp alǵan, saraıynda turatyn sút saýatyn apparat ta qazir paıdaǵa asyp ketti. Qazir ózi múshe bolyp kirgen «Ýspenov-sút» kooperatıviniń sút tasıtyn mashınasy esiginiń aldynan kelip, Bákirdiń on sıyry bergen 3,5 flıaga sútti alyp ketedi.
«Men mal sharýashylyǵyn jaqsy bilemin. «Ýspenov-sút» kooperatıvine kirýge birden kelistim. Súttiń lıtrin qazir 100 teńgeden alyp ketedi. Aıyna 120 myń teńge shamasynda aqsha alamyn. Alǵan nesıeme Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory eki jylǵa deıin jeńildik jasap otyr. Budan artyq bizge ne kerek», deıdi B.Álıev. Munda kooperatıv arqyly sharýasyn dóńgelentýge kirisken bir ol emes, búkil aýyldastar dese bolady.
Bul kooperatıv ótken jyly jeltoqsan aıynda quryldy. Ol 312 bas maly bar 76 músheni biriktirip, Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory «Yrys» baǵdarlamasy arqyly kooperatıvtiń 34 qatysýshysyn qarjylandyrdy. Osy kooperatıvke jumsaǵan jalpy qarjysy 72 mıllıon teńgeni qurady. Satyp alynǵan maldyń sany 203 basqa jetti. Qazir aýyldastar neǵurlym sútti kóp ótkizse, soǵyrlym tabys tabatynyn túsindi. Eń bastysy, oǵan memleket tarapynan kooperatıv arqyly qolaıly jaǵdaı jasala bastady.
«Ýspenov-sút» kooperatıvi bólingen qarjyǵa tek mal ǵana emes, sútti jınaıtyn mashına, súttiń maılylyǵyn ólsheıtin, tazalyǵyn, sapasyn tekseretin apparat satyp aldy. Sý jańa, syrty jaltyrap turǵan mashınanyń sısternasyna 4 tonna sút ketedi. Osylardyń barlyǵyn daıyndap alǵan soń, sáýir aıynyń basynan bastap, Ýspenov aýylynyń, Voronej aýyldyq okrýgine qaraıtyn aýyldardyń kooperatıvke múshe bolyp kirgen turǵyndarynan sút jınaý bastaldy.
– О́tken jyldyń aıaǵynda oblysta et baǵytyndaǵy – 3, sút baǵytyndaǵy 3 kooperatıv qurylyp, qanatqaqty joba iske asyryla bastady. Biz oǵan 397 mıllıon teńge jumsadyq, 300-diń syrtynda adam bizden 6 paıyzdyq nesıe aldy. Qazir «Ýspenov-sút» aýylsharýashylyq kooperatıviniń músheleri 300-den asyp jyǵylady. Aýyldaǵylar memlekettiń kómegin sezine bastady, kooperatıvtiń jaqsy joba ekenin bilip otyr, – dedi «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ Qostanaı oblystyq fılıalynyń dırektory Marat Salyqbaev.
Aýdan ákimi Táýbe Isabaevtyń aýyldaǵy malymen kún kórgen aǵaıyn kooperatıvtiń bolashaǵyna senerinen, túsinerinen úmiti úlken. Qazir kooperatıvke múshe bolǵan aýyldastardyń úıine aı saıyn tabys kirip otyr.
– Kooperatıv aýyldastardyń birneshe problemalaryn sheshedi. Aldymen jumyssyzdyqty azaıtatyny sózsiz. Qazir kooperatıvke músheler aldymen derbes kásipker bolyp tirkeledi, salyǵyn, medısınalyq saqtandyrýdy tólep otyrady. Úıge aı saıyn tabys kirgen soń, turmys deńgeıi de kóteriledi, – dedi T.Isabaev.
Kooperatıv daıyndaǵan sút sol kúni Qostanaı qalasyndaǵy sút zaýytyna jetkiziletinin aıttyq. Zaýyt dırektory Sergeı Blok áńgimeni qysqa qaıyrdy.
– Kooperatıvterden dál qazir kúnine 15 tonna sút jetkizilip tur. Kók qaýlaǵan saıyn súttiń kólemi de kóbeıedi, kooperatıvterge jańa músheler qabyldanady, saýyn maldyń sany kóbeıedi. Aldaǵy ýaqytta kúnine bizge keletin súttiń kólemi 35 tonnaǵa deıin jetedi dep oılaımyn. Eń bastysy, kooperatıvter qurylǵaly súttiń kólemi kóbeıdi, sapasy joǵarylady. Súzilgen, sý qosylmaǵan, taza sút kele bastady. Bul tutynýshyǵa jetetin bizdiń ónimniń de sapasy joǵarylaıdy jáne shıkizat jetimsizdiginen arylamyz, eksport kólemi artady degen sóz, – dedi S.Blok.
Sóz sońynda aıtarymyz, aýyldastar kooperatıvke qatysty ázirge sheshimin kútken bir problema bar ekenin aıtty. Ýspenov aýylynyń irgesinen bastap egin alqaby túsken, kóbeıgen mal basyna jaıylym men shabyndyq jetpeıdi. Aýdan ákimi T.Isabaev qazir aýdanda jaıylymdyq jer jóninde tekseris júrip jatqanyn aıtyp, aldaǵy ýaqytta kooperatıv úshin jaıylym máselesi sheshimin tabaryna sendirdi.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy,
Fedorov aýdany,
Ýspenov aýyly
