BUU málimeti boıynsha, «qoǵamdyq oryndarda áıelderge tıisken jaǵdaıǵa kýá bolǵandardyń 25 paıyzy eshqandaı áreket jasamaǵan». BUU aqparatyna qaraǵanda, Qazaqstanda biraz áıel jumyssyz kórinedi. Esesine densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne áleýmettik qyzmet kórsetý salalarynda jaldamaly jumystyń 70 paıyzyn áıelder atqarady eken.
Osyǵan oraı elimizdiń Bas prokýratýrasy men Semeı qalasynyń ákimdigi «Balalardy birge qorǵaıyq!» dep atalatyn úsh kúndik aksııa ótkizdi. Semeı Astanadan keıingi osyndaı aksııa ótkizilgen ekinshi qala retinde tirkeldi. Úsh kún boıy qalada áıelder men balalardyń quqyǵyn qorǵaý úshin keńeıtilgen sharalar atqaryldy. Bas prokýratýra men ákimdiktiń bastamasyna qoldaý kórsetý úshin «NeMolchıKZ» qoǵamdyq qorynyń tóraıymy Dına Smaıylova keldi.
Osy kúnderi qala prkýratýrasynyń qyzmetkerleri qoǵamdyq uıymnyń múshelerimen birlesip, kolledj stýdentteri men jáne joǵary synyp oqýshylarymen kezdesip, áıel adamǵa, qyz balaǵa qol kóterýge bolmaıtyndyǵyn, olarǵa zorlyq jasap, qoqan-loqy kórsetý durys emestigin aıtyp túsindirdi.
– Sońǵy jartyjyldyqta men barlyq sala boıynsha seksýaldy zorlaýǵa baılanysty qoǵamnyń pikirin ózgertýge tyrystym, − deıdi psıhologtarmen kezdesý barysynda Dına Smaıylova. О́ıtkeni, mende kóptegen málimetter bar. Maǵan zorlanǵandar hat jazdy. Hat jazýshylardyń 70 paıyzy kishkentaı qyzdar men uldar bolyp shyqqany qandaı ókinishti?! Olar, eń aldymen, óz otbasynda qorlanady. Balalardy ógeı ákeleri, aǵalary, týystary zorlaǵan. Jáne balasynyń zorlanǵanyn bilse de, analary qorǵaýdyń ornyna, meniń balam buzylyp ketti dep, olardan syrt aınalǵan sátter de bolǵan. Bul jerde bala kináli emes!
Semeı ákimdiginde ótken sharada Almaty oblysynyń Esik qalasynda zorlanǵan qyz bala kelip qatysyp, óz jaǵdaıyn minberge shyǵyp, ashyq baıandady. Jaqynda zorlyq kórsetken 4 jigitke 8 jyldan 10 jylǵa deıin bas bostandyqtarynan aıyrý týraly úkim shyǵypty. Apellıasııalyq sot úkimdi ózgerissiz qaldyrǵan. Jıyn barysynda osy úkimniń oryndalýy jaıly beınebaıan da kórsetildi. Onda baıandalǵandaı, jigitter tipti, ózderiniń sottalatyndaryna, óz isterine jaýap beretindikterine esh senbegen.
– Bul búkil Qazaqstan úshin jeńis boldy, − deıdi Dına Smaıylova. Zorlanǵan áıelderdiń tek 8-10 paıyzy ǵana polısııaǵa shaǵymdanýǵa tyrysady eken. Qalǵandary uıalyp, bul máseleni kótergisi kelmeıtin kórinedi. Uıalýdyń qajeti joq. Tipti, polısııaǵa shaǵymdanǵan soń, olarǵa kináli tarap qoqan-loqy jasap, sotqa jetkizbeı aryzdaryn qaıtartýǵa tyrysady. Al qylmyskerdi jaýapqa tartyp, sońǵy núktesin qoıǵyzý úshin batyldyq pen erjúrektik kerek. О́kinishke qaraı, qylmys jasaǵandardyń 70 paıyzy jaýapkershilikten qutylyp, taǵy da bireýlerge tıisýdiń amalyn qarastyrady, las isterin ári qaraı jalǵastyrýǵa umtylady.
Minberge shyqqan taǵy bir qyz bala ózin taksı júrgizýshisiniń qalaı zorlaǵany týraly aıtyp ótti. Ol úıine qaıtý úshin keshke jaqyn taksı toqtatady. Biraq zorlyqqa ushyraıdy. Qarsylasaıyn dese, taksı júrgizýshisi «birjola óltiremin» dep qorqytypty.
Sharaǵa qatysýshy Semeı qalasynyń prokýrory Marat Turubaev byltyr Semeıde oryn alǵan keleńsiz oqıǵa týraly aıtty. Onyń sózine qaraǵanda, jetim balalar ınternatynda tárbıelenip jatqan ul bala zorlanǵan. Uzaq ýaqytqa deıin bul jaǵdaıdy jasyryp kelgendikten, qylmysty áshkereleý ońaıǵa soqpapty. Tipti, qylmysker aram oıyn birneshe ret júzege asyrǵan.
– Men osy qıyn sharýany túbegeıli qarap, zerttep shyqtym, − deıdi prokýror. Balalar úıi men ınternattaǵy jaǵdaılar da psıhologtardyń nazarynda bolýy tıis. О́ıtkeni, balalar úıde emes, mekemede turyp jatqandyqtan, eshkimge senip aıta almaıdy. Sondyqtan da, biz osy problemaǵa qoǵamnyń nazaryn aýdaryp, osyndaı jaman áreketterden aýlaq bolýǵa shaqyrýymyz kerek.
Qala ákimi Ermak Sálimov osyndaı sharalar men jıyndardy jıi ótkizý qajettigin kóldeneń tartty. Jáne Qazaqstan qoǵamynda bolyp jatqan oqıǵalar búkpesiz, ashyq aıtylýy tıis ekenin atap kórsetti.
– Biz búgin seksýaldy qurbandar týraly aıttyq,− dedi qala ákimi. Biraq úıde áıelderin uratyn erkekter qanshama?! Olarǵa da kómek qolyn sozýymyz kerek. Men bolashaqta Semeıdegi jábir kórýshilerge arnalǵan daǵdarys ortalyǵyn ashýǵa qarajat tabamyz dep oılaımyn. Onda dárigerler, muǵalimder, áleýmettik qyzmetkerler, psıhologtar tolyq jumys kestesimen jumys isteıtin bolýy kerek. Otbasynda qorlyq kórgen balalar men áıelderdi qorǵaý bizdiń paryzymyz.
Raýshan NUǴMANBEKOVA
SEMEI
