Al kásipkerlikpen aınalysýǵa júreksingender kúndelikti tapqan azyn-aýlaq nápaqasyn qanaǵat tutyp, áli kúnge ári-sári kúı keship júr. Olardyń birqatary múmkindigi bola tura, ózderine ózderi senbeı, jeke jumysqa kirisip kete almaı júrse, mal-múlki men jıǵan-tergeni joqtar jeke kásippen aınalysý jóninde múldem oılamaıdy da. О́ıtkeni, olar jeke kásippen tek jaǵdaıy barlar ǵana, ıaǵnı qaltaly azamattar ǵana aınalysa alady dep oılaıdy. Sóıtsek, kásipkerlikti qarajatsyz da bastaýǵa bolady eken. Buǵan bizdiń jaqynda oblystyq kásipkerler palatasynda ótken semınar barysynda kózimiz jetti. «Bıznes-keńesshi» jobasy boıynsha ótkizilgen semınarǵa jeke kásippen aınalysqysy keletin kóptegen jastar qatysty. Bıznes-trenıngti tájirıbeli oqytýshylar Nurlan Ábdirahmanov pen Zulfııa Halelova júrgizdi.
«Qarapaıym halyqty kásipkerlikke úıretý maqsatynda biz mundaı semınarlardy 2011 jyldan beri ótkizip kelemiz. Bul joly semınardy oblystyq kásipkerler palatasynyń tapsyrysymen uıymdastyryp otyrmyz. Semınarlarda biz jeke kásibin ashqysy kelgen adamdarǵa bıznesti qalaı jáne neden bastaý jóninde keńes beremiz. Sondaı-aq, olarǵa bıznes-jospar jasaýǵa kómektesip, jeke kásipti damytýdyń qupııalary men tabysqa jetýdiń qyr-syryn, salyq tóleý tártibin jáne esep-qısap júrgizý amaldaryn úıretemiz. Sáýir aıynan bastap «Bastaý-bıznes» jobasy boıynsha birqatar osy aýdandarda bolyp, aýyl turǵyndaryn kásipkerlikke tartý maqsatynda semınar ótkizbekpiz. Oqyp bolǵan soń semınarǵa qatysýshylarǵa arnaıy sertıfıkat beriledi. Osyndaı sertıfıkaty bar adamdar memlekettik baǵdarlamalarǵa qatysyp, tyń jobalarǵa beriletin qaıtarymsyz qarajatqa ıe bolady. Osy joly memlekettik grantty utyp alýǵa úmitker 300 adam bizdiń semınarlarymyzǵa qatysýǵa tilek bildirýde. Bul jumys oblystyq kásipkerlik palatasymen jáne jumyspen qamtý bólimderimen, olardyń aýdandardaǵy bólimshelerimen birigip atqarylady. Aýdan ortalyqtaryna alys aýyldardan kelgenderge stıpendııa tólenedi. Budan basqa jobalyq oqytý degen de bar. Iаǵnı sizdiń jańa jobańyz bolsa, onyń júzege asyrylýyna kómektesemiz», degen Nurlan Ábdirahmanov qazirgi ýaqytta bankterden nesıe alyp, kásibin bastaǵysy kelgen adamdardyń osyndaı semınarlarǵa qatysqany jón ekenin jetkizdi. Onyń sózinshe, memlekettik baǵdarlamalarǵa qatysyp, bızneste baqtaryn synaǵysy kelgenderden bank qyzmetkerleri mindetti túrde «Bıznes-mektebinen» ótkendigi jóninde sertıfıkat talap etedi.
Kóp adam jeke qarajaty bolmaǵan soń kásibin bastaý úshin bankterdi jaǵalaıdy. Olardyń keıbireýi banktiń talabynan óte almaı, nesıe ala almaıdy. Sóıtip, jeke kásibin bastaý týraly oıynan aınyp, ár jerden tapqan nápaqasyn qanaǵat qylyp júre beredi. Shyndyǵynda, aqshaǵa qarap qalǵan eshteńe joq. Kásipkerlikti kók tıynsyz da bastaýǵa bolady. Ol úshin ár adam óziniń aqyl-oıyn, bilimi men biliktiligin, qol kúshin, boıyndaǵy kúsh-qaıratyn túgel paıdalanýy kerek. Mysaly, qazirgi kezde muǵalimder repetıtorlyqpen aınalysyp, bilimin paıdalanyp aqsha tabady, dárigerler aqyly kabınetter ashýda, esepshiler de aqyly qyzmet kórsetýge kóshti, ánshiler men akterler toıdan tabys tabýda. Bilimińiz joq bolsa, bireýdiń úıin salýǵa nemese baqshasyn ósirýge kómektes. Tipti, bireýdiń balalaryn baǵyp ta qarajat taýyp júrgender bar eken.
«Mysaly, Jánibek aýdanyndaǵy III toptyń múgedegi Moldasheva deıtin azamatsha jeke kásipkerligin qara baqyrsyz bastady. Ol kásipkerlikke qol jetkizý úshin óziniń qabiletin jáne memlekettik baǵdarlamalardy paıdalandy. Bul áıel zamannyń qıyn kezinde qoldan kórpe-kópshik jasap satqan. Buǵan shıkizat retinde aýyl-aýyldarda tekke shashylyp jatqan qoı júnin paıdalanǵan. Al kórpeniń syrtqy tysyn tigý úshin matany budan buryn satylǵan kórpelerdiń aqshasyna satyp aldy. Onyń qolynan shyqqan buıymdar kópshilikke unap, ýaqyt óte kele oǵan tapsyrystar kóptep túse bastady. Keıin ol jeke kásibiniń órisin keńeıtýdi oılap, kórpe tigetin júndi jýatyn jáne ony tazartatyn qurylǵylar satyp alýdy oılastyrdy. Sóıtip, múmkindigi shekteýli adamdarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamaǵa qatysyp, demeýshiler arqyly jún jýatyn qurylǵyǵa ıe boldy. Odan keıin memlekettik grant arqyly jún tútetin jáne tazartatyn qurylǵylar aldy. Jańa qurylǵylardyń arqasynda onyń qol jumysy jeńildep, ýaqytyn únemdedi. Sóıtip, memlekettik baǵdarlamalardy tıimdi paıdalanýdyń nátıjesinde kórpe-kópshikti burynǵydan da sapaly, burynǵydan da kóbirek daıarlaýǵa múmkindik aldy», deıdi Nurlan Ábdirahmanov.
Semınar barysynda qatysýshylarǵa bıznes-jospar jasaý boıynsha tapsyrma berildi. Kásipkerlikke nıet etkender arasynda josparyn jurtshylyqqa jarııa etkisi kelmegender de, buǵan kerisinshe, josparynyń tıimdiligin aıtyp, óziniń tájirıbesin áriptesterimen bóliskisi kelgender de boldy. Olar óz jobalarynyń tıimdiligin dáleldep, áriptesterin jobany birigip júzege asyrýǵa shaqyrdy.
Aısha О́TEBÁLI,
jýrnalıst
Batys Qazaqstan oblysy
