Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov óz salasy boıynsha 4 aıdyń qorytyndysyn baıandady. Mınıstrdiń málimetinshe, ekonomıkanyń basym salalarynda birshama ósim bar. Máselen, qańtar-sáýir aılarynda IJО́ ósimi 3,7%-dy quraǵan.
«IJО́ oń dınamıkasy ken jáne óńdeý, qurylys jáne qyzmet kórsetý salasynyń naqty ósimimen aıqyndalady. Ken ónerkásibi salalarynda kómir men qońyr tas kómir, munaı, tabıǵı gaz alý kórsetkishterinde oń dınamıka sezildi. Negizgi óńdeý segmentterinde de, atap aıtqanda, munaı óńdeýde, farmasevtıkada, metall emes mıneral óndirisinde, metallýrgııalyq ónimderde jáne mashına jasaýda jandaný baıqalady», dedi T.Súleımenov.
Sondaı-aq, ol agroónerkásiptik keshende aýylsharýashylyq óniminiń jalpy óndiris kólemi ózgeristerge ushyramaǵanyn jáne 2,9% kórsetkishinde saqtalyp qalǵanyn atap ótti. Sonymen qatar, qurylys salasynda da óndiris kólemi 6,1%-ǵa artyp, oń dınamıka saqtalǵanyn jetkizip, qazir Pavlodar, Jambyl oblystarynda jáne Astanada jumys qarqyndy júrgizilip jatqanyna toqtaldy.
Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń málimetterinshe, 4 aıda kórsetiletin qyzmetter óndirisi 1,9% ósti. Sondaı-aq, sektorlar boıynsha saýda-sattyqta jáne aqparat pen baılanysta ósim baıqalady, kólik jáne qoıma qyzmeti salasynyń damý kórsetkishteri 3,5%-ǵa artyp, al júk aınalymy 5,9%-ǵa, jolaýshylar aınalymy 3,2%-ǵa ósken.
Bul rette Premer-Mınıstr ázirge «oń kórsetkish bar eken» dep arqany keńge salýǵa bolmaıtynyn taǵy bir eske saldy. «Qorytyndydaǵy málimetter jalpy jaman emes, biraq 4 aıda bolǵan jetistikter bizdi bosańsytpaýy kerek. Negizgi jumys ekinshi jartyjyldyqta bastalady. Sondyqtan barlyǵymyzǵa – ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdarǵa Memleket basshysy qoıǵan mindetterdi júzege asyrýdy jalǵastyrý qajet. Osy oraıda, Investısııalar jáne damý mınıstrligi óńdeýshi ónerkásiptegi qalys qalyp kele jatqan salalardaǵy jaǵdaıdy túzetýge kóńil aýdarýy tıis», dedi Úkimet basshysy. Atalǵan jumystardy úılestirýdi óziniń birinshi orynbasary A.Mamınge tapsyrdy.
Úkimet otyrysynyń kún tártibine bekitilgen – Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııanyń saqtalýy máselelerine baılanysty is-sharalar jóninde Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova baıandady. Aıta ketsek, 2015 jyly Qazaqstan «Múgedekterdiń quqyqtary týraly» konvensııany ratıfıkasııalap, múmkindigi shekteýli jandarǵa qatysty halyqaralyq standarttardy engizý boıynsha mindettemelerdi qabyldaǵan bolatyn. Sonymen qatar, Konvensııa normalaryn júzege asyrý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasynyń «Múgedekterdiń quqyqtaryn qorǵaý boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań qabyldandy. Mine, osyndaǵy normalardy júzege asyrý maqsatynda elimizde qolǵa alynǵan jumystar jaıy aıtyldy.
Mınıstr aldymen múgedekterdiń quqyqtaryn áleýmettik qorǵaý júıesiniń basty qaǵıdaty múgedekterdi áleýmetke kiriktirý bolyp tabylatynyn atap ótti. «Bul tusta basymdyq kólik jáne áleýmettik ınfraqurylym nysandarynda qoljetimdi ortany qurý bolyp tabylady, onda basty tetikpen múgedekter úshin asa joǵary mańyzǵa ıe 36 myń nysanǵa pasporttaý júrgizý men olardy beıimdeý aıqyndalǵan», dedi mınıstr.
T.Dúısenovanyń aıtýynsha, osy jyldyń 1 sáýirindegi jaǵdaı boıynsha jergilikti atqarýshy organdar josparlaǵan 31,1 myń áleýmettik ınfraqurylym nysandarynyń ishinde 28,9 myń (80,3%) nysanda pasporttaý júrgizilgen. Pasporttaýdyń maqsaty tolyqqandy ári senimdi aqparatty anyqtaý, sonymen qatar múgedekter úshin áleýmettik ınfraqurylym nysandarynyń qoljetimdilik deńgeıin baǵalaý bolyp tabylady. Múgedekterdiń qajettilikteri úshin sáýlettik ortany qalyptastyrý qoljetimdilik, qaýipsizdik, aqparattylyq jáne jaıylylyq krıterııleri boıynsha iske asyrylady.
«Qazir elimizde 35 múgedek jan oblystyq, aýdandyq jáne qalalyq máslıhat depýtattyǵyna saılanǵan. 37 múgedek oblys, aýdan jáne qala ákimderiniń keńesshisi bolyp qyzmet atqaryp júr. Úkimet jáne oblystyq ákimdik janynan qoǵamdyq birlestikterge múshelik etetin múgedekterdi áleýmettik qorǵaý salasy boıynsha úılestirý keńesteri qurylyp, jumys istep jatyr», dedi mınıstr. Sondaı-aq, ol Statıstıka komıteti júrgizgen zertteý boıynsha, múgedektigi bar azamattardyń 46,3 paıyzy Qazaqstan halqynyń múgedektik problemasyna degen kózqarasyn oń baǵalaǵanyn aıtyp ótti.
Máseleni talqylaý qorytyndysynda Úkimet basshysy elimizde múmkindigi shekteýli jandardyń qolaıly ómir súrýine barlyq jaǵdaı jasalý kerektigine basa nazar aýdaryp, oǵan qatysty barlyq sharalar sheshimin tabýy tıistigin jetkizdi, soǵan oraı, quzyrly mekemelerge tapsyrma júktedi.
Úkimet otyrysynda qaralǵan taǵy bir másele – veterınarlyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jumystary jóninde Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Qaırat Aıtýǵanov baıandady. Ol 2017 jyldyń basynan qoı sheshegi, leıkoz, vırýstyq dıareıa men epızootııalyq lımfangıt sekildi aýrýlar boıynsha epızootııalyq jaǵdaılarda turaqtylyq baıqalatynyn málimdedi. Q.Aıtýǵanovtyń aıtýynsha, bıyl mal aýrýlarynyń 36 paıyzǵa tómendeý dınamıkasy baıqalǵan. 2016 jylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha mal aýrýynyń jalpy 36 oshaǵy tirkelse, bıyl 23 bolyp otyr.
«2017-2021 jyldarǵa arnalǵan AО́K-ti damytýdyń jańa memlekettik baǵdarlamasy aıasynda veterınarlyq zańnamany ózgertý jobasy ázirlenýde», dedi Q.Aıtýǵanov. Sondaı-aq, ol 2017 jyly maldarǵa 17 asa qaýipti aýrýlarǵa qarsy 149,3 mln ekpe jumystaryn júrgizý josparlanǵanyn atap ótti. Qazirgi tańda 37,5 mln ekpe jumystary júrgizilgen, bul ótken jyldaǵy deńgeımen salystyrǵanda 34%-ǵa joǵary kórsetkish. 2017 jyly 70 mln dıagnostıkalyq zertteýler júrgizý josparlanǵan, búginde olardyń 15 mln zertteýi júrgizilgen.
Elimizde barlyǵy 2,6 mln-nan astam IQM, 3,8 mln bas UQM, 150 myń shoshqa, 18 myń jylqy jáne 31 myń túıege dıagnostıkalyq zertteýler júrgizilgen.
Q.Aıtýǵanov otandyq mal sharýashylyǵy ónimderin eksportqa shyǵarý boıynsha jumys jaıyn da baıandady. Ol arnaıy ázirlengen Eksport boıynsha jol kartalary sheńberinde ımporttaýshy elder – QHR, Iran, Izraıl, Saýd Arabııasy, BAÁ jáne Kýveıt talaptaryna sáıkes otandyq reglamentter men sertıfıkattardy úılestirý boıynsha sharalar qabyldanǵanyn baıandady.
«2017 jyldyń sáýirinde qytaılyq sarapshylar veterınarlyq qyzmet aýdıti men Qazaqstan kásiporyndaryna tekserý júrgizdi, onyń negizinde Qytaıǵa asyl tuqymdy jylqylar men omarta sharýashylyǵy ónimderin eksporttaýǵa ruqsat alyndy. Jyl sońyna deıin qytaılyq naryqqa muzdatylǵan qoı etin jetkizý boıynsha talaptardy kelisý josparlanǵan. Sondaı-aq, salqyndatylǵan qoı etin eksporttaý boıynsha jumys jalǵasýda», dedi birinshi vıse-mınıstr.
Q.Aıtýǵanovtyń málimetinshe, qazirgi tańda Iranǵa qoı eti men tiri qoılardy eksporttaýǵa veterınarlyq talaptardy kelisý aıaqtalyp qaldy. BAÁ-men iri jáne usaq qara mal, taýyq jumyrtqasyn eksporttaý úshin veterınarlyq sertıfıkattar kelisilgen. Sondaı-aq, ol buǵan deıin Halyqaralyq epızootıkalyq bıýro (HEB) elimizdiń 9 oblysyn, aıtalyq, Aqmola, Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Mańǵystaý, Qostanaı oblystaryn aýsyl boıynsha qolaıly aýmaq dep tanyǵanyn, al qalǵan 5 oblys boıynsha ótken aptada HEB sarapshylary tekserý júrgizgenin jetkizdi. Tekserý qorytyndysy 2017 jylǵy 25 mamyrda HEB Bas assambleıasynda qaralmaq.
Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev veterınarlyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý sharalary týraly tyńdaǵan soń, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine óńirlerdiń ákimderimen birlesip veterınarlyq aldyn alý sharalaryn, sonyń ishinde ekpe jumystary men dıagnostıka jasaý sharalaryn ýaqtyly júrgizýdi, el óńirlerin qajetti veterınarlyq dári-dármekpen qamtamasyz etý máselesin baqylaýǵa alýdy tapsyrdy.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan»
