Qoıshyǵara Salǵarauly. Ana amanatyna adaldyq

Belgili túrkitanýshy ǵalym, fı­lo­lo­gııa ǵylymdarynyń doktory, pro­­fessor Qarjaýbaı Sart­qo­ja­uly 70 jastyń belesine shyqty. Me­reıtoı ıesin quttyqtaı otyryp, onyń shyǵarmashylyq joly men ki­silik bolmysy týraly jazylǵan maqalany usynamyz.

Qarjaýbaımen alǵash meni syrttaı tanystyrǵan dosym Aqseleý Seıdimbek edi. О́tken ǵasyrdyń sekseninshi jyldarynyń orta tusy. Onda Aqseleý ǵylymı-tanym­dyq «Bilim jáne eńbek» (keıin «Zerde») jýr­nalynyń bas redaktory bolatyn. Men «So­sıalıstik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qa­zaqstan») gazetiniń ádebıet jáne óner bó­liminiń meńgerýshisi edim. Áli esimde, tús­ki úzilis kezinde maǵan Aqseleý keldi. Qolynda oraı búktegen qomaqty qaǵazy bar. Amandyq-saýlyq surasqannan keıin qolyndaǵysyn maǵan usynyp:

− Má, mynany oqyp kórshi, – dedi.

«Bul ne?» degen suraýly keıippen oǵan tań­dana qaradym da, qaǵazdy alyp, búkpesin jazdym. Jýrnaldyń kezekti bir sanyna daıyndalǵan materıal ekenin birden sezdim. «Tastar sóıleıdi» degen taqyryp qoıylǵan 7-8 bettik maqala, sońyna tastan qashalyp jasalǵan bóriler men arqasyna áldebir jazýy bar bıik taqtaısha tas arqalaǵan tas­­baqalar ár qyrynan túsirilgen 5-6 foto­sýret tirkelgen. Myna qylyǵyna ish­teı tańdanǵanymmen, eshteńe demeı, áı­teýir tegin emes, bir syry bar ekenin ań­ǵa­ryp, únsiz maqalany zer qoıyp, oqýǵa ki­ris­tim. Oqyp boldym da, sál únsiz otyryp, su­raý­ly pishinmen Aqseleýge qaradym.

− Qalaı eken? – dedi ol birtúrli taǵat­syzdana.

− Bizdegilerge qaraǵanda, aıaq alysy basqashalaý ma, qalaı... Maǵan jańalyqty oıy basym, ózindik ǵylymı jańa tujyrymy bar, sony dúnıe sekildi kórindi, – dedim.

− Dál solaı, durys aıtasyń, − dedi Aqseleý balasha qýana jymıyp. Shamasy menen osyndaı jaýapty, ózin qoldaýdy kútken sekildi. Sheshile sóılep ketti.– Avtory Qarjaýbaı Sartqoja degen moń­ǵo­lııalyq baýyrymyz. Sonda týyp, sonda ósken. Almatyǵa bir kelgeninde tanysyp edim. Biraz boldy, hat jazysyp tura­myz. Men birdeńe bilsem, úlken túrk­i­ta­nýshy ǵalym bolǵaly turǵan azamat. Kór­diń ǵoı, myna shaǵyn maqalasynyń ózi­n­de qanshama jańalyqty oı aıtylǵan. Tú­riktiń kóne jazýyn zerttegen biz biletin ǵalymdardyń bári, sonaý V. Tomsennen bastap, Orhon-Eneseı boıyndaǵy tasqa qashalyp jazylǵan jazýlardy kózimen kór­megen, qolymen ustamaǵan, tek qaǵazǵa tú­sirilgen kóshirmesimen ǵana jumys iste­gen­der ǵoı. Al mynanyń artyqshylyǵy sol, qarshadaıynan ańyr tastardy aralap, qaǵandar qurmetine turǵyzylǵan keshenderdi saralap, sondaǵy ár tańbany qolymen sıpap, kózimen kórgen, óz qolymen kóshirip, qaǵazǵa túsirgen. Baıqadyń ba, tas jazýlar men tańbalardyń jaıyn etene biletindigi ár sózinen baıqalyp tur emes pe. Qansha degenmen, tarıhyn tasqa jazyp, urpaǵyna mura etken uly babalardyń Rýhy sińgen topyraqty jalańaıaq basyp, boıyna sińirip óskendikten be, ózinde zerttep otyrǵan taqyrybyna degen erekshe bir ińkárlik qulshynys bar, Rýh bar. Taǵy bir ereksheligi ózi meılinshe ultjandy jigit.

Kóńili qulaǵannyń qadirin asyryp, qa­s­ıetteı biletin ádetimen Aqseleý bu­dan ári beıtanys jigittiń baǵasyn kó­terer bilim-biligine, tyndyrǵan iste­ri­­ne qatysty biraz jaılardy asa bir súıis­pen­shilikpen áńgimelep berdi. Ásirese, onyń aılap dala kezip, taý-tasty aralap, eks­ped­ısııaǵa shyǵyp, odan qoly bosasa, sırek jazbalar qoryndaǵy kóne mátinderge úńi­lip, jumysbasty bolyp júrgenine qa­ra­maı, Baıan-О́lgeıdegi baýyrlar atynan Moń­­ǵolııanyń Uly Quryltaıyna depý­tat bo­lyp saılanyp, qazaq tilin moń­ǵol mem­le­ketiniń ekinshi tili etý úshin kú­res­ke­nin súısine, shabyttana aıtqany áli esi­mde.

Aqańnyń bir kezde osylaısha berile maqtap, qurmetteı tanystyrǵan osy Qarjaý­baıymen arada on jyldan astam ýa­qyt ótkennen keıin táýelsiz Qazaqstan­nyń ja­ńa astanasynda kezdesip, L.N. Gýmı­lev atyn­daǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­vers­ı­te­tinde birge qyzmet isteımiz dep ol kezde kim oılaǵan. Bári táýelsizdiktiń arqasy ǵoı.

Keıin bildim, Qarjaýbaıdyń elge kelýine de, ýnıversıtetke qyzmetke ornalasýyna da Aqseleý septigin tıgizipti. Ýnıversıtet rektory Myrzataı Joldasbekovke syrttaı jete tanystyryp, Mońǵolııadan arnaıy shaqyrttyryp aldyrypty. Obaly neshik, Myrzekeńniń ózi de túrkitanýshy ǵalym ǵoı, Qarjaýbaıdyń qarym-qabiletin birden baıqap, qoldan kelgen bar jaqsylyǵyn aıa­ǵan joq. Jedeldetip úıin áperdi, arna­ıy zerthanasyn ashyp berdi. Aqseleý ekeý­miz de syrttan kelgen azamattyń bó­ten­­simeı, jańa ortaǵa kirigip, alańsyz eń­­bek etýine múmkindigimizshe kómektesip baq­tyq. Osyǵan oraı Qarjaýbaıymyz da kıimniń ishki baýyndaı, adamǵa jaqyn, árip­­testerimen tez til tabysatyn, ońqaı asyq­­taı ilkimdi jigit bolyp shyqty. Birden ju­mysqa bel sheshe kirisip ketti. О́ndirte eń­bek etti.

Qarjaýbaımen jıi kezdesip turamyn. Sondaı kezekti bir kezdesýde syrlasyp otyrǵanymyzda Qarjaýbaı «meni adam qylǵan anamnyń bir aýyz sózi ǵoı» de­gendi aıtyp qaldy. Men tańyrqaı júzine qa­ra­d­ym. Ol tolqyǵan ishki sezimin basa almaı biraz únsiz otyryp baryp, maǵan beımálim óziniń ómir jolyn tarqatty.

− Men ákemnen jastaı aıyrylyp, anamnyń tárbıesinde, bir úıdiń erkesi bolyp, qaıyrý kórmeı óstim, – dep bas­tady ol áńgimesin. – Tentek boldym. Anamnyń aǵaı­ynǵa, týys-týǵanǵa syıly, erekshe qa­dirli kisi bolǵandyǵynan shyǵar, aýyldas­ta­rym da meniń tentektigimdi kóterip, be­tim­nen qaq­qan emes. Qudaıdyń bergen bir abyroıy, oqý­dy da jaqsy oqydym. Alǵa qoıǵan naqty maqsatym bolmasa da, men de joǵary oqýǵa túsýge er­teń júremin degen kúni anam qasyna sha­qyr­dy. «kel, ba­lam, mynda otyr», dep al­d­ynda jatqan kór­pesheni nusqady.

Men «birdeńe bop qaldy ma?» degen oımen anamnyń júzine qarap edim, birtúrli meıirimdi shýaq tógilip tur eken. Birden jaıylyp sala berdim.

− Jolǵa daıyndalyp jatyrsyń ba? – dep surady. Men basymdy ızedim. − Du­rys, jolyń bolsyn! − Anam tolqı ún qat­ty. − Erteń jol júrerde qarbalas bolady ǵoı dep, ońashada analyq amanatymdy aı­ta­ıyn dep ádeıi shaqyrtyp otyrmyn. Du­rys­tap tyńda, ár sózimdi sanańa quıyp al, − dedi. Úninde jańaǵy tolqý joq, sabyrly da salmaqty lep bar. − Úıden alǵash syrtqa shyǵyp, qalyń mońǵoldyń ortasyna bara jatyrsyń. Alda taǵdyryńnyń saǵan qandaı syı tartatynyn bilmeımin, biraq qaıda, qandaı jaǵdaıda júrseń de, ózińniń qazaq ekenińdi, tekti halyqtyń urpaǵy ekenińdi jadyńnan shyǵarma! Qazaq ekenińdi maqtan tut! Árqashanda Uly babalaryńnyń rýhyna saı tektilik minez ta­nytatyn bol! Bul – birinshi amanatym.

Artyńdaǵyny sanama, aldyńa qara. Maq­satyń zor bolsyn. Er azamattyń ómir­lik serigi – kásibi. Kásibińdi tańdaı bil jáne oǵan óle-ólgenshe adal bol! Sonda halqyńa paı­dań tıedi, qataryńda qadiriń artady. Bul – ekin­shi amanatym.

Qazaq degen qabyrǵaly el edik, taǵdyr­dyń jazýmen úshke bólindik. Eń negizgi atajurtyń orystyń bodanynda, basynda temir noqta. Qudaıdyń erekshe bir qudireti bolmasa, ol noqtadan endi bosaý joq. Ekinshi mol bólegi qytaıdyń bodandyǵynda, basynda kendir noqta, zamana sýy tıgen saıyn shıryǵa qysyp, tynysyńdy tarylta beredi. Odan da qutylý ekitalaı. Úshinshi bólegi mońǵoldyń bodandyǵynda. Ol – biz. Basymyzda jip noqta. Sáti kelse, bul noqtany úzýge de bolady, qaıta jalǵaýǵa da bolady. Orystar men qytaıǵa qaraǵanda mońǵoldar ózimiz sııaqty kóshpeli halyq qoı. Qalaı degende de, munda kúneltý jeńilirek. Biraq «ıt toıǵan jerine, er týǵan jerine» degen atalaryń. Úmitsiz – saıtan. Úmit úzýge bolmaıdy. Qudaıdan qudaı bolyp, temir noqtanyń talqany shyǵyp, qazaq eli azattyqqa jetetin zaman bolsa, munda jaǵdaıym jaqsy eken dep júrip qalma, qanat baılap, Atajurtqa ush. Urpaǵyńdy ata-baba rýhy sińgen qazaq dalasyna jetkiz. Bul – meniń úshinshi amanatym. Menen týǵan ul bolsań, osy aıtqandarymdy oryndaýǵa sert baıla.

Qandaı bir tentektik jasasam da ursyp, jekip kórmegen, aınalaıynnan basqa aqyl da aıtpaıtyn keńpeıil, meıirban, momyn anamnyń bulaısha túıdektep oı toǵytyp, túıile sóıleýi maǵan erekshe áser etkeni sondaı, jan dúnıem tóńkerilip túskendeı boldy. Osy sózder meni eshteńe oılatpaıtyn balalyqtyń bazarynan julyp alyp, eseıgenderdiń esigine kirgizip jibergendeı boldy. Anam aldynan áldebir úlken jaýap­ker­shiliktiń salmaǵyn sezinip, oı qu­sha­­ǵyn­da syrtqa shyqtym. Sol kúni ishteı Ana amanatyn qalaı da oryndaýǵa sert baı­ladym.

Mine, sodan beri jarty ǵasyrdan as­tam ýaqyt ótti. Talaı jaǵdaıdy bastan kesh­tik. Kórgen beınetim de, tartqan azabym da az bolmady. Biraq qandaı jaǵdaıda da anamnyń amanaty jigerimdi janyp, al­ǵa jeteleýmen boldy. Qatty qınalǵan sát­te­rimde anam aldymnan eles berip, amanat sózderi sol qalpy qulaǵymda jańǵyrady.

Qarjaýbaı da áýelde aýyldan muǵalim bolamyn dep atanyp, Mońǵolııanyń memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fa­kýltetine túsipti. Jazýshy bolýǵa tal­pynyp, shaǵyn áńgimeler jazypty. Sóı­­tip júrgende, ol birde ózi jazdyryp aldyryp júrgen «Bilim jáne eńbek» jýr­nalynan kóne túrki jazýy týraly ja­zylǵan qazaq ǵalymy Ǵ.Aıdarovtyń ma­qa­lasyn oqıdy. Osyndaǵy beımálim jazý­lar qatty qyzyqtyrady. О́ziniń sonaý ba­la kezden kórip-ósken tastaǵy jazýlar biri­nen keıin biri kóz aldyna elestep, ózin ál­debir belgisiz kúsh sıqyrlap alǵandaı, sol jazýlardyń syryn bilýge qumarlyǵy artady. Kóne túrki áripterin jattap alyp, qolyna túsken eski mátinderdi tapjylmaı, saǵattap otyryp oqýǵa kirisedi. Biraq bul árpin bilseń, ejiktep oqyp ketýge kónetin jazýlar emes eken. Onyń erejelerin meńgerip, sózdiń daýysty dybystary jazylmaıtynyn, mysaly, «qaǵan» degen sózdiń «qǵn» ǵana bolyp jazylatynyn, qaı daýyssyz dybystan keıin qandaı daýysty dybys keletin zańdylyqtaryn tanyp-bilýdiń ózi talaı ýaqytyn alady. Qatty qınalady. Biraq muqalmaıdy. Ustazynyń kómegimen kóne túrik jazýynyń tarıhymen, ǵalymdardyń eńbekterin oqýmen aınalysady. Sóıtip júrip, kóne túrik jazýynyń oqylý kiltin taýyp, álemge pash etken dat ǵalymy ataqty V.Tomsennen bastap, orys ǵalymdary V.Radlov pen S.Malovtyń, túrik ǵalymdary N.Orkýn men T.Tekınniń, qazaq ǵalymdary Ǵ.Aıdarov pen A.Amanjolovtyń jáne basqalardyń eńbekterimen tanysady. Olardyń oqyǵan Orhon jazýlarynyń mátinin tikeleı ózi kóshirgen mátindermen salystyrý arqyly keıbir tańbalardyń qate kóshirilgenin, sondaı-aq durys kóshirilgenmen, keıbir sózderdiń tipti aýdarylmaı qalǵanyn, al aýdarylǵanynyń keıbiriniń maǵynasynyń durys berilmegendigin kóredi. Osyndaı beıneti aýyr zertteý jumysyn odan ári jalǵastyrý barysynda ol kóne túrik jazýynyń tolyq qupııasyn ashý úshin tek jazý tarıhyn oqý azdyq etetinin, sonymen birge osy jazba-murany ómirge ákelgen túrik halyqtarynyń tól tarıhyn, tilin, ádet-ǵurpyn, salt-dástúrin, dúnıetanymyn tutas tanyp-bilý qajettigine kóz jetkizedi.

− Zertteý jumysy barysynda qıyndyq kóp boldy. Endigi jerde burynǵydaı orys jáne batys ǵalymdary salǵan súrleýmen salpaqtaı berýge bolmaıtynyn ańǵardym. О́z jolymdy izdeýim kerek boldy, – deıdi ǵalymnyń ózi sol bir kezderdi eske alyp. – Sóıtip, uzaq izdenis nátıjesinde ózimniń zertteý ádistememdi jasadym. Qazir tarıh, lıngvıstıka, etnografııa, arheologııa, dú­nıe­­tanym ǵylymdarynyń basyn qosyp, osy zamanda paıdalanyp júrgen tarıhı-tıpologııalyq, dıohrondy-salystyrmaly, sınhrondy-salystyrmaly jáne etnolıngvıstıka men kognıtıvtik ádistemelerdiń ózegine salyp zertteý jumystaryn júrgizip kelemin.

Rasynda, keshendi zertteý oǵan bul salada ózine deıin eshbir ǵalym jetpegen nebir tyń nátıjelerge qol jetkizýine jol ashypty. Aıtylǵanǵa aıǵaq retinde solardyń keıbireýine toqtalsaq, mysaly, arheologııamen aınalysý arqyly Tú­rik qaǵanaty dáýiriniń buryn tarıhqa bel­gisiz bolyp kelgen «Ezgenti qadaz-balyq», «Qatyn-balyq», «О́túken-balyq», «Toǵýl-balyq» tárizdes jeti qalanyń ornyn anyqtaıdy. Budan 1500-3000 jyl buryn babalarymyz jazyp qaldyrǵan jıyrmaǵa jýyq jazý mátinin ashyp, olardy ǵylymı aınalymǵa engizedi. Sonymen birge, buǵan deıin maǵynasy tabylmaı kelgen, mysaly, «baryq» – ǵıbadathana; «chyt» (shyt) – irgetas; «qara oryn» – mola; «kıeli oryn» – panteon jáne osy sekildi ondaǵan ataýlardyń dál balamasyn tabady. Sol sekildi lıngvıstıkalyq jáne etnolıngvıstıkalyq zertteýler arqyly bu­ryn qate oqylyp, qate túsindirilip kelgen «oǵýshy» (bodandar, qarashalar), «ańyr» (músin), «tór» (bılik, úkimet), «kókú» (qate aıtý), «qoýyp» (kóterilis), «bulǵaq» (qater, qaterge uryný), «opylaıý» (opyra shabýyldaý), «egir» (ıirý, jınaý), «úlúg» (úles) degen tárizdes júzdegen sózderdiń ja­ńa oqylymyn jasaıdy, jazba derekter­ge tús­­pegen derektiń tilde saqtalyp qala­ty­nyn dáleldeıdi.

Qarjaýbaıdyń osy keshendi zertteý ádistemesinde tarıhtyń orny erekshe baı­qa­lady. Únemi sabaqtas ǵylymdardyń zert­teý taqyrybyna qatysty nátıjelerin sa­lystyra zerdelegende, aldymen tarıhı de­rekterge basymdyq berip otyrady. Onyń baı­yrǵy túrikter men kóne qytaılardyń ta­rıhı jazba derekterine súıene otyryp, Orda-balyq qalasynyń Birinshi Shyǵys Túrik qaǵanaty tusynda salynǵanyn anyqtaýy osynyń bir dálelindeı. Buǵan deıin ǵylymda bul qalanyń irgetasy Uıǵyr qaǵanaty dáýirinde qalanǵan delinip kelgen-di. Sol sekildi Qarjaýbaıǵa deıin Kók Túrikterdiń bıleýshi taıpasynyń kimder ekeni ǵylymı turǵyda naqty anyq­tal­maǵan edi. Kóne qytaı jáne baıyrǵy túrikter dáýiriniń tarıhı derekterine saraptama jasaý nátıjesinde ol Kók Túrikterdiń bıleýshi taıpasy qypshaqtyń taıpalyq odaǵy ekenine kóz jetkizedi. Sondaı-aq, Túrik qaǵanatynyń memlekettik tiliniń de, Orhon mátinderiniń tiliniń de qypshaq tili bolǵanyn dáleldep, osy ta­qyryp boıynsha dıssertasııa qorǵap, fı­lo­lo­gııa ǵylymdarynyń doktory ataǵyn ıe­lenedi. Osylaısha ol ózine deıingi «Kók Túrikter eskertkishiniń tili uıǵyr tili» degen ǵylymda ornyqqan tujyrymdy teriske shy­ǵarady.

Astanaǵa kelgeli respýblıka baspala­ry­nan jaryqqa shyǵarǵan «Orhon muralary» dep ataltyn úsh tomdyq Atlasy men 13 monografııasyn jáne eki júzden astam maqalasynyń qaı-qaısysyn oqyǵan, ǵyl­ym­­nan habary bar kez kelgen oqýshynyń ǵalymnyń jańalyqtaryna ózderi-aq kóz jetkize alady. Sondyqtan, men ondaǵy jańalyqtardyń bárin tizbelep jatpaı, Qarjaýbaı izdenisiniń bir tabysyn aıtýmen shektelgendi jón kórdim. Ol – ne­gizin ataqty Býmyn qaǵan men Istimı (Ysty bı) qaǵan qalaǵan Birinshi Shyǵys Tú­rik qaǵanatynyń eline el, jerine jer qo­syp, dań­qyn odan ári aspandatqan áıgili Bý­myn­uly Muhan qaǵannyń reformasyna qatysty jańalyqty deregi.

Qarjaýbaı óz eńbeginde Muhan qa­ǵan jasaǵan úsh reformaǵa toqtalady. Olar: din, salyq jáne jazý reformasy. Biz qol­da bar tarıhtan Táńirge sengen orta­ǵa­syrlyq túrikteriniń merekeli kúnderi kı­eli taýǵa baryp, ondaǵy úńgirge kirip, mi­nájat etetinin biletinbiz. Qarjaýbaı óz zert­teý­leriniń nátıjesinde bul dástúrdiń tek Muhan qaǵan jasaǵan dinı reformaǵa deıin ǵana solaı bolǵanyn, al reformadan keıin dinı rásimderdiń bári Ulystyń uly perzentterine arnalyp salynǵan keshenderdegi ǵıbadathanalarda ótetin bol­ǵanyn anyqtaıdy. Tarıhqa belgili Kúl­tegin, Bilge qaǵan, Kúlı-shor, Tonykók (Qarjaýbaı oqýynda «Tuı-uqyq»), Qara Buǵyty, Yshbara-tarhan – keshenderi osyndaı ǵıbadathanalar, Táńirlik dinge tabynýshy dindarlardyń táý etetin kıeli oryndary ekenin dáleldep, buǵan deıingi bulardy tek «mola», «qorǵan» dep kelgen tanymdy teriske shyǵarady. Sondaı-aq, ózi til mamany bolǵandyqtan bolar, Qarjaýbaı Muhan qaǵannyń din reformasymen birge jazý reformasyn da úńile zerdelep, erekshe mán bere taldaıdy.

− Muhan qaǵan dáýirinen bastap, túrik tiliniń zańdylyǵyna saı baıyrǵy túrik bitig áripterine arnap durys jazý erejesi jasalǵan, – deıdi bul rette zertteýshiniń ózi. – Sonyń nátıjesinde «ı» tildi jáne «j» tildi túrik taıpalary bir ǵana jazýdy qoldanyp, ultty uıystyratyn bılik ıdeologııasy túzildi. Osy ıdeologııanyń yqpalynyń qýatty bolǵany sondaı, tegeýrindi jańa túrik etnosy qalyptasty. Shyǵysy Hıngan taý jotalarynan bas­talyp, batysy Edil men Temir-qapyqqa deı­ingi, ońtústigi Táńirtaý men Pamırden bastalyp, teristigi Lena darııasyna deıingi alyp aımaqty ıelengen, onnan astam dıalektide sóıleıtin Eýrazııanyń jalǵyz qojasy túrikter osydan keıin bir týdyń astyna jıylyp, óz bılikterin úsh ǵasyrǵa ulastyrdy.

Talmaı talpynyp, tynbaı izdenis barysynda zor jetistikterge jetken ǵalym  ózi­niń bastamashylyǵymen, ýnıversıtet bas­shylarynyń qoldaýymen Astanadaǵy L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­­versıtetiniń bas ǵıma­ra­tynda Jazý ta­­rıhy murajaıyn ashty. Bul Túrik ále­mi­n­­degi alǵashqy jáne jalǵyz mura­jaı edi. Bul da Qarjaýbaıdyń óz ma­man­^­­dy­ǵy­na adaldyǵynyń, bar bolmy­sy­men be­­­ril­gendiginiń bir belgisi bolsa kerek. Be­rilgendik degennen shyǵady, onyń, tip­ti jubaıy Jáláımen kelise otyryp, ómir­le­riniń jalǵasy, baýyryna basqan ba­la­pan­da­rynyń esimderiniń ózin kóne túr­kilik dás­túrmen: Eltegin, Jan­tegin, Esil­­tegin, Tolqyn-begim, Búbý-be­gim qoıý­y­nyń ózi de aıtqanymyzdyń shyn­dyq ekenin aı­ǵaqtap turǵandaı.

Anasy Álııa Álimjanqyzynyń amanatyna adaldyq tanytqan abzal ul qandaı qıyndyqtar kórse de ǵylymdaǵy izdenis jolynan aýytqyǵan emes. Ejelgi zamandardan jetken eski jazýlardyń mátinderine shuqshııa úńilip, indette zerttep keledi.

Bizdiń keıipkerimiz synaqtardan sú­rinbeı ótip, bul kúnde «Jetpis» atty be­le­­stiń bıigine kóterildi. Oı kózimen ótke­nin sholady. Shúkir, eńbegi jan­dy, esimi elge tanylyp, ataǵy shet el asty. Ol bul kúnde Kemal Atatúrik atyn­daǵy Túrik tarıhy qurymynyń (aka­de­mııa­synyń) tolyq múshesi, fılologııa ǵy­lym­darynyń doktory, Túrkitaný jáne Altaıtaný ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory, «Kúltegin» syı­ly­ǵynyń laýreaty.

Qoıshyǵara SALǴARAULY