Dostyq pen iskerlik úılesimi

Keshe Aqordada Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstanǵa resmı saparmen kelgen Koreıa Respýblıkasynyń Prezıdenti Lı Mıon Bakpen kezdesti. Koreı túbeginde alǵashqy mem­lekettiń paıda bolýy b.d.d. VIII-IV ǵasyrlardyń úlesinde ekeni anyqtalǵan. Túbektegi bir­tutas memleket bizdiń dáýiri­miz­diń VII ǵasyrynda paıda bol­ǵan. Ony alǵash biriktirgen Sıl­la koroldigi eken. Eki ǵa­syrdaı bılik qurǵan bul áýlet ydyraǵan soń, H ǵasyrda Korıo memleketi paıda bolady. Onyń ómir súrý uzaq­ty­ǵy 400 jylǵa sozylypty. Ústi­miz­degi jyly Qa­zaqstan telear­na­lary Koreıa­nyń osy Korıo mem­leketiniń ta­rıhynan túsirilgen serıal­dar­dy kórsetip, ony kóp­shi­lik kóz almaı qyzyǵa tama­sha­laǵan edi. Bir qyzyǵy – osy memlekettiń she­karasy qazirgi Koreıanyń aýma­ǵyna dálme-dál keletin kórinedi. Korıo memleketi ydyraǵan soń túbek uzaq jyldar boıy syrt­tan kirgen basqyn­shy­lar­dyń qolynda bolady. 1894-1895 jyldary qytaı jáne 1904-1905 jyldary orys so­ǵys­tarynda jeńiske jetken japondar ózgelerdiń yqpalyn tegis yǵystyryp shyǵaryp, Koreı túbegin tolyǵymen óz enshisindegi otaryna aınaldyrady. Al ekinshi dúnıejúzilik soǵys aıaq­talǵan soń KSRO men AQSh Koreı túbegin ózderiniń yqpal etý aımaqtaryna sáıkes 38-shi parallelden qaq bólip, soltústigine kommýnıstik, al ońtústigine kapıtalıstik rejim ornatady. Osy eki alpaýyttyń aıdap sa­lýy­men 1950-1953 jyldary Sol­tús­tik pen Ońtústik Koreıa ara­synda azamat soǵysy bo­la­dy. Eki jaqty eki ımperııa qol­daǵan bul soǵys 3 mıllıondaı jandy qurban etip, aqyry ná­tıjesiz aıaqtalady. Sodan beri Koreıa Ha­lyqtyq Demokra­tııa­lyq Res­pýb­lıkasy dep atalǵan sol­tús­tiktegi memleket pen resmı túrde Koreıa Respýblıkasy, al jal­paq tilde, sonyń ishinde bas­pasózde kóbinese Ońtústik Koreıa atalatyn tústiktegi el bir ha­lyqtan tursa da bir-birin ata jaýyndaı kórip, qyrǵı-qabaq­tyq qalypta ómir súrip keledi. Koreıa Respýblıkasy 1960 jyl­darǵa deıin aımaqtaǵy eń kedeı elderdiń biri boldy. Oǵan sebep – eldi avtokratııalyq rejimder basqarǵan edi. Bul eldiń tarıhyndaǵy ózgeshe erekshelik – ondaǵy bılikter birneshe res­pýblıkaǵa bólingen. Qazirgi de­mokratııalyq bılik «altynshy respýblıka» dep atalady, ol 1987 jyldan bastaý alady. Elde osy kezden bastap demo­kra­tııa­lyq saılaý júrgiziletin boldy. Koreıa Respýblıkasynyń aýma­ǵy 99,5 myń sharshy shaqyrym, halqynyń sany 48,6 mln. adam, onyń 99 paıyzy koreıler. Jan basyna shaqqandaǵy IJО́ 2010 jyly 20,3 myń AQSh dolla­ry­na teń bolǵan. (Salystyrmaly túrde aıtatyn bolsaq, Sol­tús­tik Koreıadaǵy IJО́ jan basyna shaqqanda 1715 dollar ǵana). Dinge senetinderdiń 48%-y hrıs­tıan, 47%-y býdda jáne 3,9%-y konfýsıılikti tutynady. Koreıa Respýblıkasynyń Pre­zıdenti Lı Mıon Bak Qazaq­stanǵa alǵash ret 2009 jyldyń 12-14 mamyrynda memlekettik saparmen kelgen edi. 2010 jyl­dyń 21-23 sáýirinde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Koreıa Respýblıkasyna memlekettik sa­pary boldy. Eki eldiń parlamentteri arasyndaǵy ynty­maq­tastyq ta jaqsy jolǵa qoı­yl­ǵan. Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń Parlamentinde Koreıa Res­pýblıkasymen yntymaqtastyq toby qurylǵan, dál sondaı top Koreıanyń Ulttyq Assambleıa­synda da bar. Qazaqstan men Ońtústik Koreıa aımaqtyq halyqaralyq uı­ymdar sheńberinde de tyǵyz yn­tymaqtastyq ornata bildi. Qa­zaqstan Prezıdentiniń basta­ma­symen qurylǵan AО́SShK-niń 2-shi sammıtinde Koreıa Res­pýblıkasy keńestiń tolyq­ qu­qy­ly múshesi etip qabyldandy. Qazir Seýl uıymnyń aqparat­tyq tehnologııalar jáne ener­ge­tıkalyq qaýipsizdik sala­syn­­da­ǵy úılestirýshisi bolyp ta­by­lady. Koreıa delega­sııa­lary Qazaqstanda ótken Álem­dik jáne dástúrli dinder lıderleri sezderiniń bárine de qatysty. Ekijaqty taýar aınalymy 2010 jyly 50,3 paıyzǵa artyp, 760,1 mln. AQSh dollaryna jetti. Al ústimizdegi jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵyndaǵy taýar aınalymy 396,3 mln. dol­lar boldy. Sonyń ishinde eks­port – 125,3 mln., al ımport – 271 mln. dollar. Qazaq­stan­dyq eksporttyń negizgi túrlerine ferroqorytpa, qurysh pen temir prokattary, altyn, mys, kúmis, ýran jatady. Al Koreıadan negizinen elektronıka men máshıne jasaý ónimderi men quraldary alynady. Statıstı­ka­lyq málimetterge qaraǵanda, 1993 jyldan bastap eseptegendegi Ońtústik Koreıanyń Qa­zaq­stan ekonomıkasyna salǵan ınvestısııa kólemi 4 mlrd. dol­lar­ǵa jýyq qarjyny quraıdy. Al Koreıaǵa quıylǵan qazaq­stan­dyq ınvestısııa kólemi – 66,8 mln. dollar. Shaǵyn quramdaǵy kezdesýden keıin ekijaqty kelissózder keńeıtilgen quramda jalǵasty. Ony ashardaǵy sóılegen sózinde Elbasy Nursultan Nazarbaev Koreıa Respýblıkasymen eki­jaq­ty qarym-qatynastardyń jaq­sy qarqynmen damyp kele jatqa­nyna toqtaldy. Sonyń aıǵaǵy retinde joǵary deńgeıdegi kez­de­sýlerdiń 3 jylda bes ret bol­ǵany atap kórsetildi. Saýda-ekonomıkalyq baılanystar jo­ǵary qarqynmen ósýde. Birlesken kásiporyndar arasyndaǵy qol jetken tabystar qatarynda Elbasy «Hıonde Motor kompanı» men «Ssang-Iong» kompa­nııa­larynyń Almaty men Qos­ta­naıda júk avtomobılderin, avtobýstar men jeńil avtomobılderdi qurastyrýǵa kiriskenin aýyzǵa aldy. Sonymen birge, qazaqstandyqtarǵa «Haıvıl» kompanııasynyń turǵyn úı nysandary da jaqsy tanys ekenin atap ótti. Jaýap sózinde Lı Mıon Bak ózderin jaqsy qarsy alǵan Qa­zaqstan jaǵyna rızashylyǵyn jetkize otyryp, ekijaqty qa­rym-qatynastardyń qarqyndy damýyna qamqorlyq jasap otyr­ǵandyǵy úshin Prezıdent N.Nazarbaevqa rızashylyǵyn bildirdi. Kelissózder aıaqtalǵan soń eki­jaqty birneshe qujatqa qol qoıyldy. Sonyń ishinde al­ǵash­qy bo­lyp Balqash jylý elektr stan­sasyn damytý, qarjy­lan­dy­rý, jobalaý, qurylysyn júr­gizý, paıdalaný jáne tehnı­ka­lyq qyzmet kórsetý boıynsha eki jaqtyń úkimetteri ara­syn­daǵy kelisimge qol qoıyldy. Quny 4,5 mlrd. dollar, qýaty 2,64 GVt elektr energııasyn óndire alatyn bul jobanyń al­ǵashqy kelisimine 2009 jyldyń 25 naýryzynda «Samuryq-Ener­go» AQ pen Koreıanyń «KEPKO-Samsýng» kons­or­sıý­my ara­syn­da qol qoıylǵan bo­la­tyn. 1-shi jáne 2-shi ener­gııa­lyq blok­tardy iske qosý 2013 jyly, 3-shi jáne 4-shi blok­tar­dy iske qosý 2015-2016 jyl­dar­ǵa belgilengen edi. Sondaı-aq, Atyraý oblysyndaǵy gaz-hımııa kesheni qurylysy ekinshi kezeńiniń jobasyn qarjy­lan­dyrý týraly memorandýmǵa jáne osy jo­bany iske asyrý úshin birlesken kásiporyn qurý týraly jáne tehnologııalyq yntymaqtastyq boıynsha Ko­reıa-Qazaqstan or­ta­lyǵyn qurý týraly kelisimderge qol qoı­yl­­dy. Kezdesý sońynan eki eldiń memleket basshylary jýrnalıstermen baspasóz máslı­ha­tyn ótkizdi. Ony ashqan Nur­sul­tan Nazarbaev Ońtústik Koreıa Prezıdenti Lı Mıon Bakpen bolǵan kelissózder barysyna toqtaldy. Biz jahandyq jáne aımaqtyq saıasattyń ózekti prob­lemalary jóninde pikir almastyq. Buryn bolǵan kelis­sóz­derde qol jetkizilgen ýaǵ­da­lastyqtardyń oryndalýyn tal­qyladyq. Qazir ekijaqty saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq jaqsy qarqynmen damyp kele jatyr. Osylaı deı kelip, El­basy alys-beristiń qazirgi jetistikterine toqtaldy. Taǵdyr talqysymen Qazaqstanǵa aýyp kelgen koreı etnosynyń da Qa­zaqstannyń órkendeýine, son­daı-aq ekijaqty qarym-qaty­nas­tardyń jaqsarýyna oń yq­palyn tıgizip otyrǵanyna nazar aýdardy. Koreıa Respýblıkasy basshysynyń bul sapary dos­tyq jáne iskerlik baıla­nys­tar­dy jańa sapaǵa kóteredi dep sa­naıtynyn, qol qoıylǵan keli­sim­derdiń qarjylyq quny 8 mlrd. dollardan artyq ekenin, sonymen birge, iskerler ara­synda taǵy da 12 kelisimge qol qoıylatynyn atap ótti jáne kezdesýdiń óte nátıjeli bol­ǵa­nyn qanaǵatpen atady. Sony­men birge, Elbasy Koreıanyń ótken joly bizge úlgi ekenin aýyzǵa aldy. О́tken ǵasyrdyń orta sheninde óz táýelsizdigin alǵanda jan basyna shaqqandaǵy IJО́ 100 dollar ǵana bolsa, búgin ol 20 myń dollarǵa jetip otyr. Osyndaı jarqyn jetistik biz úshin úlgi bolary sózsiz, dedi Qazaqstan basshysy. Sonymen birge, Prezıdent Lı Mıon Bak­tyń jeke óz basyna dostyq peıili úshin rızashylyǵyn jetkizdi. Siz Seýl qalasynyń meri bolyp júrgende-aq Qazaqstanǵa arnalǵan alleıa ashtyrǵan edi­ńiz, al maǵan qalanyń qurmetti azamaty ataǵyn bergen bola­tyn­syz. Osyndaı iltıpat­tar­dyń ózi sizdiń bizdiń elge degen qurmetińizdi bildiredi. Men kelesi jyldyń naýryz aıynda bolatyn antııadrolyq forýmǵa qatysý týraly shaqyrýy­ńyz­dy qurmetpen qabyl alamyn, dedi. Jaýap sózinde Koreıa Res­pýblıkasynyń Prezıdenti ná­tı­jeli kelissózderge, sonyń ishinde naqty jobalarǵa toq­ta­la kelip, óziniń qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtarǵa rıza ekendigin jetkizdi. Sonymen birge, ol Qazaqstannyń eko­nomıkalyq da­mýyna, halyq­aralyq arena­da­ǵy bedeliniń as­qaqtap bara jatqanyna qy­zyǵatynyn bildire kelip, men Astana qalasy qa­zaq halqy­nyń oryndy maqta­nyshy bo­lý­ǵa ábden laıyq dep esepteımin, dedi. Jaqsybaı SAMRAT.