- Bılik pen bıznes ókilderi arasyndaǵy suqbat alańy, altyn kópir retinde dúnıege kelgen «Atameken» Ulttyq palatasy 4 jyl ishinde basym baǵyttaryn aıqyndap, belsendi jumys istep keledi. Ulttyq palata kásipkerlerdiń múddesi men zańdy quqyǵyn qorǵaý, qarjylyq qoljetimdilikke jetý, naryq ınfraqurylymdaryn qalyptastyrý, adamı kapıtaldy damytý, bıznesti servıstik qoldaý syndy mańyzdy máselelerde kásipkerlerdiń eń basty kómekshisine aınaldy. Búgingi basqosýda ótken jyldyń nátıjelerin qorytyndylap, kásipkerlik salasyndaǵy túıtkilderdi ortaǵa salaıyq. Batys Qazaqstan oblysynda kásipkerlik palatasy jergilikti ákimdikpen ózara úılesimdi qyzmet atqarýda. 2016 jyldan bastap barlyq aýdanda «Atamekenniń» ókildigi jumys istep jatyr», - dedi Tımýr Qulybaev májilisti ashyp otyryp.
2016 jyldyń qorytyndylary jaıly baıandaǵan Batys Qazaqstan oblystyq kásipkerlik palatasynyń dırektory Nurlan Qaıyrshın ótken jyly óńirde 1 983 776,5 teńgeniń ónimi óndirilgenin aıtty. Onyń aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda 102,3%-ǵa ósken batysqazaqstandyq JIО́-niń respýblıka boıynsha úlesi 4,3% bolypty. Jan basyna shaqqanda 2016 jyly oblysta JО́О́ 3103,4 myń teńge bolǵan. Qazaqstan óńirleriniń arasynda bul 5-kórsetkish eken.
Batys Qazaqstan oblysynda kúni búgin shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynda 40,4 myń nysan qyzmet etedi. Bul salada 97,3 myń adam kásip qylyp júr.
Árıne, ótken jıyn eń aldymen jergilikti kásipkerlerdiń muń-muqtajy men túıindi túıtkilderine nazar aýdarǵany ras. Nurlan Serikulynyń aıtýynsha, ótken jyly palataǵa kásipkerlerden jazbasha túrde 163 aryz-shaǵym túsken. Túsken aryz-shaǵymnyń 56 paıyzy, ıaǵnı 91-i boıynsha oń sheshim shyǵarylyp, bıznes ókilderi qoldaýǵa ıe bolǵan. «Osynyń nátıjesinde kásipkerlerdiń qorǵalǵan múliktik quqyǵynyń jalpy kólemi 564 941 565 teńgeni qurady» dedi Nurlan Qaıyrshın.
Kásipkerler palatasynyń taldaýy kórsetkendeı, jergilikti bıznes ókilderiniń jolynda 21 ákimshilik kedergi kezdesken. Munyń 15-i jergilikti bolsa, altaýy respýblıkalyq deńgeıde eken. Bul máselelerdiń bári de der kezinde «Atameken» UKP-na, qoǵamdyq monıtorıng departamentine, basqa da tıisti organdarǵa joldanǵan.
- «Atameken» UK palatasyna byltyr kásipkerler tarapynan 17 myń ótinish, aryz-shaǵym tústi. Sonyń 40 paıyzynda kóterilgen máseleler kásipkerdiń paıdasyna sheshildi. Ulttyq palatanyń eń basty mindeti de sol – kásipkerdi qorǵaý. Ár oblysta birneshe myń kásipker bar, olar – búkil ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshi. Sondyqtan, kásipkerlikti qorǵaý máselesi eń joǵarǵy – zań shyǵarýshy mekemeler deńgeıinde qarastyrylýy kerek. Elbasymyzdyń ózi osyǵan úndep otyr. Qylmystyq kodeksti gýmanızasııalaý, salyq zańdylyqtaryn jetildirý, kásipkerlikti damytýǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý isine árqaısyńyz atsalysyp, usynys-pikirlerińizdi joldańyzdar, biz Parlamentke jetkizemiz, - dedi áńgimege aralasqan Tımýr Qulybaev.
Jıynda Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov sóz alyp, Elbasynyń bıylǵy Joldaýyna sáıkes bıznesti qoldaý, kásipkerlikti damytý, kásiporyndardy jańǵyrtý boıynsha birqatar jumystar atqarylǵanyna toqtaldy. «Sońǵy úsh jyl ishinde shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýda oń dınamıka basym. О́ńirdiń ishki jalpy ónimi qurylymynda shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynyń úlesi 39,9 paıyzdy quraıdy. О́tken jyly kásipkerlikti qoldaýǵa 3,9 mıllıard teńge bólindi. Al bıyl kásipkerlikti qoldaýǵa 2016 jylmen salystyrǵanda 1 mıllıard teńge artyq, ıaǵnı 5 mıllıardqa jýyq qarjy bólinip otyr. Sonyń ishinde aýyl kásipkerligin damytýǵa erekshe kóńil bólýdemiz. Bul baǵytta «Atamekenmen» tyǵyz baılanysta jumys istep kelemiz. Jaqynda Qytaıdan BQO aýmaǵyndaǵy iri et óńdeýshi kásiporyndar – «Batys Marqa Lamb» JShS men «Kúbileı» JShS-na ınspeksııa kelip ketti. 2016 jyldyń qorytyndysy boıynsha shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynan oblys bıýdjetine 52 mlrd teńge salyq tústi, bul barlyq túsimniń 25 paıyzy. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy bastalǵaly beri 82 mıllıard teńgege 673 joba maquldandy. Sondaı-aq qaıtarymsyz 130 mıllıon teńgege 60 grant berildi, 3 mıllıard teńgege jýyq qarjyǵa 57 nysanǵa ınfraqurylym tartyldy, «Oral transformator zaýytyna» da sýbsıdııalaý, ınfraqurylym tartý kómegi kórsetildi. «Atameken» barlyq aýdanda jumys isteýde. О́z isin jańadan bastaǵan kásipkerler palataǵa kelip, tegin keńes alady. О́kinishke qaraı, kásipkerlik jolynda ákimshilik kedergiler kezdesetinin jasyrmaımyz. Elbasy kedergilerdi azaıtýdy tapsyrdy. Saraptama júrgizýdiń nátıjesi sońǵy bes jylda ákimshilik kedergilerdiń 3 ese azaıǵanyn kórsetti»,- dep atap ótti Altaı Kólginov.
Batys Qazaqstan oblysynda óńir basshysy kez kelgen túıindi másele boıynsha kásipkerlerdi tikeleı qabyldaıtynyn jyl basynda jarııalaǵan edi. Kúni búginge deıin kásipkerler palatasy bazasynda osyndaı qabyldaý 4 márte ótipti. Qabyldaýǵa 300-ge tarta kásipker kelgen. «Keıbir máselelerdi aýdan deńgeıinde-aq sheshýge bolatyn edi. Sondyqtan kásipkerlerdi kez kelgen másele boıynsha aýdandar men Oral qalasynyń ákimderi turaqty túrde qabyldap, túıindi másele bolsa, sheship otyratyn bolady» dedi oblys ákimi.
Basqosýda Tımýr Qulybaev ózge óńirlerde qolǵa alynǵan jaqsy bastamalardy, oń nátıjelerdi ıgerý, tájirıbe almasý qajettigine toqtaldy.
- Qyzylorda oblysynda HQKO sekildi arnaıy «Kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵy» ashylǵan. Munda oblys aýmaǵyndaǵy kásipke jaramdy jerdiń elektrondy kartasy jasalyp, bıznesmenderdiń nazaryna usynylyp otyr. Osylaısha, kásipker eshbir sheneýnikke jolyqpaı-aq óz kásibine qajetti bos jer telimin tańdaı alady. Mańǵystaý oblysynda 2 myń sharshy metrdi alatyn Kásipkerler úıi salynǵan. Bul jerde kásipkerlerge kerekti barlyq qyzmet – salyq keńesi, jer máselesi, ekinshi deńgeıli bankter ókilderi t.b. barlyq keńseler shoǵyrlanǵan. Osylaısha bıznesmen bir jerden barlyq saýalyna jaýap tabady. Al Ońtústik Qazaqstan oblysy shaǵyn nesıeler boıynsha úlken nátıjelerge jetip otyr. Mysaly kóktemde halyqqa balapan jáne onyń jemi beriledi, kúzde ol qusty naryq baǵasymen keri satyp alady. Aýyl turǵyndaryn jumyspen qamtýdyń bir joly, ashyqqanǵa balyq emes, qarmaq berý degen másele osy. Bizdiń elimiz – keń-baıtaq, bizge tájirıbe almasyp, bir birimizden úırenip otyrmasaq bolmaıdy, - dedi «Atameken» QR Ulttyq kásipkerler palatasynyń tóralqa tóraǵasy Tımýr Qulybaev.
Budan keıingi áńgime suraq-jaýap túrinde órbidi. Jergilikti kásipkerler jumys barysynda kezdesip jatqan keıbir qıyndyqtarǵa toqtalyp, máseleniń respýblıkalyq deńgeıde oń sheshilýin surady.
Máselen, «Aqas» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Qataýolla Ashyǵalıev mal qoralarynyń tehnıkalyq tólqujattaryn rásimdeý quny óte qymbat ekenin aıtty.
- Aýyldaǵy qarapaıym tórt qabyrǵa, tórt qaqpadan turatyn mal qorasyn rásimdeý quny kottedjdiń baǵasymen birdeı. Bul qujatty jasaıtyn TIB (BTI) mekemeleri óz qyzmetin ondaǵan mıllıon teńgege baǵalaıdy. Osynyń kesirinen iri mal sharýashylyǵy nysandarynyń basym bóligi tirkelmegen, - deıdi sharýa. Qataýolla Ashyǵalıev tehnıkalyq tólqujat jasaý isin básekelestik ortaǵa jiberip, tirkeýde HQKO atqarý kerek dep esepteıdi.
Qazirgi Salyq kodeksiniń 141 babyna sáıkes, korporatıvti tabys salyǵy ár jyldyń jeltoqsanynda tólenýi tıis, ári avanstyq tólemniń kólemi osynyń aldyndaǵy jyldyń ólshemimen alynady. Qataýolla Ashyǵalıev Batys Qazaqstan oblysynda jeti jyl qatarynan qýańshylyq bolyp, dıqandar eginnen ónim almaǵanyn, tek 2016 jyly ǵana tabys tapqanyn aıtty. 2017 jyldyń sáýirinde 2016 jylǵy salyq deklarasııasyn tapsyrǵan soń kóp ýaqyt ótpeı ótken jyldardyń tabysyn jasyrǵany úshin aıyppul qaǵazy kelipti! «Aýyl sharýashylyq kesheninde jumys isteıtin nysandar Salyq kodeksiniń 62 jáne 63 baptaryna sáıkes, korporatıvti tabys salyǵyn salyq deklarasııasyn tapsyrǵan soń ǵana tólegeni jón bolar edi. О́ıtkeni, tabıǵat jaǵdaıyna táýeldi sharýalar aldyn ala qandaı tabys tabatynyn nemese tappaıtynyn bilmeıdi ǵoı» degen usynys aıtty fermer.
Shaǵyn bıznes ortalyǵy qaýymdastyǵynyń dırektory Sholpan Mahmýdova óz sózinde «Bıznestiń jol kartasy 2020» baǵdarlamasyn júzege asyrýda kezdesetin keıbir qıyndyq týraly toqtalyp ótti.
- Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2015 jylǵy 31 naýryzdaǵy №168 qaýlysy ózgertken «Bıznestiń jol kartasy-2020» bıznesti qoldaý men damytýdyń biryńǵaı baǵdarlamasynyń 135 babynda: «Jetispeıtin ınfraqurylymdy jetkizý mynadaı krıterıılerge saı keletin shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileriniń jobalary úshin júzege asyrylady:
1) jobaǵa ınvestısııanyń kólemi 400 mln. teńgeden kem bolmaıdy;
2) ınfraqurylym qurylysynyń (rekonstrýksııa) baǵasy 100 mln. teńgeden kem bolmaıdy» delingen. Osy arqyly shaǵyn kásipkerlik nysandary óz óndiris oryndaryna ınfraqurylym jetkizý ıgiliginen tys qaldy. Oılap qarańyzshy, zańnyń ózinde shaǵyn kásipkerdiń aınalymy 120 mln. teńgeden aspaýy tıis bolsa, shaǵyn kásipker qalaısha jobaǵa 400 mln teńgeden kem emes ınvestısııa quıa alady? Bul bir birine qaıshy ǵoı! – dedi Sholpan Jumataıqyzy.
О́zgeris engizilgenge deıin «Bıznestiń jol kartasy 2020» baǵdarlamasy negizinde Batys Qazaqstan oblysy boıynsha jalpy quny 861 mln teńgeni quraıtyn 29 joba О́ńirlik koordınasııalyq keńestiń oń sheshimin alyp qoıǵan eken. Árıne, joba jasaý, jobalyq-smetalyq qujattardy daıyndaýǵa da ájeptáýir qarjy ketedi. Qujattardy óz esebinen jasap, saraptamalardan ótken shaǵyn kásipkerlerdiń 29 jobasy joǵarydaǵy ózgeristiń kesirinen qazir toqtap tur. Munyń 23-i – alys aýyl kásipkerleri eken. Shaǵyn bıznes ortalyǵy qaýymdastyǵynyń dırektory Sholpan Mahmýdova baǵdarlamaǵa ózgeris engizilgenge deıin maquldanyp ketken jobalardy qoldap, respýblıka bıýdjetinen qarjy bólip, qajetti ınfraqurylymdardy júrgizýdi surady.
Eki saǵatqa sozylǵan jıyn barysynda kásipkerler otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý, óńirdegi kásipkerlikti damytý máseleleri jaıynda oı bólisip, basqa da usynystaryn ortaǵa saldy.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen: Aıbatyr NURASh
