Jol-kólik oqıǵasy: taraptar quqy jaıly ne bilemiz?

 – Jol-kólik oqıǵasyna tap bol­ǵan azamat aldymen ne isteýi kerek?
 – Eger eki tarap kelisip, shyǵyn so­ma­sy aılyq kórsetkishtiń 50 esesinen as­paıtyn bolsa, onda taraptar ózara oqıǵa ornyna baılanysty joba (shemalar) syzyp qoldaryn qoıyp, eń jaqyn jer­degi polısııa mekemesine aparyp be­redi. Bul jobanyń (shemanyń) syzy­lý tártibi Qazaqstan Respýblıkasy Ish­ki ister mınıstrliginiń qalyptasqan nus­qasy boıynsha normatıvtik-qu­qyq­tyq aktige saı ókiletti organnyń kel­i­silýimen júzege asady. zańnyń 22-1-ba­by boıynsha bul jaǵdaı taraptardyń jol apaty bolyp, eger zardap shekkender men densaýlyǵyna zaqym kelgender bolmasa júzege asatyn áreketi). Al jol apatynda shyǵyn somasy artyq bolsa jáne adamdar jaraqat alsa nemese taraptar kelispegen jaǵdaıda dereý jol polısııasyna habar berip, olardan kelýin tosyp, osy jol apaty týraly hattamanyń toltyrylýyn qadaǵalap, jol apaty týraly syzylǵan shemanyń eni tarappen de bekitilgenin baqylap, oǵan qol qoıylǵan soń ǵana jol polısııasy qyzmetkeriniń ruqsatymen oqıǵa or­nynan kete alady. Jol oqıǵasynyń or­ny týraly hattamanyń kóshirmeleri res­mı tirkelgennen keıin bul qujattyń bar­lyq kóshirmeleri taraptar (olardyń ókil­derine) talaby boıynsha olarǵa be­riledi. Bul da tıisti zańnyń 9-babynda kórsetilgen.
– Jol saqshylary jáne saq­tan­dyrýshy kompanııanyń ókilderi oqı­ǵa ornyna qansha ýaqytta kelýge tıis?
– Jol saqshylary jol oqıǵasy tý­raly habar alynǵannan bastap IIM-niń 2013 jylǵy 24 mamyrdaǵy №350 buıryǵyna negizdelgen ereje boıynsha 30 mınýt ishinde oqıǵa ornyna kelýge tıisti. Al saqtandyrýshy kompanııalar ókilderiniń jol apaty oqıǵasy ornyna kelýi zańmen qarastyrylmaǵan. О́ıtkeni, jol apaty oqıǵasy boıynsha bar málimetter tirkelgen soń, jol apaty taraptaryn qaýipsizdendirgen kompanııa jol oqıǵasy hattamasy men shemasy taraptar jáne jol polısııasy jaǵynan bekitilgennen keıin, ol jol apatynan bolǵan shyǵyndy óndirýge jetkilikti negiz bola alady. Munyń syrtynda, apat týraly qaýipsizdendirý kompanııasynyń qaýipsizdendirý po­lıs­in­de kórsetilgen ókiline habar berilgen bol­sa, ol der ýaqytta kelýge mindetti. 
– Kólikti saqtandyrýshy kompanııa qansha merzimniń ishinde kólik shyǵynyn óteýge mindetti. Taǵy da qandaı zańdyq talaptar bar? 
– Al oqıǵa oryn alysymen habar berilmese de taraptar kólik saq­tan­dyrýshy kompanııaǵa (kólikterin saq­tan­dyrǵan bolsa) jol apaty bolǵan oqı­ǵaǵa baılanysty kerekti qaǵazdardy alǵan soń ony kólik qaýipsizdendirilgen polıs, taraptardyń jeke kýálikteri, jol apaty jeriniń syzylǵan shemasymen qosa, 3 kúnnen asyrmaı tap­sy­rý­ǵa tıisti. Saqtandyrýshy kompanııa qu­jattar tapsyrylǵannan bas­tap saq­tan­­dyrý tólemin 7-15 kún ara­ly­ǵynda ótep berýge tıis. 
– Qarapaıym halyqtyń negizgi kóligi qalada da, aýylda da avtobýs. Av­tobýs júrgizýshileri jolaýshyny kez kelgen jol boıynda toqtap, júr­ginshini túsirip nemese baratyn ba­ǵytyna alyp ketip jatady. Bul zańǵa tompaq kelmeı me?
– Bul jaǵdaılarda avtobýs júr­gi­zýshileri tolyǵymen jaýapty, sebebi, av­tobýsqa mingennen bastap tolyq toq­ta­ǵanǵa deıin, ıaǵnı qaýipsizdik ere­je­le­rin tolyǵymen saqtaý júrgizýshige júk­telgen. Jáne de ol jolaýshylarǵa arnalǵan aıaldamalarda ǵana toqtaýǵa mindetti. 
– Kólik júrgizýshi men velosıpedshi ne­mese moped júrgizýshi arasynda jol-kólik oqıǵasy saldarynan kó­lik júrgizýshiniń kóligi nem­ese jú­gi bú­lingen jaǵdaılarda zalaldy ve­lo­­sıpedshiden nemese moped júr­gi­zý­shi­sinen ótettirýge quqyǵy bar ma? Mun­daı jaǵdaıda sotqa júginý du­rys pa, álde kelisim arqyly sheshýge bola ma?
– Árıne, eger zalal adam densaý­ly­ǵyna zardabyn tıgizetin bolsa já­ne velosıped, moped júrgizýshisiniń ki­ná­sinen jol apatynan kólikke ma­te­rıal­dyq shyǵyn kelse, meıli velosıped, meı­li moped júrgizýshisi bolsa da, bul shy­ǵyndardyń mólsheri aldyn ala sa­rap­shy qorytyndysymen anyqtalyp, ta­raptardyń ózara kelisimimen nemese sot arqyly óndiriledi.
– Júrginshi jol apatyna ushyra­ǵan jaǵ­daıda alǵashqy medısınalyq kó­mek­pen qatar, operasııa, ıaǵnı ota ja­saý, qutqarý jumystary jáne t.b. qa­jetti medısınalyq kómekti tegin alý­ǵa quqy bar ma?
– «Halyq den­saýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıe­si týraly» Qazaqstan Respýblıkasy kodeksiniń 34-babynda te­gin medısınalyq kómektiń kepildik be­ril­gen kólemi qarastyrylǵan. Aı­ta­lyq, osy baptyń 2-bóliminde te­gin medısınalyq kómekter túri kór­se­til­gen. Oǵan qosa, Densaýlyq saqtaý mı­nıstriniń 2015 jylǵy №269 buı­ry­ǵyn­da da hırýrgııalyq kómekterge deıin qa­ra­styrylyp kórsetilgen.
– Jol erejesin buzyp, kólik apa­ty­nyń týyndaýyna tikeleı áser et­ken jaıaý júrginshi saldarynan bir­neshe kólik apatqa urynsa, ja­ıaý júr­ginshi zaqym kelgen kó­likterdiń shy­ǵynyn tóleýge tıis pe? Mun­daı jaǵdaıda qandaı shara qol­da­nylady? 
– «Jol áreketi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 55-babyn­da jaıaý júrginshiniń quqy men min­detteri týraly jazylǵan. Eger ja­ıaý júr­ginshiniń saldarynan jol apaty oryn alsa, qylmystyq, ákimshilik, aza­mattyq jaýapkershiliktermen jaza­lanyp qana qoımaı, onyń kinásinen bol­ǵandyǵy dáleldense, materıaldyq shy­ǵyndy da tóleýge tıis. Buǵan qosa, Ákim­shilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 606, 615-baptarynda osy tek­tes áreketterge sáıkes ákimshilik jaý­apqa tartylatynymen qatar, 5 aı­lyq kórsetkish mólsherinde aqshalaı da aıyp­pul salynady.

Áńgimelesken
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY