Sóz alǵan J.Túımebaev Prezıdent Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty halyqqa arnaǵan Joldaýy erekshe mánge ıe bolyp, bıik maqsattardy belgilep bergendigin tilge tıek etip, aıqyn mejeni baǵyndyryp, ekonomıkany órkendetý jolynda Ońtústik Qazaqstan oblysynyń da qosar úlesi mol bolatynyn erekshe atap ótti.
«2016 jyldyń qorytyndysyna kóz júgirter bolsaq, oblysymyzdyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý qarqyny saqtaldy. Jalpy óńirlik ónim kólemi 1,1 paıyzǵa artyp, 2 trln 808,4 mlrd teńgeni qurady. Oblys birqatar salalarda kóshbasshylyq oryndarda keledi. Atap aıtqanda, respýblıkada oblystyń aýyl sharýashylyq ónimi kóleminiń úlesi 12,3 paıyzdy qurady. Jekeleı toqtalǵanda, jylyjaılar − 1 123 ga, respýblıkadaǵy úlesi − 80 paıyz, maqta − 286,7 myń tonna, úlesi – 100 paıyz, baqsha – 1 mln 264,5 myń tonna, úlesi – 61 paıyz, júzim − 51,4 myń tonna, úlesi − 68,5 paıyz, jemis − 90,7 myń tonna, úlesi − 37,8 paıyz, kókónis − 944,2 myń tonna, úlesi – 25 paıyz.
Oblys respýblıkada maqta ósiretin jalǵyz óńir bolyp tabylady. Osy salany damytý jáne óńdeý maqsatynda respýblıkada birinshi bolyp ashylǵan «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda búgingi tańda 10 joba iske asyrylyp, 1 056 jumys orny ashyldy. Aýyl sharýashylyǵyn ekonomıkanyń jańa draıverine aınaldyrý baǵytynda naqty sharalar atqarylýda. Joldaýda aıtylǵan negizgi baǵyt − kooperatıvter uıymdastyrý jumystary belsendi túrde júrgizilip keledi. Búgingi kúnde oblysta 40 myńǵa jýyq úı jáne fermerlik qojalyqtardan biriktirilgen 363 birlik aýylsharýashylyq kooperatıvteri quryldy. Aǵymdaǵy jyly egistik kólemi 792,3 myń ga-ǵa, ıntensıvti baý aýmaǵy 2 630 ga jetkiziledi. Qazirgi tańda ıntensıvti baýlardyń tıimdiligine sharýalardyń kózderi tolyǵymen jetip otyr. Dástúrli baýlardan gektaryna 40-50 s. ónim alynsa, ıntensıvti baýlar 500 – 600 s-ǵa deıin ónim alýǵa múmkindik beredi. Budan bólek, 493 ga jerge jańǵaq jáne alǵashqy ret 50 ga badam baýlaryn otyrǵyzý josparlanýda. Jylyjaılar alańy − 1 323 ga jetkiziledi», dedi óńir basshysy.
Sonymen qatar, ol, 2017 jyly shaǵyn mal bordaqylaý alańdary sany 3 013 birlikke kóbeıip, 12 163, otbasylyq sút fermalary 722 birlikke artyp, 1 938, shaǵyn qus fermalary sany 14 birlikke artyp, 42, balyq sharýashylyqtary 4 birlikke kóbeıip, 31 birlikti quraıtynyn atap ótti.
Baıandama barysynda J.Túımebaev ınvestorlarmen ıyq tiresip, iri jobalardy iske asyrý qolǵa alynyp otyrǵanyn jetkizdi.
«Mysaly, Qazyǵurt aýdanynda 603 mln teńgege qurǵaq sút jáne sary maı shyǵarý zaýytyn salyp, iske qosý jumystary júrgizilýde, onyń qýattylyǵy jylyna 17,5 myń tonnany quraıdy. Jáne «Ordabasy-Qus» JShS-men kúrketaýyq etin óndirý óndirisi qýattylyǵyn jylyna 25 myń tonnaǵa ulǵaıtý kózdelip otyr. Oblysta alǵashqy ret jibek sharýashylyǵy qolǵa alyndy. Báıdibek aýdanynda Jibek jáne baý-baqsha ónimderi birlestigi qurylyp, jibek qurtynyń azyǵy bolyp tabylatyn tut aǵashtary 25 ga alqapqa otyrǵyzyldy. 2017 jyly aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi 476 mlrd teńgeni qurap, ósim 3,7 paıyz deńgeıinde bolady dep josparlanýda. Bul kórsetkish ótken jyly 445,0 mlrd teńgeni quraǵan», dedi.
Sonymen qatar, aımaq basshysy sýarmaly egistik alqabyndaǵy atqarylyp jatqan jumystarǵa da toqtalyp ótti.
«Biz bıyl «Shardara» sý qoımasy men «Kóksaraı» sý rettegishin qys boıy jáne kóktemde sýǵa toltyrdyq, endi ony birtindep jiberip otyramyz. Biraq olardyń sýyn naqtyly paıdalaný jetkiliksiz eken. Sondaı-aq, bizdegi Arys, Keles, Aqsý ózenderiniń sýlary da qys boıy jáne kóktemde tasyp, tómen qaraı aǵyp ketip jatty. Osy oraıda «Qazsýsharýashylyq» uıymymen birlesip jumys toby qurylyp, osy sýlardy bostan-bosqa jibermeı, qys boıy jáne kóktem boıy, belgili bir sý qoımalaryna, sý toǵandaryna jınasaq, birinshiden, biz aýyz sý máselesine kómekshi bolamyz, ekinshiden, egin sharýashylyǵyna da úlken qoldaý. Mundaı tájirıbe dúnıe júzinde qalyptasqan. Ol sýlardy toǵan-toǵan esebinde jınap, platınalar quryp, jınaqtaǵan jaǵdaıda, birinshiden, sýmen qamtamasyz etýde paıdaly bolsa, ekinshiden, gıdroelektr stansalar salyp, elektr qýatymen de turǵyndardy qamtamasyz etýge úlken múmkindik týady. Osy rette bıyl biz 15-teı sý toǵandaryn salýdy josparlap otyrmyz», dedi ákim.
Elbasy Joldaýynda basy artyq jumys kúshi bar óńirlerden basqa jerlerge qonys aýdarý týraly aıtyp ótken bolatyn. Bul rette Ońtústik Qazaqstannyń qosar úlesi orasan zor deýge bolady. Sebebi, jumys kúshi mol óńirlerden soltústik óńirlerge eńbek resýrstaryn qonys aýdartý maqsatynda oblystaǵy halqy tyǵyz ornalasqan Maqtaaral, Saryaǵash, Shymkentte «Eńbek rynogynyń utqyrlyǵyn damytý bıznes-forýmy» men bos jumys oryndary jármeńkeleri uıymdastyrylǵan. Oǵan Qostanaı, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń 60-tan astam ókilderi qatysqan. Qazirgi ýaqytta 2019 múshesi bar 672 otbasy qonys aýdarýǵa nıet bildirýde. Onyń ishinde eńbekke qabiletti 1008 adamnyń 116-sy aýyl sharýashylyǵymen, 98-i kásipkerlikti damytýmen aınalysýǵa, 794-i memlekettik kásiporyndarǵa jumysqa ornalasýǵa daıar.
Oblys basshysy óńirdiń ekonomıkasynan bólek, mádenı-rýhanı salasyndaǵy atqarylyp jatqan aýqymdy sharalardan attap ótpedi.
«Ońtústik Qazaqstanda respýblıka boıynsha tarıhı-mádenı eskertkishterdiń 80 paıyzdan astamy ornalasqan. Túrkistan qalasyn tarıhı-mádenı jáne týrıstik ortalyq retinde damytý maqsatynda «Kóne Túrkistan» jobasy ázirlenip, IýNESKO-nyń kelisimimen jumystar júrgizilýde. 2025 jyly Túrkistan qalasyna kelýshiler sanyn 1,5 mln adamǵa jetkizý josparlanyp otyr. Shardara aýdanynda jaǵajaı týrızmin damytý maqsatynda 500 jumys ornyn qurý jáne jaz mezgilinde 150 myń adamǵa qyzmet kórsetý josparlanyp otyr. EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesi sheńberinde oblys ákimdigi óńirlik týrıstik uıymdarmen birlesip, kórme qonaqtaryna arnalǵan týrıstik marshrýttar ázirledi», dedi J.Túımebaev.
