Ynta bolsa, yrys molaıady

Elbasymyz­dyń osy maqala­syndaǵy HHI ǵasyrdaǵy ulttyq sana týraly, pragmatızm, ulttyq biregeılikti saq­taý, bilimniń saltanat qurýy, Qazaqstannyń re­volıýsııalyq emes, evo­lıýsııalyq da­mýy, sananyń ashyqtyǵy, taıaý jyl­dardaǵy min­detter tóńireginde ti­li­ne arqaý etken tolymdy oılary men utqyr usynystary adamnyń jigerin janyp, yntasy men yqylasyn arttyrady. Osyǵan oraı men Elbasymyzdyń «Taıaý jyldardaǵy mindetter» barysynda aıtqan «Týǵan jer» baǵdarlamasy týraly usynysyn qýana quptaımyn. Es bilip, etek jıǵan kezimizden ata-babamyzdan beri aıtylyp kele jatqan «Týǵan jerge týyńdy tik!» degen qasterli de qasıetti sóz bizdiń sanamyzǵa ata-anamyzdyń, ustazdarymyz ben úlkenderdiń aıtýy boıynsha berik ornyǵyp qaldy. Muny biz aldyńǵy býyn aǵalarymyz ben apalarymyzdyń sanamyzǵa quıǵan ósıeti men ónegesi dep bilemiz. 
Týǵan jer dese, etjúregi el­jiremeı, alpys eki tamyry ıimeı turatyn adam balasy joq shyǵar. Kindik qany tamǵan jerdiń tuǵyry kimniń bolsa da júreginiń tórinde turady. Tym shalǵaıda júrse de sanasyna saǵynyshtan sáýle quıyp, mazdaq otynyń shyraǵy bolyp týǵan jeri jarqyraıdy. Munyń ózi atamekenimiz Qazaqstanymyzǵa degen patrıottyq sezimimizdi oıatyp, oǵan degen ottan ystyq súıispenshiligimizdi arttyra túsedi. Budan ári bul uǵym men túsinik týǵan elmen ushtasyp jatady. Muny Elbasymyz óz maqalasynda «Adam balasy – sheksiz zerdeniń ǵana emes, ǵajaıyp sezimniń ıesi. Týǵan jer – árkimniń shyr etip jerge túsken, baýy­rynda eń­bektep, qaz basqan qasıetti mekeni, talaı jannyń ómir-baqı turatyn ólkesi. Ony qaıda júrse de júreginiń túbinde áldılep ótpeıtin jan balasy bolmaıdy. Máselen, «Aýylym-ánim» atty ándi aıtqanda, «Týǵan jerin súıe almaǵan, súıe alar ma týǵan elin» dep shyrqaıtyn edik qoı. Bajaılap qarasaq, bul maǵynasy óte tereń sózder», dep qalaı qısynyn dál taýyp aıtqan deseńizshi.
Árıne, týǵan jer men aýyldyń arasyn eshkim de bóle-jara alshaq­tata almaıdy. Bul bir-birimen juptasyp jatqan egiz uǵym. Aýyl máselesi memleket nazarynan eshqashan tysqary qalǵan emes. Buǵan deıin biraz jyldarǵa «Aýyl jyly» degen ataý berilip, qapysyz qamqorlyqqa alynǵan edi. Sol sııaqty «Dıplommen − aýylǵa!» jobasynyń aýylǵa bereri men tıgizgen paıdasy az bolǵan joq. Halyq atalmysh is-sharalardy ystyq yqylaspen qabyldady. Iá, aýyl – ultymyzdyń altyn qazyǵy ári qanatyn keńinen jaıýǵa múmkindiktiń kózin ash­qan túp-tamyry eke­nimen eshkim de daýlasa almaıdy. Sonymen birge, elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigi de aýyldyń enshisinde ekeni ekiniń birine belgili. Egin men mal sharýashylyǵynyń úles salmaǵyn aýyl kóterip keledi. 
Men basshylyq jasaıtyn Qazaq eginshiligi jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty úlken ujym bolyp sanalady. Instıtýt ǵa­lym­dary eginshilik, ósimdik, baý-baqshalyq ónimderdiń otandyq sorttaryn shy­ǵarýmen 83 jyldan beri aınalysyp keledi. Sol óndiriske engizilgen suryptardy ósirýmen jáne ony odan ári damytýmen aınalysýdan aýyldyq jerler qol úzip kórgen emes. Sondyqtan da aýyl bereke men molshylyqtyń qaınar kózi. Endi osy «Týǵan jer» baǵdarlamasyna sáıkes, aýyldyń mereıin ósirý men mártebesin kóterýde atqarylar jumystar az emes. Sondyqtan, aýyldaǵy agrarly salany ınnovasııalyq-tehnologııalyq talaptarǵa saı órken­detýge aıryqsha nazar aýdarylsa. «Kooperatıvter týraly» zańǵa oraı qosalqy shaǵyn sharýashylyqtardy bir jerge shoǵyrlandyrsa, halyqqa sondaı tıimdi bolar edi. Sonda ǵana aýyldyń tutastyǵy artyp, ortaq iske judyryqtaı jumyla túsetin bolady. Sondaı-aq, jastardyń sharýashylyq salalaryna maman­danýǵa jáne osy baǵytta jumys isteýge qulshynystary arta bastaıdy. Munyń jastardyń aýylda turaqtap qalýyna tıgizer yqpaly erekshe bolmaq. Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini, Elbasymyzdyń «Týǵan jer» baǵdarlamasynda bergen nusqaýlary men tapsyrmalary sóz ben istiń birligine saı oryndalyp otyrsa, aýyldyń ajary kirip, qaımaǵyn qalqyp alar kezeń de alys emes. Ynta bolsa, yrys ta qashpaıdy...

Serik KENENBAEV,
Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bas dırektory,
akademık