Rýhanı jańǵyrýǵa mádenıetti damytý arqyly jetemiz

I. XXI ǴASYRDAǴY ULT­TYQ SANA TÝRALY bólim­nen «Ulttyq jańǵyrý qazaqstan­dyqtardyń sanasyna qandaı ózgerister ákelýi kerek?» degen suraqka da jaýap taba alamyz.
Básekege qabilettilik qazirgi búkil álemde bolyp jatqan ózge­ris­terden qalys qalmaý, onyń synaqtaryna tótep berý, álemdik qoǵamdastyqtyń talaptaryna saı bolý degendi bildiredi.
Pragmatızm, ıaǵnı sarabdal sana, qazaq ultynyń eshnárseden qapy qalmaı, joǵyn túgendep, baryn baǵalaýǵa jumyldyratyny sózsiz.
Ulttyq biregeılikti saqtaý jahandaný úderisterinde ózindik ereksheligimizden aıyrylyp qal­maý úshin de mańyzdy. Men alys shetelde qazaq tili men mádenıetin na­sıhattap júrgendikten, osy má­selege erekshe nazar aýdaramyn.
Ulttyq jańǵyrýdyń basty áleýeti – bilim. Qazaqtyń: «Bi­lek­ti birdi jyǵar, bilimdi myńdy jyǵar», «Oqý – ınemen qudyq qazǵandaı» degen dana sózderi halqymyzdyń áýelden bilimdi shamshyraq etip ustaǵanyn bildiredi. Qazirgi ǵylym men tehnologııa zamanynda qazaq ultynyń bilimdi bolýy – onyń tabıǵı mindeti. Elbasymyzdyń bastamasymen jasalǵan «Bo­la­shaq» baǵdarlamasy, son­daı-aq elor­da­myzdaǵy «Nazarbaev Ýnıver­sıtet» osy ba­ǵyttaǵy úlken ister­diń kórinisi.    
Qazaq ultynyń damýy úshin qantógisti tóńkeris emes, sanadaǵy tóńkeristiń qajet ekeni kúmánsiz. Sondyqtan da revolıýsııalyq emes, evolıýsııalyq damýdyń jolyn tańdaýymyz kerek ekendigi ádil aıtylǵan.
Elbasymyz sananyń ashyq­ty­ǵyn tek búgin aıtyp otyrgan joq. Ult kóshbasshysy álemdegi jańalyqtarǵa ashyq bolýǵa, basqa elderdiń ozyq tájirıbelerin ıgerip, jamanynan jırenýge áýelden-aq nazar aýdartqan. Sondyktan da Qazaqstan álemge tanyldy jáne shetelderdiń jaqsy jetistikterin meńgerýge umtylyp keledi.
II. TAIаÝ JYLDARDAǴY MINDETTER bóliminen rýhanı jańǵyrýdyń naqty istermen júzege asatynyn kóremiz. Qazaq tiliniń álipbıin aýystyrý, ıaǵnı latyn grafıkasyna kóshý – qazaq ultyn órkenıetke bastaıtyn batyl ári der kezinde qabyldanǵan sheshim. Qazaq tilin sheteldikterge oqytatyn maman retinde bul qadamdy quptaımyn. Qazaq tiliniń zańdylyqtaryn, tabıǵı erekshelikterin saqtaı otyryp, sátti jasalǵan latyn grafıkasy tek til mamandarynyń ǵana emes, qazaq ultynyń úlken jeńi­si bolmaq. Shetelde qazaq ti­lin oqy­tatyn muǵalimderge de osy jó­ninen aqparattar berilip, kómek kórsetilse degen tilegim de bar.
Rýhanı jańǵyrýǵa mádenıetti damytý arqyly jetetinimiz tú­sinikti. Osy baǵyttaǵy «Má­de­nı-geografııalyq beldeý», akparattyq jobalar, ishki jáne syrtqy mádenı týrızm sharalary júzege asyrylsa, qazaq ul­tynyń mádenı órkendeýine úlken úles qosylǵan bolar edi. Qazaq mádenı-geografııalyq beldeýi alys-jaqyn shetelderdi de baılanystyrady. Máselen, majarstandyq qypshaqtar da osy beldeýge ene alady. 
«100 jańa esim» jobasy osy maqsattarda jumys istep jatqan, qazaq jerinde, sondaı-aq shetelde qazaq tili, mádenıetin nasıhattap júrgen tulǵalardy elge tanytpaq.
Majar elinde de Qazaq­stan­daǵy uly ózgeristerge árqashan jaǵymdy baǵa beriledi. Qazaq grafıkasyn latynǵa aýystyrý týraly da qoldaǵan, qýattaǵan pikirler kóp aıtylýda. 
Alys shetelde – Majarstanda jumys istep júrsem de, elim úshin, onyń rýhanı jańǵyrýy úshin qyzmet ete beremin. Qazaq tilin, ádebıetin, mádenıetin shetelde nasıhattaý – men úshin zor maqtanysh. Elbasynyń rýhanı jańǵyrý týraly kózqarastary aldaǵy jumystaryma da baǵyt-baǵdar beretin bolady.

Raýshangúl MUQYShEVA,
fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty,

Seged ýnıversıteti Altaıstıka kafedrasynyń kazaq tili men ádebıetiniń oqytýshysy

SEGED,
Majarstan