Biraq, ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalǵan tusta Shen Shısaı qamqorshylyq tanytyp kelgen Keńes elinen qol úzdi. Sebebi, ol bul soǵysta Keńes armııasy sózsiz jeńiledi dep oılady. Sóıtip, 1943 jyldyń basynda Shyńjańda qyzmet atqaryp júrgen keńestik mamandar men áskerı kúshtik qurylymdaryn elden alastatyp, onyń ornyna Chan Kaıshı basqarǵan gomından áskerlerin engizdi.
Shyǵys Túrkistan ólkesin baqylaý qoldan shyǵyp bara jatqanyn ańǵarǵan Stalın ólkede gomından áskerine qarsy turǵan jalǵyz kúsh Ospan batyrdy qoldaý qajet degen sheshim shyǵardy. Bul oıyn júzege asyrý úshin Shyńjań-Altaı óńirine shekaralas Mońǵolııany paıdalanýdy kózdedi. Onyń syrtynda, batys shekarada paıda bolǵan soǵys órti arattardyń da mazasyn qashyryp yǵyr bola bastaǵan-tyn. Mońǵolııa basshysy Choıbalsan 1943 jyly KSRO Syrtqy ister mınıstri V.Molotovqa hat joldap, batys shekaradaǵy turaqsyzdyqqa baılanysty Qytaı eline resmı nota joldaýǵa ruqsat suraıdy.
1943 jyldyń 27 jeltoqsanynda Mońǵolııadaǵy KSRO-nyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi I.Ivanov Úkimet tóraǵasy Choıbalsanǵa jolyǵyp, oǵan «dereý kelsin» degen Máskeýdiń sálemin jetkizedi. 1944 jyldyń 14 qańtary kúni Máskeýge tabany tıgen Mońǵolııa basshysyn KSRO Syrtqy mınıstrligindegi Shyńjań máselesimen aınalysýshy V.Dekanozov kútip alady.
Qańtar aıynyń 22-si kúni Shyńjań máselesi boıynsha Molotov, Ivanov, Choıbalsan úsheýin Stalın qabyldaıdy. Bul basqosýdan shyqqan qorytyndy: Shyńjandaǵy gomından kúshin álsiretýdiń joly Ospan bastaǵan kóterilisshilerdi paıdalaný degenge toqtalady. Stalın dereý armııa generaly A.Antonov pen Zabaıkale áskerı okrýginiń qolbasshysy M.Kovalevti shaqyryp alyp, Choıbalsan arqyly Ospanǵa beretin qarý-jaraqtyń mólsherin aıtyp, dereý oryndańdar degen buıryq beredi.
Sóıtip, Stalınniń buıryǵy boıynsha 1944 jyldyń 28 aqpanynda Mońǵolııanyń batysy Qobda aımaǵynyń Alatóbe degen jerinde Choıbalsan men Ospan jolyǵady. Bul kezdesý 3 saǵat 30 mınýtqa sozylǵan. Choıbalsannyń qasynda elshi Ivan Alekseevıch Ivanov birge bolady. Ospan batyrdyń sarbazdary qabyldaǵan qarý-jaraq týraly hattamada: 1. Besatar – 395. 2. Jeńil pýlemet – 30. 2. Aýyr pýlemet – 6. 3. Granata – 2000. 5. Besatar oǵy – 200 000. 6. Avtomat – 45. 7. Avtomattyń oǵy 100 000 dep kórsetilgen.
Osylardy ótkizip berýshi retinde hattamaǵa Mońǵolııa Ishki ister mınıstri Shaǵdyrjap, general-maıor Kýrbatov jáne Hasen Panatarov degen qazaq azamaty qol qoıǵan.
Arada kóp ýaqyt ótpeı, ıaǵnı naýryzdyń 5-i kúni marshal Choıbalsan kóterilis basshysy Ospan batyrmen ekinshi ret qaıta jolyǵady. Bul kezdesýdiń hattamasy qaǵazǵa túspegen. Biraq, sol tusta Mońǵolııa Áýe kúshteriniń bas qolbasshysy, qazaq generaly Jaısanyp (Zaısanov) Múdárisuly ol ekeýine tilmashtyq jasaǵan. Iаǵnı, erteńinde, naýryz aıynyń 6-sy kúni Choıbalsan Stalınniń atyna buıryqtyń oryndalǵany týraly: «Máskeý. Joldas Stalınge. Ospan týraly tolyq málimet aldyq. Ol sózge sarań, sekemshil, dindar, taqýa adam eken. Qarý-jaraqty túgel tapsyrdyq. Qatty rıza boldy. Ospan keshikpeı Altaı aımaǵyn gomından áskerinen azat etýi tıis...» dep súıinshilegen radıohabar jibergen.
Maqaladaǵy fotolar, qurmetti oqyrman, Ospan men Choıbalsannyń kezdesý kezinde túsirilgen. Bul sýretter Lhaǵasýren degen fototilshiniki. Osy kisiden foto-qujattardy Baıan О́lgeıdegi tarıhshy baýyrymyz Erbol Domanuly degen azamat birneshe jyldyń aldynda qalap alǵan eken. О́tken aqpan aıynda Mońǵolııaǵa barǵan saparymyzda Erboldyń qolyndaǵy sırek sýretterdiń onshaqtysyn biz qalap alǵan edik. Solardyń birnesheýin tuńǵysh ret jarııalap otyrmyz.
Beken Qaıratuly,
«Egemen Qazaqstan»
Mońǵolııa, Baıan О́lgeı aımaǵy
