Altyn arqalaǵan azamat

Satıramyzdyń sardary Sadyqbek Adambekov bir jyldary búı depti: «Ana óz balasynyń qadam basqanyna, sy­qy­lyq atyp kúlgenine, byldyrlap sóıle­ge­nine qandaı aqjarylqap qýansa, sen de maǵan sondaı qamqorshy boldyń. Osy­nyń úshin saǵan qaryzdarmyn, «Ońtústik Qazaqstan»! Oblystyq «Ońtústik Qazaqstan» gazeti, óńirdiń qara shańyraǵy qaltqysyz qamqorshy bolǵan qalamgerler tipti de az emes. Táken Álimqulov, Sáýirbek Baq­bergenov, Erkinbek Turysov, Muhtar Shahanov, Israıl Saparbaı syndy, taǵy basqa da aıtýly aqyn-jazýshy­lary­ńyz­dy aıtpaǵanda, «arqalaǵany altyn, jegeni jantaq» (Sheraǵańnyń sózi ǵoı) jýr­­­nalıstikti jaýapkershilikpen, azama­t­tyqpen atqaryp, baq-berekelerin BAQ-tan tapqan tanymal tulǵalar qanshama. Solardyń biri – Baıdýlla Qonysbek. Bizdiń Baıekeńdi Qaraǵandy men Qos­ta­naıda da, Taraz ben Qyzylordada da, Aty­­raý men Aqtaýda da, Semeı men О́ske­men­­de de, Almaty men Astanada da suraı­­tyn­dar tabylady. «Aqkóńil aǵamyz qa­laı?» deıdi. «Keńpeıil kókemiz aman ba?» deıdi. «Kúlkisi qalaı, kúlkisi?» desedi. Baıdýlla Qonysbek jýrnalıst bolý­dy bala kezinen-aq armandaǵan. Qazaq ýnıversıtetine qujat tapsyryp, barlyq emtıhannan «bes» alyp, orys tilinen ońbaı qulaǵan. Týǵan aýyly Júzimdiktiń jetpis úıine qarap, jaıdary kúlip kele jatqan jas jigitti kórgen kórshileri: «Mólke bıdiń nemeresi QazGÝ-ge túsken eken ǵoı» depti. Keıin ǵana estip, qulap qaıtsa-daǵy, kúlkisinen tanbaǵanyna tań­danypty. Júzimdiktegi keńshar she­ber­hanasynda slesar, tokar, tirkeýshi bolady. Aýdandyq gazetke maqalalary shyǵyp turady. Kelesi jyly ShymPI-den taǵy qulap qaıtady. Orysshadan. Aýylyna kýrsqa kirdim dep, kúlip keledi. Shymkent kooperatıv tehnıkýmy ja­nyndaǵy bir jyldyq kýrsty támámdap, orysshasyn ońdap, Almatyǵa attanady. Túsedi. Oqýǵa. Jýrnalıst mamandyǵyna. Alpys altynshy jyldyń shilińgir shildesinde, qyryq tórt gradýs ystyqta, shymqaı qara kástóm kıip, omyraýyna «rombık» qadap, qaraqońyrlaý, buıralaý shashyn shalqasynan qaıyryp, oblystyq partııa komıtetine kiredi. Jas kadr. Ol «Ońtústik Qazaqstan» gazetine osylaı kelgen. Ocherkteri burqyrap shyǵyp jatty. Aýdarmashy. Jaýapty hatshynyń orynbasary. Bólim meńgerýshisi. Sonsoń – on jyl boıy jaýapty hatshy. «Ob­lys­tyq gazettiń jaýhatshysy» deıtin ju­mys­tyń jaǵdaıyn tek bastan keshkender ǵana biler. Máskeýdegi KPSS Orta­lyq Komıtetiniń qap-qap qaýly-qararlaryn, SK hatshylarynyń kól-kósir baıanda­ma­laryn, TASS-tyń tarsyldaǵan teletaı­pyn tap-tuınaqtaı ıgerip, tolaıym-tu­tas meńgerip, obkom men oblatkom jaq­tan jiberiletin, tek orys tilinde ǵana keletin taýsylmas materıaldardy jedel aýdaryp, tegis túgendep, tún qatyp júr­se de, túsi qashpaı, jaıdary kúlkisinen tanbaı jumys isteıtin. Kún saıyn derlik úıine túngi saǵat eki-úshte ǵana qaı­tatyn. Qaıta qurý qaýlaǵan, «qaıta qurmaq­ty árkim ózinen bastaý kerektigi» talap etilgen seksen besinshi jylǵy sáýirde Baıdýllańyz oblystyq partııa komıtetine qyzmetke shaqyryldy. Qyryq tórt jasqa kep qalǵan jýrnalıstke «qaıta qurylý» da, obkomǵa sińisý de ońaıǵa soqpady. Marqum Myrzashev muny jan-jaqty túsindi. Kóp uzamaı bólim meń­gerýshisiniń orynbasarlyǵyna joǵary­lat­ty. Tólebekovke talaı kadr unamasa-daǵy, bizdiń Baıekeńniń jaıdary kúl­ki­sin joqqa shyǵara almady. Oblystyq radıokomıtetke bastyq etip jiberdi. Oblystyq gazettiń maıyn ezip ishken, jıyrma jylǵa jýyq ýaqytyn jumsa­ǵan, obkomda eki jyldaı qaıta quryl­ǵan, oblradıokomıtettiń tozǵan jaǵyn ozdyrǵan Baıdýlla Qonysbek onshaqty jyl buryn jabylyp qalǵan oblystyq telearnany qaıta ashýǵa belin bekem býyp kirisken. Onyń qaıratkerligi men qaısarlyǵy osy tusta baıqalǵan. Baı­qo­ńyrdaıyn ǵarysh aılaǵyna Baımenov Bolattaıyn bas ınjenerin ertip aparyp, ózi arnaıy jabdyqtar ákelgen. Jasa­mystar men jas jýrnalıster qatarynan ıkemdilerin taýyp, jańa tirlikke tart­qan. Tárbıelegen. Baýlyǵan. Kemshilikterine kóngen. Olqylyqtaryna tózgen. Shy­daǵan. Shyńdaǵan. Sonaý Vla­dı­vos­tokqa deıin mamandaryn jiberip, qural-jabdyqtar quraǵan. Kúlgen. Keıde jy­larman bolǵan. Biraq, baıaǵy jaıdarman kúlkisin qaıta taýyp otyrǵan. Bul Baıekeńniń keıde ortaq is úshin, halyqqa kerek habar ne maqala úshin bastyqtaryn da tyńdamaı ketetini bar. Sonyń bireýine ózimiz de kýá bolǵanbyz. Ana bir jyly bastyǵy keldi. Alma­ty­dan. Baıekeń jalǵyz júrmesin dep, shash­baýyn kótere túseıik dep biz de ilese bardyq. Aýdanǵa. Jańaǵy kisiniń ata­sy bar eken. Aýylda. Jasy toqsannyń jeteýinde. О́sken, óngen áýlet basy. Kindiginen taraǵan úrim-butaǵynyń uzyn sany sol kezde seksenge jýyqtapty. Áń­gimeni aǵytqanda aýyzymyz ashylyp qa­lypty. Quddy bir máshiniske qyzǵa «dıktovka» jasap otyrǵandaı, jiptikteı etip aıtady, josyltyp sóıleıdi, arǵy-ber­gini qozǵaıdy, jadynyń myqtylyǵy qaıran qaldyrady. Oıpyrmaı, myna kisi naǵyz shejire ǵoı, qazyna ǵoı, mundaı adamdy biz jazyp alyp qalýymyz kerek, jurtqa kórsetýimiz kerek, dep jatyr Baıekeń. Kishiktigi me, saqtyǵy ma, «Qo­ıyńyz, qaıtesiz, sóz bolady», dep jatyr bastyǵy. Áńgime sonymen bitken sııaqty edi. Joq, bitpepti. Bir kúni teledıdardy qarasaq, «Kazıno» degen habar kór­se­tilip jatyr. Áneý kúngi aqsaqal sóılep otyr. Kenenmen, Baýyrjanmen aralas-quralas bolǵan kezderin óte qyzyqty etip aıtyp otyr. Qýanyp qaldyq. Baıe­keńniń sergektigine. Kerek dúnıeni qalt jibermegen jýrnalıstik shydam­dy­ly­ǵy­na. Bastyǵy renjipti. «Munyńyz ne, qyzmetińizdi paıdalanyp, atam týraly habar jasatqandaı boldym ǵoı», depti. Araǵa bir jyldaı salyp, toqsannyń segizinen asyp, qazyna aqsaqal da ómirden ótipti. Sonda bastyǵy qaıtadan telefon soǵypty. «Baıeke, sizdiki aqyl bolǵan eken, atamnan jaqsy belgi qaldyr­dy­ńyz, rahmet», depti. Solaı. Oblystyq telearnany aıaǵynan tik tur­ǵyzǵan. Toqsanynshy jyldardyń ba­sy­nan bastap «Betpe-bet» atty avtorlyq baǵdarlamasyn turaqty júrgizgen. On bes jylyn osy salaǵa sarp etken ob­lystyq telearna basshysy qyzmetinen kútpegen jerden bosatylǵanda hám ká­dýilgi kúlkisinen onsha jańyla qoıma­ǵan. Syr bildirmeı, eshkimge kórinbeı, shaǵyn ǵana saıajaıyndaǵy kishkentaı kúrkede bir apta jatyp alǵany ras. Oń qolyn alǵa salyp, sol qolyn sál ǵana artyna qaıyra ustap, bes qabatty beton úıdegi qarapaıym páterinde ersili-qar­syly júrip, qatty oılanǵany ras. Kóp uzamaı-aq qara shańyraq – «Ońtústik Qazaqstan» gazetine qaıta oralǵan. Sol jerden zeınetkerlikke shyqqan. Bas redak­tordyń orynbasarlyǵynan. Qalam ıeleriniń zeınetkerligi dege­ni­ńiz – shartty nárse. Baıdýlla Qonysbek qaıta zeınetker atanǵannan keıin beınetti birneshe eselep arttyrdy. О́ńiri­miz­degi qoǵamdyq jumystardyń qaına­ǵan ortasynda. Qalamy qanat qaǵady-aı! Biraz kitaptar shyǵaryp úlgerdi. Qaı-qaı basylym men telearnalarda da shákirt­teri az emes. Eki jyl buryn shyraıly Shymkentińizdiń Ordabasy alańynda Táýelsizdik monýmenti ashylǵan. Elbasy kelgen. Sonda ǵoı, Nursultan Nazarbaevpen qatar turyp, qalyń jurtqa sóz arnaǵan sabazyńyz da – osy Baıdýlla Qonysbek. Mólke bıdiń urpaǵy. О́tken kúzde Prezıdent Túrkistanda zııaly qaý­ym ókilderimen júzdeskende she, on tórt adamnyń ortasynda Baıekeń de bolǵan. Elbasy jyǵa tanıdy eken, jyly júzben jaqyndap kelip, Baıdýlla Qonysbektiń jaǵdaıyn surap, qolyn qysqan. Búginde baıyrǵy Baıekeń, qashanǵy Qonysbek – Dúnıejúzi qazaqtary qaý­ym­­dastyǵy Ońtústik aımaqtyq fılıa­lynyń tóraǵasy. Buǵan qosa qanshama qoǵamdyq keńester men komıssııalardyń belsendi múshesi. Oblys jýrna­lıs­te­ri­niń tóbe bıi retinde áldeqashan moı­yn­dalǵan. Kemshilikterdi kesip aıtady, olqylyqtardy osyp aıtady. Ońtústikte júzdegen gazetter shyǵyp jatady. Ara-arasynda alapesteri de joq emes. Tóbe bıińiz «jolbıke jýrnalısterdiń» «kási­bılik» deńgeı-dárejesine, qalamgerlikke tán qasıetti qundylyqtardyń qoldan arzandatylyp bara jatqanyna jan aý­yrtady, júrek syzdatady. BAQ deıtin dúnıege máde­nı­et­ten maqurym, nysaı-nıetteri qaraý­lar­dyń dendep enip ketetinine, bılik bý­yndaryndaǵy bázbireý­ler­diń uıalmaı-qy­zarmaı sondaı-sondaı­lar­dyń shy­laý­la­ryna shyrmalyp júre­tinine ań-tań qa­la­dy. Aıtady. Bas­qo­sýlarda. Jazady. Ja­rııa­laıtyn basy­lym­darǵa. Aıtý – paryz. Aıta biletinderden, jaza biletinderden ult rýhynyń ýyzyna ý sebetinder, tek­tiliktiń tinin jegi qurtsha kemiretinder, dinniń «aǵym-saǵymdaryna» elitip eliretinder az da bolsa aıaq tartar. Orys jýrnalıstıkasynyń tarıhyn­da buryn muqym tyıymdalyp, bertinirekte ǵana shyn baǵalanyp, «jýrnalıssımýs» atanyp, jan-jaqty nasıhat­ta­lyp júrgen Alekseı Sývorın (1834-1912) degen tulǵa bar. Sol Sývorınińiz: «Men gazetti óz otbasymnan da ... tipti áıelimnen de artyq súıemin», degen ek­en. Árıne, bizdiń bu Baıekeń Sývorın emes. Kelinshegi Quttyǵyzdy gazetpen ne­mese teledıdarmen teńdes kórer. Bári­nen buryn Baıekeń, Sheraǵań aıtatyn­daı, altyn arqalaǵan azamat. Marhabat BAIǴUT. Shymkent.