Estelik te eskertkish

Aldymda taıaýda «Atamura» bas­pa­sy­nan jaryqqa shyqqan bir kitap jatyr. «Seniń alaqanyńnyń jylýy» atalyp­ty. Kórkem bezendirilgen kitaptyń syrt­qy betindegi kisiniń beınesi kózime ottaı basyldy. О́zen jaǵasyndaǵy qoı­tastyń ústinde oı qushaǵynda otyrǵan Ǵalıma apaı ekenin jazbaı tanydym. Osydan eki jyl buryn dúnıeden ótken-tin. El alys, jer shalǵaı ári bizdiń jasymyzda qystyń kózi qyraýda Qostanaı óńirine jetý de ońaı emes. Bir ýys topyraq salyp, janazasyna qatysa almasam da, Almatyda qyzdary Aıgúl men Áıgerimge kóńil aıtqanmyn. Al sóz basyn ishtegi óz ókinishimdi bildirip, syr aqtarýdan bastaýymnyń sebebi bar... Ǵalıma apaımen áne bir jyly Al­matyda, kenje qyzy Áıgerimniń úıinde tanysqanbyz. Osynaý orta boıly, bıdaı óńdi, oıly kózdi, qońyr daýysty, jasy jer ortadan assa da ajary taı­ma­ǵan apaıymyz bizdi jatsynyp jatyr­qa­maı, baıaǵydan tanys-bilis adamdarsha ashyq-jarqyn áńgimelesip otyrdy. Biz kóbinese sol kisiniń áńgimesine qulaq túrdik. Al biz dep otyrǵanym: Káribaı, Aqseleý, Serik, Kádirbek, men jáne Áıgerimniń qurbylary Raıhan men Qan­shaıym. Árıne, áńgime kórigin qyz­dy­ryp otyrǵan abyzymyz Aqseleý. Ǵalıma apaıdyń uzaq jyldar ustaz bolǵanyn, joldasy Jáken Hasenuly tym erte – qyryqqa jeter-jetpeste qaıtys bolyp, artynda qalǵan shıetteı toǵyz balasyn jetildirip, endi mine solardyń qyzyǵyn kórip júrip jatqanyn óz aýzynan estigenbiz. Sol joly apaı bizge: – Balalar, jazýshy ekensińder, elge shyǵyp turatyn bolarsyńdar. Sondaıda joldaryń tússe bizdiń aýylǵa soǵyp, qonaq bolyńdar, – degen-di. Sosyn maǵan qarata: – Balam, basqalardaı emes, eldes ekenbiz ǵoı. Áýlıekólge baryp turatyn shyǵarsyń. Sondaıda Meńdiqaraǵa da at basyn tiregeısiń, – dep ish tarta sóılep, jyly qoshtasqan edi. Iá, men atalmysh kitap týraly pikirimdi ótken kúnder elesin esime túsi­rý­den beker bastap otyrǵan joqpyn. Aıaý­ly anaǵa arnalǵan bul kitap ta túgeldeı – bastan-aıaq estelikterden qurasty­ryl­ǵan. Bul tegi tabylǵan tásil. Ardaqty ana, ulaǵatty ustazdyń tulǵasyn tany­typ, bekzat beınesin bir avtordyń baıandap shyǵýyna da bolar edi. Ol ataqty akter, ǵulama ǵalym, kórnekti qalamger bolsa jarasar da edi. Al Ǵalıma apaı sııaqty soqtyqpaly-soqpaqty ǵumyr keshýlerinen súrinbeı ótken, qatal taǵdyr synyna qaısarlyq kórsetip, jeńe bilgen abzal da qarapaıym adamnyń óne­geli ómirin órnekteýge apaıdy kópten biletin, aralasqan, syrlasqan, qyzmet­tes, taǵdyrlas bolǵan kisilerdiń tarty­lýy jaqsy sheshim. Ulaǵatty ustazdyń beınesin osylaısha ujymdasa otyryp ortaǵa salǵan utymdy ádebı ádis. Qalyń oqyrman kitap arqyly Ǵa­lı­ma apaıdyń ómir jolymen tanysady. Apaıdyń arǵy atalary Beki, Bektur, óz ákesi Qajy da kıeli kásip – muǵalim bolypty. О́zi de, aǵasy Ermaǵambet te sol áýlettiń jolyn qýyp, ustazdyqty urpaqtary da jalǵastyrypty. Ol az bolǵandaı jan jary Jáken aǵaı Hasenov te alǵan bilimi men alǵashqy qyzmeti boıynsha oqytýshy. Bir qyzyǵy Ǵalıma apaıdyń uly Ashat ta ustaz. Qys­qa­sy, kitapta aıtylǵandaı, apaıdyń áý­leti «óz urpaǵyna ǵana emes, ultyna da ustazdyq jasap, muǵalim maman­dyǵy­nyń márte­be­sin kókke kóterdi». Sol bilimdi de bilikti, óz kásibiniń qyr-syryn tolyq meń­ger­gen muǵalim apaıdyń eren eńbeginiń erekshe joǵary baǵalanýy, abyroı-be­de­liniń ósýi de quptap-qýanar­lyq jaǵ­daı. Baıtaq elimizde óńirine qos Eńbek Qyzyl Tý, Oktıabr revolıý­sııa­sy ordenderin qadap, oǵan qosa «Qazaq KSR halyq aǵartý isiniń ozyq qyzmet­keri» belgisine ıe bolýy az ǵana ustaz­darǵa buıyrǵan baqyt edi desem eshkim beker deı qoımas. Alaıda, Ǵalıma Qajyqyzynyń jeke ómiriniń qıyn-qystaý sátteri kóp bol­ǵan. Keńes ókimeti ornamaı turyp Om­by­nyń oqytýshylar semınarııasyn bitirip, aǵartý salasyna erte aralasqan áke­si Qajy sol kezdegi qazaqtyń uly aqyn-jazýshylary Maǵjan, Mirjaqyp, Ahmettermen aralasyp, olardyń shyǵar­ma­laryna arqaý bolǵan azattyq ıdeıa­la­ry­nyń jarshysy degen jeleýmen «halyq jaýy» atanyp, ıtjekkenge aıdalyp, sodan qaıtyp oralmaǵan. Uzamaı anasy qaıtys bolyp, tuldyr jetim qalǵan qar­shadaı qyz turmys taýqymetin tarta jú­rip, aqyry armanyna jetken abzal adam. Úbirli-shúbirli toǵyz balasy bar úlbi­re­gen jas kelinshektiń olardy oqytyp, bárine birdeı joǵary bilim bergizip, el qataryna qosýy ońaılyqpen oryndal­ǵan sharýa emes qoı. Toǵyz balany ta­maqtandyryp, kıindirip, oqytýdyń syr­tynda, álipti taıaq dep bilmeıtin bas­taý­ysh synyptyń búldirshinderiniń kózin ashý ońaı bolyp pa?! Ol kezderi aýylda qazirgideı mektepke baratyn óspirim­der­ge balabaqsha atymen joq... Osylaısha óz otbasyna da, shákirtterine de meıirim shýaǵyn shashyp, óz ómiriniń ónegesin úıretýden jalyqpaǵan ulaǵatty ustaz, asyl ananyń erlikke teń qyzmetine qalaısha bas ıip, qurmet kórsetpeksiń?! Jalpy, muǵalim mamandyǵyn ısi qa­zaq balasy baıaǵydan joǵary baǵalaǵan. О́ıtkeni, óner-bilimnen kenje qalyp kún keshken halqymyz sol olqylyqtyń ornyn toltyryp, ózge jurtpen qatar túzýge asyqty. Osy armandy júzege asy­rý jóninde ustazdarǵa zor úmit ar­tyl­dy jáne olar osy mindettiń úde­si­nen shyǵyp, ultyna qyzmet kórsetýdiń sara jolyn saldy. Sol kıeli kásiptiń ıesi, ata-analar qaýymy qadirlep, tóbe­sine kótergen, úkimettiń syı-qurmetinen de qur qalmaǵan ustazdardyń biregeıi bizdiń Ǵalıma apaı. Ol kisiniń arttaǵy urpaǵyna qaldyrǵan qazynasy – jaqsy sózi, úlgili isi, óshpes ónegesi, adam­dar­dy alalamaıtyn adaldyǵy. Bul siz ben bizdiń osy kitaptan alar sabaǵymyz, túıer túıinimiz. Qýanyshbaı QURMANǴALI, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi.