Táýelsizdik rýhy - mýzyka úninde

nemese Nurǵısadan bata alǵan Nursát Elimizdiń bolashaǵy búgingi jastardyń qolynda bolmaq. Osy baǵytta bar múmkindikter jasalý ústinde dep, Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń alǵa qoıǵan maqsatynda aıtylǵandaı, ıgilikti bastamalar iske asyrylýda. Elimizdiń klassıkalyq mýzyka óneri murasyn damytýda el súıispenshiligine bólenip júrgen jastar barshylyq. Sondaı jastardyń biri de biregeıi – kompozıtor Nursát Beıseqoja. Ol Almatynyń 163-mekte­binde oqyp júrgen keziniń ózinde «bala kompozıtor» atanǵan. Dom­byrada tamyljyta kúıler oryndaıtyn jáne óz janynan ánder men kúıler shyǵarǵan sazger oqýshy bolǵany jurtshylyqtyń esinde. Bul jóninde Nursáttiń ózi: – «Kúı shyǵarý jolyndaǵy shyǵarmashylyq ónerim 3-synypta oqyp júrgenimde bastaldy. Alǵash ret «Shattyq» degen kúı shyǵardym. Oqýshy kezimde, 2000 jyly Halyqaralyq Sofııa Gýbaıdýllına atyndaǵy kompozıtorlar festıvalinde, meniń ánderim men kúılerim joǵary baǵalanyp, «Eń jas kompozıtor» nomınasııasynda júldeli boldym. Sol jyly Qazaq radıosy uıymdastyrǵan respýblıkalyq «Balaqaı» radıo­festıvalinde Gran-prıdi utyp alǵan bolatynmyn. 2001 jyly Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Aıtqalı Jaıymovtyń dırıjerlik etýimen Almaty qa­la­syndaǵy «Qazaqkonsert» zalynda, Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq halyq aspaptary orkestrimen ánderim men kúılerim oryndalyp, alǵashqy shyǵarmashylyq keshim bolyp ótti. Sol jyly 16 jasqa tolǵan edim. Shyǵarmashylyq keshte ózimniń 17 kúıim oryndaldy. 7 kúıimdi Qurmanǵazy atyndaǵy orkestr oryndap, 10 kúıim jeke dombyrada tartyldy. «Qarager» atty kúıimdi Qazaqstannyń halyq ártisi, kúı­shi Tuıaqberdi Shámelov oryndady. 2001 jyly Qazaqstan avtorlar qoǵamnyń músheligine kirip, qo­ǵamnyń arnaıy bir jyldyq memlekettik stıpendııasyna ıe boldym. 2002 jyly respýblıkalyq «Abaı oqýlary» konkýrsynda «О́z shyǵarmashylyǵy» nomınasııasynda Gran-prı júldesin utyp aldym», – deıdi Nursát. Qarap otyrsańyz, Nursáttiń mýzykaǵa degen yntyzarlyq talaby balaýsa kezinen-aq qanat qaqqan. Ol týǵan aýylynda qarshadaıynan Jambyl saryndary men Kenen áýenderin tal boıyna sińirip ósti. Árıne, osyndaı keremet tal­pynys Nursáttiń aınalasyna, kóziqaraqty aǵalaryna, abyz qa­rııa­larǵa baıqalmaı qalǵan joq. Osy­nyń eń bastysy dep Nurǵısa Tilen­dıevtiń Nursátqa bergen bata­syn aıtýǵa bolady. Nuraǵań bala kompozıtordyń shyǵarmalaryna mán berip, oryndaǵan kúılerin tyńdap, «Myna bala bolǵaly turǵan kúıshi eken, saýsaǵy salymdy, qoly qarymdy, oıy tereń eken, uzaǵynan súıindirsin!» dep batasyn bergeni bar. Nursát Beıseqoja kemeńger Tóle bı babamyzdyń urpaǵy sanalady. Tikeleı naǵashy atasy Esdáýlet Kándekov Jambyl babamyzdyń janynda qatarlas júrgen áıgili aıtysker aqyn bolǵan. О́ner jolyna qulash sermegen Nursát Qurmanǵazy atyndaǵy Ult­tyq konservatorııany kom­po­zıtorlyq mamandyǵy boıyn­­sha 2010 jyly Aqtoty Raıym­qulova­nyń klasynan bitirip shyqty. Sodan beri, mine, 6 jyl óte shyqty. Osy jyldar ishinde Nursát ne tyndyrdy degen saýal oıǵa oralady, árıne. Nursát Beıseqojanyń elge taraǵan ánderi men kúıleri jáne kúı-poemalary jaıly tizbektep aıtý kóp ýaqyt alady. Ol – qazir­diń ózinde 40-tan astam kúı­diń, 4 kúı-poemanyń, 12 ánniń jáne klassıkalyq janr­daǵy shy­ǵar­malardyń avtory. Jal­py, 100-ge jýyq mýzykalyq shy­ǵarmasy bar. Stýdenttik jyldarynda Nur­sát qazaqtyń klassıkalyq mýzy­ka úlgisine den qoıyp, óziniń al­­dyn­­­daǵy Ahmet Jubanov, Evgenıı Brýsılovskıı, Erkeǵalı Rahmadıev, Nurǵısa Tilendıev, Ǵazıza Jubanova, Sydyq Muha­med­janovtar tárizdi ata býyn kom­pozıtorlardyń jazǵan sım­­fo­nııalary men operalaryn tyń­daı júrip mýzykalyq bilimin jetildirdi. Endi, mine, Nursáttiń ózi de kúrdeli mýzykalyq janrlarǵa bet burǵan kásibı kompozıtor retinde tanylyp otyr. Bir ǵana mysal, Nursáttiń «Tóle bı tolǵaýy», «Ańyraqaı shaıqasy» jáne «Eńseli elim» dep atalatyn ulttyq orkestrimizge arnap jazǵan úsh orkestrlik kúıi joǵary mýzykalyq kásibı deńgeıdegi Qazaq eliniń rýhyn aıshyqtaıtyn asa kúrdeli shyǵarmalar ekeni anyq. Osy úsh shyǵarmasymen Nursát Beıseqoja Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna keremet tartý jasady. Osy úsheýiniń qaı-qaısysyn alsańyz da qazaǵymyzdyń rýhy, qaıyspas birligi, uly jeńisteri men búgingi Táýelsizdigimizdiń bıik tuǵyry mýzyka úndestiginde shynaıy sýrettelgen. Osylarmen qatar Nursát Beı­­­se­qoja Táýelsizdigimizdiń 25 jyl­­dyq mereıtoıyna arnap, bú­gin­gi ómir saltanatyn pash ete­tin, Elbasymyzdyń sara jolyn aı­shyq­taıtyn «Nurly jol» atty kúı-poema jazdy. Kúı-poema –  maz­munynyń negizgi arqaýy Nur­sultan Ábishuly Nazarbaevtyń hal­­qyn damyǵan elder qataryna jet­­kizýdegi qıynnan bastalyp, izgi tilekpen aıaqtalǵanyn sýrettegen mýzykalyq kórkem ári kúrdeli shyǵ­arma. Kók týy jelbiregen Qazaqstan damyǵan elderdiń qataryna kóte­- r­il­di. Alash rýhy qonǵan Máńgi­lik el – Qazaq eli aıdaı álemge tanyldy. Nur­sát Beıseqoja Qazaq elin osyndaı bıikke kótergen, osy dárejege jet­kizgen Nursultan Ábishulynyń beı­nesin kúı tili­men, orkestr úni­men pafostyq turǵyda jetkize bil­di. Sóıtip, Táýelsizdigimizdiń 25 jyl­dyq me­re­kesine erekshe tartý jasady. Nege deseńiz, Nuraǵań jo­ly – halyq joly. Halqyn qanat­tandyryp aq nurǵa bólengen tarıh enshisindegi Nuraǵańnyń Nurly joly. Kompozıtor osy aqıqatty túsine de, jetkize de bilgen. Nursát Beıseqoja – shyn máninde mýzykalyq bilimniń joǵary shy­ńy­na órlegen, garmonııalyq, polı­fonııalyq turǵyda tereń tásil­derdi meńgergen, óte bilimdi ká­sibı kompozıtor. Kezinde bel­gili ǵalym Aqseleý Seıdimbek «Nursát týyndylaryndaǵy tyń saz-saryndar men tóltýma áýen-yr­ǵaq­tar onyń kósheli kúıshi ekenin aı­ǵaq­tap qana qoımaıdy, sonymen birge bolashaǵynan da zor úmit kúttiredi», dep jazǵan bolatyn. (Aqseleý Seıdimbek. Qazaqtyń kúı óneri. «Astana baspasy», 2002 jyl, 825-bet). Elimizdiń Mádenıet mınıstri qyzmetin atqaryp júrgen kezinde, Muhtar Abraruly Qul-Muhammed talantty kompozıtor bala Nursát Beıseqojanyń kúı oryndaǵanyn tyńdap, aq batasyn berip, oń jol tilegenin osy oraıda aıta ketýdi de oryndy sanaımyn. Osyndaı jaqsylardyń bergen aq jol tileýleri Nursáttiń denine qonyp, boıyna sińgen tárizdi. Sondaı-aq, esimi álemge ta­nyl­­­ǵan dırıjer Gerbert Fon Karaıan atyndaǵy dırıjer­ler kon­kýrsynyń laýreaty, Qazaq­stan­­­nyń halyq ártisi marqum Tólep­bergen Ábdiráshevtiń ózi Nursáttiń 20-dan astam kúı-poemalaryn joǵary baǵalap, Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq halyq aspaptary orkestriniń repertýaryna engizgeni málim. Ádette, ózimizge «25 jyl ishinde Táýelsizdigimizge ne arna­dyq, ne tyndyrdyq?» degen saýal qoıamyz. Bul turǵydan alǵanda kompozıtor retindegi Nursáttiń alatyn orny erekshe bolmaq. Mine, búgin Nursát orda buzar shaǵynda halqymyzdyń Qurmanǵazy atyn­da­ǵy akademııalyq halyq as­pap­­­tary orkestrin kúńirentip, kúı­lerin kúmbirletip qazaq aspanyna Táýelsizdik tuǵyryn aıshyqtaıtyn keremet shyǵarmalar ákeldi. Kompozıtordyń alatyn asýlary áli alda. Dál qazir Nursát Beı­se­qoja Sh.Qaldaıaqov atyndaǵy Ońtús­tik Qazaqstan oblystyq fı­lar­monııasynyń dırektory mindeti qyzmetin atqarý ústinde. Nursáttiń shyǵarmashylyǵyna da, halqyna atqarar qyzmetine de sáttilik tileımiz! Jarqyn ShÁKERIM,  Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,  mýzyka zertteýshi