Zaısandaǵy zilzala

Onyń zardaptaryn joıý Elbasynyń eljandylyǵyn jańa qyrynan kórsetti. 1990 jyldyń 14 maýsymynda saǵat 12-den 47 mınýt ótkende Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ońtústik óńirinde úl­ken jer silkinisi boldy. Zaısan zil­za­lasy degen atpen tarıhqa engen osy apat halyqqa úlken zardaptaryn tı­giz­di. 8874 úı qırap, 36 myń adam bas­panasyz qaldy. Kelgen shyǵyn sol  kezdiń aqshasymen 300 mıllıon rýbl dep baǵalandy. Bul orasan zor shyǵyn edi. Eń bastysy, zilzala saldarynan búkil bir aýdannyń halqy turǵyn úılerinen aıyryl­dy. Marqakól, Kúrshim, Tarbaǵataı sekildi kórshi aýdan halqy da onyń zardaptaryna ushyrap, halyqtyń ele­ý­- li bóliginiń baspanalary turýǵa ja­ra­maı qaldy. Bir jaqsysy, Allanyń sharapatynyń arqa­synda bolar, zilzala kúndizgi ýa­qytta bolǵandyqtan halyqtyń basym kóp­shiligi dalada, ártúrli jumystarda júr edi. Sondyqtan, kóptegen úılerdiń qabyrǵalary jarylyp, endi birazyniki qulap jatqan tusta zilzaladan bir ǵana sábı shetinedi. Ol balanyń aty Birjan bolatyn. Halyq osy bir oqıǵany este qaldyrý úshin osy bala turǵan Rajkov aýylynyń atyn ózgertip, ony Birjan dep atady. Keıinnen osy ataý resmı túrde bekidi. Bir jaqsysy, halyqqa orasan zor aýyrtpalyǵyn ákelgen zilzala zardaptary jedel eńserildi. Buǵan sol tusta respýb­lıka basyna kelgen Qazaqstan KP Ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy Nursultan Nazarbaevtyń Memleket basshysy retindegi qaıratkerlik qarymy sebep boldy. Oqıǵa bolyp ótkennen keıin dereý respýblıkadan ortalyq shtab qurǵyzyp, zilzala zardaptaryn joıý, qınalǵan halyqqa kómek berý máselesin oılastyrǵan Nursultan Ábishuly 18 maýsymda Zaısan jerine ózi de keldi. Tabıǵat apaty saldarynan qıraǵan aýyldardy aralady. Halyqpen  betpe-bet suhbattasyp, abyrjyp, eńsesi túse qalǵan jurtshylyqqa qaırat-jiger berdi. Zilzalanyń keltirgen shyǵyndary men zardaptaryn óz kózimen kórgennen keıin batyl sheshimge baryp, búkil respýblıka halqyn onymen kúreske jumyldyrdy. Máselen, Zaısan aýdanynyń árbir aýylyna bir-bir oblysty bekitti. Árbir oblystyń qurylys salasyndaǵy úlken tresteri, qurylys uıymdary Zaısan jerine kóship kelgendeı áser qaldyrdy. Respýblıkanyń ár shalǵaıynan kirpish, sement, beton plıtalar men daıyn qabyrǵalar, basqa da kóptegen qurylys materıaldaryn tıegen alyp mashınalar Zaısanǵa qaraı aǵyldy. Olardyń kúndiz-túni tynbaǵan júristerinen qara jer titiredi desek te bolady. Sóıtip, bir aýdannyń birneshe myńdaǵan turǵyn úıleri bir-eki jazdyń ishinde tolyqtaı qaıta salyndy. Eski saman úılerdiń ornyn qyzyl kirpishten, daıyn beton qabyrǵalardan turǵyzylǵan jańa eńseli úıler basty. Biz turǵan Qarabulaq aýylyna Almaty oblysynyń qurylysshylary bólingen edi. Olar bir jazdyń ózinde birneshe júzdegen úıdi salyp tastady. Sondyqtan, aýyl halqynyń almatylyqtarǵa degen alǵysy sheksiz. Elbasy tek turǵyn úıler salǵyzýmen ǵana shektelgen joq. Halyq kóp shoǵyrlanǵan aýyldardan jańa óndiris oryndaryn ashqyzý máselesin de oılastyryp, elimizdegi iri-iri kombınattarǵa, óndiristik birlestikterge salmaq salǵan eken. Sóıtip, Qarabulaq aýylynan jańa sút zaýyty boı kóterdi. Muny О́skemen qorǵasyn-myrysh kombınatynyń tapsyrysy boıynsha túriktiń ataqty «Fıntrako» fırmasy saldy. Sóıtip, táýelsizdik tańy endi atqaly turǵan eleń-alań shaqta bizdiń aýyl alǵash ret qazaq-túrik bolyp aralasty. Alystaǵy aǵaıynnyń qadirin tanydy. Sol kezdiń ólshemimen alǵanda buryn óńimizdi qoıyp, túsimizge kirmeıtin jarqyraǵan ádemi, eýropalyq standart deńgeıindegi tamasha zaýyt salyndy. Aýdan halqy sol kezde respýblıkadan aǵylǵan kómekke ábden rıza boldy. Elbasymyzǵa aqjarylqap alǵysyn aıtty. Elbasymyzdyń qaıratkerlik qarymyn, elim dep soqqan júregin ony osyndaı qıyn sátte birlikke shaqyrǵan eljandylyǵyn kórdi. Búginde elimizdiń shyǵys óńirindegi Zaısan aýdany ekonomıkasy damyǵan, sándi de sáýletti aýdandardyń birine aınalyp keledi. aýdan ortalyǵy Zaısan qalasyna barsańyz, onyń kelbetine qarap, erekshe rıza bolasyz. Mine, osynaý kóriniste Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń Memleket basshysy retindegi ózindik qoltańbasyn ańǵaryp, ol kisige degen ishteı rızashylyq sezimge bólenesiz. Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»